Aynı İlde Farklı İlçelere Bağlı Köy ve Belediyeler İçin Kamulaştırma | 2942 m.5/a-9 (2026)
Kısa ve net cevap: Aynı il sınırları içinde fakat birden çok ilçeye bağlı köyler ve belediyeler yararına yapılacak kamulaştırmalarda kamu yararı kararını 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.5/a-9 uyarınca il idare kurulu verir. Karar m.6/b gereğince valinin onayı ile tamamlanır. Bu durum, aynı ilçe sınırlarındaki ortak kamulaştırmalardan farklıdır; orada m.5/a-8 uyarınca ilçe idare kurulu yetkilidir.
2942 m.5/a-9 Hangi Kamulaştırmalarda Uygulanır?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.5/a-9, aynı il sınırları içinde bulunan fakat birden fazla ilçeye bağlı köyler ve belediyeler yararına yapılacak kamulaştırmalarda kamu yararı kararını verecek mercii düzenler. Bu durumda karar yetkisi il idare kuruluna aittir. Kanun, ortak hizmetin yalnız tek bir ilçenin idari sınırını aşması nedeniyle daha geniş bir karar merciini görevlendirmiştir.
Uygulamada bu hüküm; iki veya daha fazla ilçeye hizmet eden içme suyu ve atık su sistemleri, bölgesel ulaşım bağlantıları, ortak altyapı tesisleri, birden fazla ilçenin köy ve belediyelerine hizmet eden tesisler gibi projelerde önem taşır. Ancak projenin farklı ilçelerden geçmesi tek başına yeterli değildir. Kamulaştırmanın gerçekten farklı ilçelere bağlı köy veya belediyelerin ortak yararına yapılması gerekir.
Bir kamu kurumunun kendi hizmeti için birden çok ilçeden taşınmaz kamulaştırması başka bir yetki kuralına tabi olabilir. Bu nedenle m.5/a-9 uygulanmadan önce kamulaştırmanın “kim yararına” yapıldığı açıkça belirlenmelidir. Yetki yalnız coğrafi güzergâha değil, yararlanıcı kamu tüzel kişiliklerine göre tespit edilir.
Aynı İlçedeki Ortak Kamulaştırma ile Farkı Nedir?
2942 m.5/a-8 ve m.5/a-9 birbirine yakın görünür ancak farklı idari kapsamları düzenler. Aynı ilçe sınırları içinde birden çok köy ve belediye yararına kamulaştırmada ilçe idare kurulu; aynı il içinde birden çok ilçeye bağlı köyler ve belediyeler yararına kamulaştırmada il idare kurulu yetkilidir. Bu ayrım, kamu yararı kararının yetki unsuru bakımından doğrudan sonuç doğurur.
Örneğin A ilçesine bağlı iki köyün ortak su hattı için m.5/a-8 değerlendirilirken, A ilçesindeki bir köy ile B ilçesindeki bir belediyenin ortak yararına kurulan tesis bakımından m.5/a-9 gündeme gelir. Her iki proje de aynı il sınırında olabilir; ancak ikinci projede birden çok ilçe bulunduğu için ilçe idare kurulunun yetkisi yeterli değildir.
Dosya incelemesinde projenin karar tarihindeki yararlanıcı yerleşimleri esas alınmalıdır. Sonradan başka ilçeden bir yerleşim projeye eklenmişse, eski kamu yararı kararının yeni kapsamı taşıyıp taşımadığı ayrıca incelenmelidir.
İl İdare Kurulunun Yetkisi Nasıl Kullanılır?
İl idare kurulu, m.5/a-9 kapsamındaki kamu yararı kararını verirken projenin farklı ilçelere bağlı yerleşimlerin ortak yararına olduğunu dosyadaki belgeler üzerinden ortaya koymalıdır. Kamu yararı kararında projenin adı, hizmet amacı, yararlanıcı yerleşimler ve kamulaştırılacak alanın belirlenmesini sağlayan bilgi ve eklerin bulunması hukuki denetimi kolaylaştırır.
