Belçika BE/TR 108: Türkiye’de YUPASS Sağlık Hakkının Kesilmesi ve SGK İtirazı (2026)

Kısa ve net cevap

BE/TR 108, Belçika adına Türkiye’de SGK üzerinden sunulan sağlık yardım hakkının durdurulması veya sona erdirilmesini bildiren iki taraflı formülerdir. SGK 2020/19 sayılı Genelge 3.6.2, Anlaşma m.15–17 ve İdari Anlaşma m.8/2,5 kapsamında Türkiye’deki sigortalı ve aile bireylerinin YUPASS hak kaydının hangi durumda kapatılacağını düzenler. Tek bir aile bireyinin hak kaybı bütün ailenin kaydının otomatik kapanması anlamına gelmez. SGK, gerektiğinde TR/BE 107 aracılığıyla Belçika’dan BE/TR 108 ister.

Kısa özet

BE/TR 108 hangi sağlık hakkı sonlandırma işleminde kullanılır?

Belçika sosyal güvenlik kurumu adına Türkiye’de sağlık yardımı almakta olan sigortalı veya aile bireylerinin bu haktan yararlanma koşulları sona erdiğinde, iki devlet kurumu arasındaki bildirim belirli bir formüler üzerinden yürütülür. SGK’nın 2020/19 sayılı Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması Genelgesinin 3.6.2 bölümü, Türkiye’de daimi ikamet ederken Belçika adına sağlık yardımından yararlananların haklarının durdurulması veya sona erdirilmesi için BE/TR 108 belgesini açıkça düzenler.

Bu formüler yeni bir sigortalılık hakkı oluşturan veya para yardımı bağlayan belge değildir; hak sahipliği değişikliğinin iki sosyal güvenlik kurumu arasında kayıt altına alınmasını sağlar. Türkiye’deki kişinin YUPASS kaydının kapatıldığı iddiasında önce hangi kişi, hangi sağlık hakkı ve hangi tarihte sonlandırılmış olduğu belirlenmelidir. Sadece hastane ekranında ‘provizyon yok’ mesajı görülmesi, BE/TR 108’in düzenlendiğinin tek başına kanıtı değildir.

Anlaşma madde 15–17 ve İdari Anlaşma madde 8

11 Nisan 2014 tarihli Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması 1 Eylül 2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşma m.15 ikamet ülkesindeki aktif sigortalı ve aile bireylerinin ayni sağlık yardımlarını, m.16 ilgili özel durumları, m.17 ise emeklilik veya ölüm gibi aylık alanların sağlık yardımlarını düzenler. SGK 2020/19 sayılı Genelgenin 3.6.2 bölümünde sonlandırma uygulamasının dayanağı olarak anlaşmanın m.15, m.16 ve m.17 hükümleri ile İdari Anlaşma m.8/2 ve 8/5 gösterilmiştir.

İki kurumun kayıt düzeni, sağlık yardımı hakkına ilişkin maddi koşulları değiştirme yetkisi yaratmaz. Kişinin Belçika mevzuatına göre sigortalılık veya aile bağı yoluyla yararlanma hakkı sona ermişse bu sonuç Türkiye’deki hizmet kayıtlarına yansıtılır. Buna karşılık kurumun yanlış kişiyi veya tarihi sisteme girmesi, doğru hukuki statüye ilişkin ayrı düzeltme talebinin konusudur.

BE/TR 108 ile BE/TR 106, 109 ve 121 farkı

BE/TR 106 Belçika mevzuatına tabi aktif sigortalının Türkiye’de ikamet etmesi; BE/TR 109 Belçika sigortalısının Türkiye’de sürekli ikamet eden aile bireyi; BE/TR 121 Belçika’dan aylık alıp Türkiye’de sürekli ikamet eden gelir veya aylık sahibi gibi farklı sağlık yardım ilişkilerinin kaydına yönelik kullanılabilir. BE/TR 108 ise bu ilişkilerden doğan sağlık yardım hakkının durdurulması veya sona ermesine ilişkin bildirimi düzenler.

