Bir Banka Tek Kişiye veya Risk Grubuna En Fazla Ne Kadar Kredi Verebilir? | 5411 m.54 (2026)
Tek kişi veya risk grubu için %25 kredi sınırı nasıl uygulanır?
m.54’ün temel kuralı, bankanın bütün kredi riskini tek bir borçluya veya ekonomik olarak bağlantılı risk grubuna yığmasını engellemektir. Bir gerçek kişi, tüzel kişi veya m.49’a göre belirlenen risk grubuna kullandırılabilecek kredi toplamı bankanın düzenleyici özkaynağının yüzde yirmi beşini aşamaz.
Bu oran yeni kredi tutarına değil toplam maruziyete uygulanır. Müşterinin mevcut nakdî kredisi, teminat mektupları, türev karşı taraf riski, tahvil yatırımı veya m.48’de kredi sayılan diğer işlemleri uygun yöntemle toplanır. Yeni kullandırım ancak toplam risk yasal sınır içinde kalıyorsa yapılabilir.
%25 yasal üst sınırdır; banka iç kredi politikası belirli sektör, müşteri veya risk notu için daha düşük limit koyabilir. Yönetim kurulunun daha ihtiyatlı iç limiti, müşterinin “Kanunda %25 var” gerekçesiyle aşabileceği bir hak değildir.
Kredi sınırının paydasında hangi özkaynak kullanılır?
m.54 hesabında m.44 ve BDDK’nın güncel Özkaynaklar Yönetmeliği uyarınca hesaplanan düzenleyici özkaynak esas alınır. Ticaret sicilindeki nominal sermaye veya bilançodaki muhasebe özkaynağı doğrudan limit paydası olarak kullanılamaz.
Özkaynak her dönem değişebilir. Banka zarar ederse veya sermayeden indirilecek kalem artarsa özkaynak düşer; müşteri kredi bakiyesi aynı kalsa bile kredi/özkaynak oranı yükselir. Bu nedenle limit motoru güncel özkaynağı düzenli şekilde almalıdır.
Yeni sermaye artışı tamamlanmadan veya BDDK’nın özkaynak koşulları sağlanmadan gelecekte oluşması beklenen sermaye limit hesabına erken dahil edilmemelidir. Kullanılan özkaynak tutarı düzenleyici raporlama sistemiyle mutabık olmalıdır.
Risk grubundaki şirketler neden birlikte hesaplanır?
Bir holding on farklı şirket üzerinden kredi kullanıyorsa her şirketi ayrı yüzde yirmi beş limite tabi tutmak bankanın fiilen aynı ekonomik gruba çok daha büyük risk taşımasına izin verirdi. m.49 bu nedenle kontrol ve aile ilişkilerine göre risk grubu oluşturur; m.54 de limitin grup toplamına uygulanmasını sağlar.
Grubun şirketleri farklı sektörlerde olsa dahi kontrol ilişkisi varsa toplam kredi riski birlikte izlenebilir. Tek tek şirketlerin güçlü teminatları bulunması yasal grup limitini kendiliğinden kaldırmaz.
Risk grubu tespiti kredi tahsisinden önce yapılmalı ve kredi vadesi boyunca güncellenmelidir. Satın alma, birleşme veya pay devri nedeniyle iki grubun birleşmesi, yeni kredi verilmeden de limit aşımı doğurabilir.
Bankanın dahil olduğu risk grubu için aynı %25 mi uygulanır?
Hayır. m.54 bankanın kendi ilişkili taraflarından oluşan risk grubu bakımından genel yüzde yirmi beş sınırından daha sıkı özel düzenleme getirir. Güncel Kanun ve BDDK düzenlemelerinde bankanın dahil olduğu risk grubu için özel oran ve koşullar ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu farklılığın nedeni çıkar çatışmasıdır. Bankanın ortakları, yönetim veya bunlarla bağlantılı şirketler kredi kararlarını etkileyebilir. m.50’deki kredi yasakları ve m.51’deki çıkar çatışması kuralları da aynı koruma amacına hizmet eder.
İlişkili taraf kredisi verilebilir bir işlem olsa dahi özel limit, karar yeter sayısı ve emsallere uygun koşul yükümlülükleri varsa eksiksiz uygulanmalıdır. İşlemin “grup şirketi” olması kredi riskini azaltan sebep değildir.