Yerel belediye meclisleri, belediye encümenleri veya köy ihtiyar kurulları proje için iş birliği, finansman veya tesis kullanım kararı alabilir. Ancak bu işlemler m.5/a-9’un il idare kuruluna verdiği kamu yararı kararını ikame etmez. Kamulaştırmaya özgü kamu yararı kararı kanunun yetkilendirdiği makamdan çıkmalıdır.
Yetki kamu düzenine ilişkin idari işlem unsurudur. İdarenin iyi niyetle ortak proje yürütmesi, yanlış makam tarafından alınmış kamu yararı kararını kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Malik açısından bu nedenle kararın sadece içeriği değil, hangi organ tarafından verildiği de kontrol edilmelidir.
İl İdare Kurulu Kararını Kim Onaylar?
2942 m.6/b uyarınca ilçe idare kurulu, il daimî encümeni ve il idare kurulu kararları valinin onayı ile tamamlanır. m.5/a-9 kapsamındaki kamu yararı kararı il idare kurulunca verildiği için onay makamı validir. Karar ve onay iki ayrı hukuki aşamadır.
Valinin il idare kuruluna başkanlık eden veya il yönetiminde merkezi rolü bulunan makam olması, onay işleminin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Kanun açık şekilde kararın vali onayıyla tamamlanacağını düzenler. Kamulaştırma dosyasında kurul kararı ve onay iradesinin mevzuata uygun biçimde belgelendirilmesi gerekir.
Cumhurbaşkanı veya bakanlıkların doğrudan verdiği kamu yararı kararlarında m.6 gereğince ayrıca onay aranmaz. Fakat m.5/a-9 kapsamındaki il idare kurulu kararı bu istisna içinde değildir. Yalnız onaylı imar planı veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan/proje varsa m.6’nın son fıkrasındaki ayrı istisna gündeme gelebilir.
Projenin Birden Çok İlçeyi Kapsadığı Nasıl Belirlenir?
Kamulaştırma dosyasında yararlanıcı yerleşimler ile parsellerin bulunduğu idari sınırlar birbirinden ayrılmalıdır. Bir yol projesi üç ilçeden geçebilir fakat yalnız devlet karayolu hizmetine yönelik olabilir. Böyle bir durumda m.5/a-9 sırf güzergâh nedeniyle uygulanmaz. Buna karşılık farklı ilçelerdeki belediye ve köylerin ortak kullanacağı bir tesis için kamulaştırma yapılıyorsa m.5/a-9’un şartları oluşabilir.
Protokoller, belediye ve köy organlarının kararları, proje raporu, finansman planı, tesisin işletmesini üstlenecek birim ve hizmet alanı haritaları yararlanıcıların tespitinde önemlidir. Kamu yararı kararının dayandığı teknik proje ile m.7 kamulaştırma planı arasında uyum bulunmalıdır.
İdari sınır değişikliği veya yeni belediye kurulması gibi işlemler de tarih bakımından etkili olabilir. Kamulaştırmanın hangi tarihte ve hangi idari yapı içinde başladığı, kararın yetkili makamını belirlerken dikkate alınmalıdır. Dosya tarihleri kronolojik incelenmelidir.
Onaylı İmar Planı veya Özel Plan-Proje İstisnası
2942 m.6 son fıkra, onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetlerde ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığını düzenler. Böyle bir durumda yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren karar alınır.
Farklı ilçeleri kapsayan projelerde bu istisnanın uygulanıp uygulanmadığı açıkça belgelendirilmelidir. Onaylı planın hangi idari alanları kapsadığı, kamulaştırılan parsellerin bu planın içinde bulunup bulunmadığı ve projenin onay merciinin kanundaki şartı karşılayıp karşılamadığı dosyadan görülmelidir.