Bu ayrım, ‘YUPASS kaydım kapandı, yeniden BE/TR 109 aldım’ şeklindeki olaylarda özellikle önemlidir. Yeni hak belgesiyle eski hakkın hangi tarihte sonlandığına ilişkin formüler aynı işlevde değildir. Kurumun sonlandırma gerekçesi ortadan kalkmışsa yeni hak sahipliği için gerekli belge ve işlem ayrıca değerlendirilir. Sağlık hakkının yıllara göre sürekliliği ancak tarihli kurum kayıtları birlikte okunarak belirlenebilir.

Sağlık yardım hakkı hangi değişikliklerle sona erebilir?

SGK 2020/19 Genelgesi 3.6.2, Türkiye’de yaşayan sigortalının aile bireylerinin bakmakla yükümlü olunan kişi niteliğini kaybetmesini ve Belçika’da gelir veya aylık sahibinin sağlık yardım hakkının sona ermesini örnek olarak açıkça düzenler. Kişinin kendi sigortalılık hakkını kazanması, aile bağı ve sigorta statüsündeki değişiklikler farklı sonuçlar yaratabilir. Her durum için dosyanın doğru kurumsal statüye göre değerlendirilmesi gerekir.

Çocukların veya eşlerin sağlık hakkı bakımından yalnız soyadı değişimi ya da aile içindeki sözlü anlaşma üzerinden sonlandırma gerekçesi belirlenemez. Belçika sigorta kurumu kayıtları, Türkiye nüfus ve sigortalılık bilgileri ile ilgili sağlık hakkının dayandığı belge karşılaştırılır. Bir aile bireyinin hak sahipliğini kaybetmesi, bütün ailenin sağlık kaydının aynı tarihte kendiliğinden silineceği anlamına gelmez.

Aile bireyinin hakkı bittiğinde tüm aile kaydı kapanır mı?

SGK Genelgesinin 3.6.2 bölümünde, Türkiye’deki aile bireylerinden birinin bakmakla yükümlü olunan kişi niteliğini kaybetmesi, Türkiye’de sağlık yardım hakkı elde etmesi veya ölmesi gibi durumlarda YUPASS’ta sadece ilgili aile bireyinin sağlık yardım hakkının sonlandırılması gerektiği düzenlenmiştir. Bu hüküm, kişi bazında hak sahipliği kontrolünün niçin zorunlu olduğunu gösterir. Tek bir kişinin statü değişikliği tüm aile için otomatik ve gerekçesiz kapanış anlamına gelmez.

Ailede birden fazla hak sahibi varsa her kişinin adı, hangi formülerde yer aldığı, geçerli dönemi ve sonlandırma nedeni ayrı incelenmelidir. Türkiye’de çalışan eş kendi sağlık hakkını kazanmış olabilir; Belçika sigortalısının diğer aile bireyinin bağımsız hakkı bulunmayabilir. Bu kişiler hakkında aynı ekran sonucunu hukukî gerekçe olarak kullanmak doğru değildir. Yanlış aile bireyine işlenmiş kapanış işlemi yazılı düzeltme talebinin konusudur.

Bütün aile bireylerinin sağlık hakkının sona ermesi

SGK 2020/19 Genelgesinde tüm aile bireylerinin hak sahipliği koşullarının sona erdiği tespit edilirse YUPASS’ta ilgili kişilerin tamamının sağlık yardımı haklarının sonlandırılması ve Belçika tarafından BE/TR 108 talebinin yürütülmesi düzenlenmiştir. Ancak bu sonuç, sadece bir aile bireyine ilişkin değişiklikle karıştırılmamalıdır. Her kişi hakkında hangi nedenle ve hangi tarihten itibaren hak bulunmadığı ayrı belirlenir.

Kurumsal işlemde birden çok aile bireyinin kaydının aynı gün kapanması, hepsinin aynı maddi sebepten yararlanma hakkını kaybettiğini kendiliğinden göstermez. Nüfus, çalışma, ölüm ve sağlık sigortası kayıtları incelenerek hak kaybının kapsamı belirlenir. YUPASS ekranı ile yetkili Belçika kurumunun bildirdiği hak dönemi arasında çelişki varsa bu çelişki kayıtlı başvuruyla giderilmeye çalışılır.

Türkiye’de bağımsız sağlık yardım hakkı kazanmanın etkisi

Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması m.15/4, diğer akit devlet mevzuatına göre kendi adına sağlık yardım hakkı kazanmış aile bireyleri bakımından ikili aile yardımı hükümlerinin uygulanmasına sınır getirir. Belçika’daki sigortalının Türkiye’de ikamet eden eşi Türk SGK mevzuatına göre ayrı hak sahibi hâline gelirse bu durum BE/TR 109 kapsamında Belçika adına tanınan yardımın sürdürülmesini etkileyebilir. Aynı hakka iki farklı kurum hesabından sınırsız erişim olduğu varsayılmaz.

Türk sigortalılık durumunun başlangıcı, hangi sigorta kolundan hak sahibi olunduğu ve önceki Belçika formülerinin dönemi ayrı belgelerle doğrulanmalıdır. Türk sisteminde sağlık hakkı kazanıldığı gün ile Belçika kurumu nezdinde yapılan kapanış bildirimi farklı tarihler taşıyorsa, sağlık hizmetinin hangi dönemde hangi sistem üzerinden sunulacağı ayrıca değerlendirilir. Yalnız eski YUPASS numarasının bulunması iki ülkede sürekli paralel hak oluşturmaz.

Belçika emekli veya dul aylığının sona ermesi

Türkiye’de ikamet ederken Belçika’dan emekli aylığı veya benzeri anlaşma kapsamında aylık alan kişinin sağlık hakkı, Anlaşma m.17 ve ilgili Belçika sağlık yardım koşullarıyla bağlantılıdır. Belçika kurumunun aylık veya sağlık yardımı hakkını sona erdirmesi durumunda Türkiye’deki sağlık kaydı da etkilenebilir. Bu işlem BE/TR 121 üzerinden önceki sağlık hakkı tanınmasıyla birlikte incelenmelidir.

Ancak emekli aylığındaki herhangi bir kesintiyi tek başına sağlık hakkının tümüyle sona ermesinin kesin kanıtı kabul etmek doğru değildir. Hangi yardım türünün durdurulduğu, kararın dayanağı, sigortalının başka sağlık hakkı kazanıp kazanmadığı ve resmi bildirimin tarihi belirlenmelidir. Belçika BE/TR 121 sağlık hakkı rehberi bu ayrı statüyü açıklar.

BE/TR 108 belgesinin TR/BE 107 üzerinden talep edilmesi

SGK 2020/19 sayılı Genelgenin 3.6.2 bölümü, Türkiye’deki SGK biriminin Belçika adına tanınan sağlık hakkının sonlandığını tespit etmesi hâlinde YUPASS’ta kapanış işlemi yapmasını ve Belçika’dan TR/BE 107 Sağlık Yardımları Hakkına İlişkin Belge Talebi formüleriyle BE/TR 108’in gönderilmesini istemesini düzenler. Bu işlem kurumlar arası teyit yöntemidir; kişinin tek başına kendi beyanıyla yabancı kuruma ait formu imzalaması anlamına gelmez.

Dosya hazırlanırken Türk SGK’sının hangi gerekçeyle hangi tarihte sağlık hakkını sonlandırdığı yazılı kayda alınmalıdır. TR/BE 107 ile yapılan formüler talebi ve Belçika kurumundan gelen BE/TR 108 cevabı birbirinden ayrı belgelerdir. İkisini aynı adla göstererek başvurunun hangi aşamada bulunduğunu belirsiz bırakmak, hem yeniden aktivasyon talebini hem de hukukî itirazı güçleştirebilir.