Taslak güzergâh, ihale projesi veya kurum içi teknik çalışma m.6 son fıkradaki onaylı plan/proje niteliğini otomatik olarak kazanmaz. İdare ayrı kamu yararı kararı almamışsa, istisnanın hukuki ve teknik dayanağını göstermek zorundadır.
Kamu Yararı Kararından Sonra Hangi Aşamalar Vardır?
2942 m.7 uyarınca idare kamulaştırılacak taşınmazların sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösteren ölçekli planı hazırlatır, malik veya zilyetleri ve adreslerini araştırır. Farklı ilçelerdeki tapu ve kayıt birimlerinden bilgi toplanması gerekebileceğinden bu aşama kapsamlı olabilir.
m.8 uyarınca satın alma usulü uygulanır. Kıymet takdir komisyonu tahmini bedeli belirler, uzlaşma komisyonu malikleri görüşmeye davet eder. Anlaşma sağlanmazsa m.10 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılır. Her taşınmazın bulunduğu yer ve değerleme özellikleri ayrıca dikkate alınır.
Bedel m.11’e göre belirlenir. Arazi net gelir, arsa özel amacı olmayan emsal satışlar, yapı resmi birim fiyatlar ve yıpranma payı esaslarıyla değerlendirilir. Ayrıntılı değerleme için kamulaştırma bedeli nasıl hesaplanır rehberimiz kullanılabilir.
Yetki ve Kamu Yararı İşlemine Karşı Dava
2942 m.14 uyarınca malik, m.10 kapsamındaki mahkeme tebligatı gününden; tebligat yapılamayan hâllerde kanundaki ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açabilir. m.5/a-9 kapsamındaki bir projede kamu yararı kararının il idare kurulu yerine yalnız bir ilçe idare kurulu veya belediye encümenince alınmış olması, yetki yönünden incelenebilecek bir hukuka aykırılıktır.
İptal davası açılırken kararın kapsamı ile malikin taşınmazı arasındaki bağlantı kurulmalıdır. Projenin farklı ilçelerdeki ortak yarar niteliği, onay işlemi, varsa m.6 son fıkra istisnası ve kamulaştırma planı dosyaya dahil edilmelidir. Bedelin miktarıyla ilgili itirazlar ise adli yargıdaki m.10 sürecinde ele alınır.
Süre hesabı için 2942 m.14 kamulaştırma dava süresi rehberimiz incelenebilir. Malik, bilirkişi raporunu beklerken idari yargı süresini kaçırmamalıdır.
Dosya Kontrol Listesi
- Projeden yararlanan köy ve belediyeleri tek tek tespit edin.
- Bu yerleşimlerin farklı ilçelere bağlı olup olmadığını doğrulayın.
- Tamamının aynı il sınırları içinde bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Kamu yararı kararının il idare kurulunca alındığını inceleyin.
- 2942 m.6/b uyarınca vali onayını kontrol edin.
- m.6 son fıkra istisnası ileri sürülüyorsa plan/proje onay belgelerini inceleyin.
- Kamulaştırma planı ile karar kapsamındaki parselleri eşleştirin.
- m.7 malik/adres araştırması ve m.8 satın alma belgelerinin tarih sırasını kontrol edin.
- m.10 tebligatından itibaren m.14 dava süresini ayrı takip edin.
Bu kontrol, ortak hizmet projesinin zaman içinde genişlediği dosyalarda özellikle önemlidir. Yeni bir ilçenin veya yerleşimin projeye eklenmesi, kamu yararı kararının yetki ve kapsam bakımından yenilenmesini gerektirebilecek bir durum yaratabilir.
Resmî Kaynak ve İlgili Rehberler
Güncel 2942 sayılı Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Aynı ilçe sınırlarındaki ortak kamulaştırmalar için 2942 m.5/a-8 rehberimiz, bedel tespit davası için 2942 m.10 rehberimiz kullanılabilir.
Uygulama Örnekleri: Yetkiyi Nasıl Ayırmak Gerekir?
Örnek 1 – iki ilçeye hizmet eden ortak su tesisi: Aynı ilde A ilçesine bağlı bir köy ile B ilçesine bağlı bir belediyenin ortak kullanacağı su deposu ve iletim tesisi için özel mülkiyetteki parsellerin kamulaştırılması gerekiyorsa, yararlanıcı yerel idareler farklı ilçelere bağlıdır. Plan istisnası bulunmadığı varsayımında kamu yararı kararının 2942 m.5/a-9 uyarınca il idare kurulunca alınması ve m.6/b uyarınca vali tarafından onaylanması gerekir. A ilçesi ilçe idare kurulunun tek başına verdiği karar, B ilçesindeki yararlanıcı yerel idareyi de kapsayan ortak proje bakımından doğru yetki merciinin yerini tutmaz.
Örnek 2 – farklı ilçelerden geçen fakat devlet yararına yapılan yol: Bir devlet yolu güzergâhının aynı il içinde üç ilçeden geçmesi, tek başına m.5/a-9 uygulanacağı anlamına gelmez. Kamulaştırma köy ve belediyelerin ortak yararına değil Devlet yararına yürütülüyorsa m.5’te Devlet yararına kamulaştırmalar için öngörülen hüküm esas alınır. Bu örnek, coğrafi geçiş ile hukuki yararlanıcı kavramlarının neden birbirinden ayrılması gerektiğini gösterir.
Örnek 3 – proje sonradan ikinci ilçeye genişliyor: Başlangıçta yalnız A ilçesine bağlı köylerin ortak yararına hazırlanmış proje için m.5/a-8’e göre ilçe idare kurulu kararı alınmış, daha sonra B ilçesine bağlı bir belediye de projeye dahil edilmişse ilk kararın kapsamı yeniden değerlendirilmelidir. Yeni durum artık bir il sınırları içinde birden çok ilçeye bağlı yerel idareleri kapsadığı için m.5/a-9’daki il idare kurulu yetkisi gündeme gelir. İdarenin eski karar tarihini koruyup yeni parselleri sonradan listeye eklemesi, yetki sorununu ortadan kaldırmaz.
Malik Açısından Delil ve Dosya Stratejisi
Yetki uyuşmazlığında yalnız tebligat zarfı veya bedel raporu yeterli değildir. Malik, kamulaştırmanın hangi kamu tüzel kişileri yararına yapıldığını gösterecek asıl işlem dosyasını incelemelidir. Özellikle il idare kurulu kararı, vali onayı, belediye ve köy kararları, varsa kurumlar arası protokol, proje açıklama raporu, hizmet alanı haritası, kamulaştırma planı ve parsel listeleri birlikte değerlendirilmelidir. Projede yararlanıcı olarak gösterilen yerel idarelerin idari bağlılığını ortaya koyan resmi kayıtlar da yetki tartışmasını somutlaştırır.
İptal davasında “yetkisiz makam karar verdi” şeklindeki soyut iddia yerine, hangi yerleşimin hangi ilçeye bağlı olduğu, projenin hangi yerel idarelere hizmet ettiği, m.5/a-8 yerine neden m.5/a-9’un uygulanması gerektiği ve dosyada hangi kararın bulunduğu belge bazında açıklanmalıdır. Böylece uyuşmazlık yalnız bir isimlendirme tartışması olmaktan çıkar ve kanundaki açık yetki zinciri üzerinden denetlenebilir.
Bedel tespit ve tescil davasında ise bu yetki itirazı ile taşınmazın değerine ilişkin itirazlar ayrı dosya mantığıyla takip edilmelidir. Emsal satışlar, net gelir, yapı bedeli veya objektif değer artırıcı unsurlar m.11 kapsamında incelenirken; kamu yararı kararının doğru makamdan çıkıp çıkmadığı idari işlemin hukuka uygunluğu başlığı altında değerlendirilir. İki uyuşmazlığın süreleri ve görevli yargı kolları farklıdır.