BE/TR 108 formunun A ve B bölümleri

SGK Genelgesi, BE/TR 108 formülerinin A bölümünün Belçika yetkili kurumunca üç nüsha doldurularak onaylanmasını ve gelir/aylık sahibi veya aile bireyinin ikamet ettiği yerdeki SGİM/SGM’ye iki nüshasının gönderilmesini düzenler. Türkiye’deki SGK birimi formun B bölümünü doldurup onayladıktan sonra bir nüshasını Belçika kurumuna iade eder. Bu çift taraflı onay usulü kurumlar arası kayıt bütünlüğü için önem taşır.

SGK’nın onaylayıp Belçika’ya iade ettiği nüshanın hesaplaşma işlemlerinde kullanılmak üzere dosyada korunması da genelgede belirtilmiştir. Dolayısıyla BE/TR 108 yalnız sigortalının eline verilen bilgilendirme kâğıdı gibi düşünülmemelidir. Hangi kurumda hangi bölümün tamamlandığı, dosyanın işlem durumu ve hak kaybının kesin başlangıç tarihi gerektiğinde kurumsal yazışmalardan doğrulanmalıdır.

YUPASS kaydının kapatıldığı tarihin belirlenmesi

Sağlık yardımının sonlandırıldığı olaylarda takvim, çoğu zaman hak uyuşmazlığının merkezindedir. Belçika kurumunun sağlık hakkının bittiğini bildirdiği tarih, SGK’nın YUPASS kaydına sonlandırma işlediği gün ve kişinin hastaneye başvurduğu tarih farklı olabilir. Bunlar aynı şey olarak yazılmamalıdır. Sağlık hizmetinin hangi tarihte karşılanıp karşılanamayacağı, ilgili sağlık hakkının dönemine göre belirlenir.

Başvuru dosyasında tarihli BE/TR 108, eski BE/TR 106/109/121/128 ve SGK hak sahipliği kaydı yan yana incelenir. Böylece kişinin sonlandırma öncesi aldığı sağlık hizmetiyle sonlandırma sonrası aldığı hizmet birbirinden ayrılır. İleriye dönük hak kaybı, geçmişte geçerli hak döneminde sunulmuş her hizmetin otomatik olarak hukuka aykırı yapıldığını göstermez.

Öğrenim ve çalışma durumunun sağlık hakkına etkisi

Belçika sigortalısının Türkiye’deki çocuğunun aile bireyi sıfatıyla sağlık hakkından yararlanması, ilgili anlaşma ve yetkili kurum mevzuatı kapsamında belirlenen koşullara bağlıdır. Öğrenim durumu veya çalışma hayatına giriş gibi değişiklikler kişi bazında hak sahipliği incelemesi gerektirebilir. Her çocuk için bütün yaşlarda, koşulsuz ve süresiz sağlık hakkı bulunduğu iddia edilemez.

Çocuk hakkında sağlık hakkı kapanışı yapılmışsa kurumun hangi statü değişimini gerekçe gösterdiği ve bunun hangi tarihli belgelere dayandığı araştırılır. Öğrencilik kaydı, işyeri sigortalılığı, aile bağı ve varsa bağımsız sağlık hakkı ayrı delil gruplarıdır. Başvuru sahibinin sunmadığı bir belgeye dayanılarak ret gerekçesi varsayılmamalıdır. Yetkili kurumun kabul ettiği hak koşulları somut olayda gösterilmelidir.

Hastanede provizyon alınamaması ile hukuki ret ayrımı

YUPASS kaydında geçerli aktivasyon görünmemesi nedeniyle hastane işlem yapamayabilir. Bu sonuç her zaman BE/TR 108 düzenlenmiş ve kişinin anlaşma kapsamındaki hakkı hukuken sona ermiş anlamına gelmez. Teknik kayıt sorunu, süreli formüler nedeniyle hak aktivasyonunun bitmesi veya farklı kişi adına kayıt açılması gibi nedenler de araştırılmalıdır.

Önce hastanenin hangi tarihte hangi hizmet için provizyon alamadığı belirlenir. Sonra ilgili SGİM/SGM’de dosya kayıtları ve Belçika sağlık kasası formüleri incelenir. Hatanın sistem girişinden kaynaklandığı anlaşılırsa doğru kişiye ve döneme ilişkin kayıt düzeltme başvurusu yapılabilir. Bu başvurunun başarısı, somut belgelerde halen sağlık yardım hakkı bulunduğunun gösterilmesine bağlıdır.

Sağlık hakkı yeniden doğarsa hangi işlem yapılır?

Belçika’daki sigortalılık veya aile bağı nedeniyle sağlık yardım hakkı yeniden doğabilir; ancak geçmişte verilen BE/TR 108 sonlandırma formunun otomatik iptal olduğunu varsaymak mümkün değildir. Yeni dönemde hangi statüyle hangi aile bireyi için hak kazanıldığı yetkili Belçika kurumunun düzenlediği güncel belgeden anlaşılmalıdır. Türkiye SGK sistemi de bu belgedeki hak dönemine göre yeniden değerlendirme yapar.

Yeniden hak kazanma iddiasında kişinin daha önceki sonlandırma tarihi, yeni başlangıç tarihi ve Türk mevzuatından bağımsız sağlık hakkı bulunup bulunmadığı ayrı yazılmalıdır. İlk BE/TR 109 kapsamında hak sahibi olmuş kişi sonradan BE/TR 121 statüsüne geçebilir; formülerin niteliği değişmişse yanlış eski belge üzerinden işlem yürütülmemelidir. Kurumdan resmi teyit alınmadan yalnız eski YUPASS numarasıyla yeni hak ilan edilemez.

SGK kayıt işleminin gerekçeli reddi ve başvuru

SGK, YUPASS’ta hak sahipliği sonlandırma veya yeniden aktivasyon talebiyle ilgili işlem tesis etmişse ilgili kişinin tam yazılı gerekçe talep etmesi önem taşır. Ret nedeninin Belçika kurumunun sağlık hakkını sonlandırmasından mı, Türkiye’deki bağımsız sigortalılık statüsünden mi yoksa veri eşleştirme sorunundan mı kaynaklandığı belirlenir. Uyuşmazlığın gerçek tarafı ve başvuru makamı ancak bu ayrımdan sonra ortaya çıkar.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1, belirli zorunlu sigortalılık süresi tespiti talepleri hariç sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce SGK’ya başvuru şartını düzenler. Kurumun 60 gün içinde cevap vermemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır. İş mahkemelerinin görev alanı m.5 ve özel usullere göre değerlendirilir. Bu hükümlerin Belçika kurumunun her kararına doğrudan Türk mahkemesinde uygulanabileceği sonucu çıkarılamaz.

Belçika hastalık kasasının kararına karşı işlem yolu

Sağlık hakkının sona ermesi Belçika yetkili kurumunun kendi mevzuatına göre aldığı karara dayanıyorsa, bu işlemin Belçika hukukundaki itiraz veya yargı yoluyla değerlendirilmesi gerekebilir. Türkiye’deki SGK’nın YUPASS kaydı, Belçika hukukuna göre verilmiş tüm kararları inceleyen bir üst merci değildir. Bu nedenle başvuru sahibine yalnız Türkiye’de dava açmanın Belçika’daki hak kaybını kendiliğinden gidereceği söylenmemelidir.

Somut dosyada önce Belçika’daki kurum kararının aslı, karar tarihi ve muhatabına nasıl bildirildiği tespit edilir. Türkiye’deki SGK işlemiyle Belçika kurumunun kararı birbirine paralel yürüyorsa her bir kurumun yetkisi ve başvuru süresi ayrı incelenir. Belgeler uygun dilde değerlendirilir; belirsiz tercüme veya yalnız ekran görüntüsü üzerinden kesin başvuru süresi yazılmaz.