İdare Açısından Hata Önleme Kontrolü
Ortak projelerde yetki hatasının önlenmesi için kamu yararı kararından önce yararlanıcılar listesi kesinleştirilmelidir. Her köy ve belediyenin bağlı olduğu ilçe tablo hâline getirilmeli; proje yalnız aynı ilçeyi kapsıyorsa m.5/a-8, aynı ilin farklı ilçelerini kapsıyorsa m.5/a-9, farklı illerdeki kamu tüzel kişilerini kapsıyorsa m.5/a-10 yönünden dosya sınıflandırılmalıdır. Proje kapsamı değiştiğinde kararın yetki dayanağı yeniden kontrol edilmelidir.
Ayrıca karar-onay-plan zinciri tek klasörde tutulmalı; m.6 son fıkra istisnasına dayanılıyorsa onaylı plan veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan/proje açıkça işaretlenmelidir. Böylece m.8 satın alma görüşmesi ve m.10 dava aşamasına geçildiğinde kamulaştırmanın idari temelinde belirsizlik kalmaz.
Proje Değişikliğinde Yetkiyi Yeniden Kontrol Etme
Bir il içindeki farklı ilçelere bağlı yerel idarelerin ortak projesinde yararlanıcı listesi değişirse yetki analizi de güncellenmelidir. Proje kapsamından bir ilçe çıkar veya başka bir ildeki kamu tüzel kişisi projeye eklenirse m.5/a-9’un şartları artık aynı olmayabilir. İdare kamulaştırma planına yeni parsel eklemeden önce kamu yararı kararının kişisel ve coğrafi kapsamının yeni durumu taşıyıp taşımadığını belgelemelidir.
Malik de karar tarihi ile proje revizyon tarihlerini karşılaştırarak kendi parselinin ilk karar kapsamında mı yoksa sonradan genişleyen bölümde mi kaldığını belirlemelidir. Bu ayrım, yetki ve kamu yararı denetiminde doğrudan önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Farklı ilçelerdeki iki köy için kamu yararı kararını kim verir?
Köyler aynı il sınırında ise ve ortak yararına kamulaştırma yapılıyorsa m.5/a-9 uyarınca il idare kurulu karar verir.
İki belediye farklı ilçelerde ama aynı ildeyse hangi makam yetkilidir?
Ortak yarar söz konusuysa il idare kurulu m.5/a-9 kapsamında yetkilidir.
İl idare kurulu kararını kim onaylar?
2942 m.6/b uyarınca vali onaylar.
Vali onayı olmadan süreç tamamlanır mı?
m.6 son fıkra istisnası yoksa il idare kurulu kararı vali onayıyla tamamlanır.
Farklı ilçelerden geçen her proje m.5/a-9’a girer mi?
Hayır. Kamulaştırmanın farklı ilçelere bağlı köy veya belediyelerin ortak yararına yapılması gerekir.
Aynı ilçedeki iki köy için de il idare kurulu mu yetkilidir?
Hayır. Aynı ilçe sınırlarında birden çok köy/belediye yararına kamulaştırmada m.5/a-8 uyarınca ilçe idare kurulu yetkilidir.
Yerleşimlerden biri başka ildeyse hangi hüküm uygulanır?
Ayrı illere bağlı birden çok kamu tüzel kişisi yararına kamulaştırmada m.5/a-10 değerlendirilir.
Onaylı imar planı varsa ayrı kamu yararı kararı gerekir mi?
m.6 son fıkra şartları oluşmuşsa ayrıca karar ve onay aranmaz; yetkili icra organının başlangıç kararı gerekir.
Dava süresi kaç gündür?
m.14 uyarınca kural olarak m.10 tebligatından veya şartları varsa ilan tarihinden itibaren 30 gündür.
Bedel her ilçede aynı birim fiyatla mı belirlenir?
Hayır. Her taşınmaz m.11 ölçütleriyle kendi nitelikleri ve değerleme verileri üzerinden hesaplanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