Kapanış dönemindeki hastane faturaları nasıl ele alınır?

YUPASS kaydında hak görünmediği için hastane hizmet ücretini kişiden talep etmiş olabilir. Bu durumda fatura, ödeme belgesi, tedavi tarihi ve ilgili SGK aktivasyon kaydı birlikte saklanmalıdır. Her fatura otomatik olarak Belçika hastalık kasası tarafından iade edilir demek doğru değildir. Önce tedavi tarihinde hangi ülkenin hangi sigorta koluna göre sağlık hakkı bulunduğu, ardından hizmetin kapsamı belirlenmelidir.

BE/TR 108’in uygulandığı döneme ilişkin kurumlar arası kayıt hatası kanıtlanırsa buna uygun başvuru hazırlanır. Ancak sonlandırma hukuken geçerliyse geçmiş YUPASS numarasına dayanarak yeni tedavi bedelinin mutlaka karşılanması talep edilemez. Hastaneye yapılan ödeme ile iki devlet arasındaki gider hesaplaşması farklı olaylardır. İade talebinin hukukî dayanağı ve muhatap kurumu ayrı belirlenmelidir.

Belçika ve Türkiye arasında kişisel sağlık kayıtlarının aktarımı

YUPASS sonlandırma uyuşmazlığında iki ülkedeki sigortalılık ve sağlık yardım kayıtları birlikte incelenebilir. Sigortalının kimlik bilgileri, aile bağı, sağlık hakkının dönemleri ve Belçika kurumunun karar kayıtları kişisel veri niteliği taşır. Bu bilgilerin yalnız gerçekten gerekli olan kısmı temsil yetkisi ve ilgili mevzuatın izin verdiği kapsamda istenmelidir. Yabancı kurumdan alınan sağlık verileri her durumda sınırsız paylaşım hakkı vermez.

Vekil aracılığıyla talep yapılacaksa Türkiye’deki SGK başvuru yetkisi ile Belçika’daki hastalık kasası nezdinde veri ve belge temini yetkisi ayrı değerlendirilmelidir. Dosya belgelerinin tercümesi, teslimi ve muhafazası kişisel veri güvenliğine uygun yürütülmelidir. Yazılı kurumsal kayıtlar olmadan kişinin hak kaybına ilişkin özel sağlık durumuna dair varsayım veya internet üzerinde yayımlanacak iddia oluşturulmamalıdır.

BE/TR 108 işlemini incelemek için kontrol sırası

İlk adım kişiye daha önce hangi BE/TR 106, 109, 121 veya 128 belgesine dayanılarak sağlık hakkı tanındığının belirlenmesidir. İkinci adım sigortalı ve her aile bireyi bakımından ayrı hak sahipliği süresi ile Belçika kurumunun sonlandırma gerekçesinin kayda alınmasıdır. Üçüncü adım Türk SGK YUPASS kaydındaki kapanış tarihi ve varsa TR/BE 107 talep yazısının incelenmesidir.

Dördüncü adım BE/TR 108’in A ve B bölümlerinin kurumlar arasında hangi tarihte işlem gördüğünün doğrulanmasıdır. Beşinci adım yanlış kişi, yanlış süre veya bağımsız Türk sağlık hakkı bulunması gibi ihtimallerin kayıtlar üzerinden değerlendirilmesidir. Son adım Türkiye SGK kararı için 7036 sayılı Kanun m.4–5; Belçika yetkili kurum kararı için ise o ülkenin başvuru usulü doğrultusunda ayrı hukukî işlem yolunun belirlenmesidir.

BE/TR 108 ve YUPASS sonlandırma: sık sorulan 12 soru

Resmî anlaşma ve SGK kaynakları

Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması m.15–17; SGK Yurt Dışında Yaşayan Vatandaşların Sosyal Güvenlik Rehberi; SGK Yurt Dışı Sağlık İşlemleri; SGK 2020/19 sayılı Genelge bölüm 3.6.2; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4–5.