Büyük kredi ne demektir?
m.54, tek kişi veya risk grubuna kullandırılan kredinin özkaynağa oranı belirli eşiği aştığında işlemi “büyük kredi” olarak ayrıca izler. Kanundaki büyük kredi sistemi, tek tek yüzde yirmi beş sınırı aşılmasa bile çok sayıda yüksek yoğunlaşmanın bankanın toplam sermayesine göre aşırı büyümesini önler.
Bankanın büyük kredileri merkezi portföy raporunda ayrı gösterilmelidir. Yeni bir kredi müşteriyi büyük kredi eşiğinin üzerine çıkarıyorsa toplam büyük kredi sınırına etkisi de eş zamanlı hesaplanmalıdır.
BDDK’nın güncel büyük risk ve kredi sınırı düzenlemeleri, risk azaltım teknikleri, istisnalar ve konsolide hesaplamaya ilişkin ayrıntıları belirler. Banka yalnız Kanun maddesindeki nominal oranla yetinmemelidir.
Gayrinakdî krediler ve türev işlemler %25 hesabına girer mi?
Evet, m.48’de kredi sayılan işlemler uygun dönüşüm ve risk ölçüm yöntemleriyle limit hesabına dahil edilir. Teminat mektubu henüz tazmin edilmemiş olsa bile bankanın müşterisi adına üstlendiği risk vardır. Türev işlemde de karşı tarafın temerrüt riski ölçülür.
Her işlem nominal tutarının tamamıyla aynı şekilde hesaba alınmayabilir. Gayrinakdî risklerin kredi dönüşüm oranları, türev karşı taraf riski ve risk azaltım teknikleri BDDK düzenlemelerine göre hesaplanır. Ancak “nakit çıkışı yok” diyerek riskin tamamen dışarıda bırakılması doğru değildir.
Hazine, ticari kredi ve teminat sistemlerinin limit motoruyla bütünleşmesi gerekir. Aynı müşterinin tahvili hazine portföyünde, teminat mektubu dış ticaret sisteminde ve nakdî kredisi şube sisteminde olsa bile toplam yasal risk doğru hesaplanmalıdır.
Risk grubu sonradan değişirse kredi sınırı nasıl etkilenir?
Bir şirket başka bir gruba satılır veya aynı nihai kontrol altındaki şirketler birleşirse m.49 risk grubu haritası değişir. Daha önce ayrı limitlerde izlenen krediler tek grup altında toplanabilir ve toplam oran yüzde yirmi beşin üzerine çıkabilir.
Bu aşım yeni kullandırım anında banka iradesiyle yaratılmamışsa m.47’deki sonradan oluşan sınır aşımı süreci değerlendirilir. Banka aşımı artıracak yeni kullandırımları durdurmalı ve ilgili BDDK usulüne göre giderim planı uygulamalıdır.
Risk grubundan çıkışta da belge gerekir. Grup bağlantısının gerçekten sona erdiği doğrulanmadan müşterinin limiti serbest bırakılmamalıdır.
Kullandırım öncesinde hangi kontroller yapılmalıdır?
Kredi kararı verildiği gün ve fiilî kullandırım anında müşteri/risk grubu toplamı, güncel özkaynak, m.55 istisnaları ve varsa bankaya özel BDDK sınırları kontrol edilmelidir. Onay ile kullandırım arasında özkaynak veya grup yapısı değişmiş olabilir.
Limit kontrolü sadece onay tutarına değil kullanılmamış taahhüt ve m.48 kredi sayılan bütün risklere göre yapılmalıdır. Dövizli işlemlerde kur hareketi toplam TL eşdeğerini artırabilir; sistem güncel değerle yeniden hesaplamalıdır.
Yetki sistemi m.51 iç limitleriyle m.54 yasal limitini ayrı göstermelidir. Bir işlem kredi komitesinin yetkisi içinde olsa bile yasal grup limitini aşıyorsa kullandırılamaz.
Kredi limiti sonradan aşılırsa ne olur?
Özkaynak düşüşü, kur hareketi, grup yapısının değişmesi veya mevzuat hesabındaki değişiklik mevcut kredi portföyünü sonradan sınırın üzerine taşıyabilir. Böyle durumda m.47 ve ilgili BDDK düzenlemeleri uygulanır; banka aşımın nedenini ve tarihini belirlemeli, gerekli bildirimi ve giderim sürecini yürütmelidir.
Bankanın kendi yeni kullandırımıyla doğrudan yasal sınırı aşması ise teknik sonradan aşım gibi değerlendirilemez. Kredi karar ve kullandırım sisteminin limit üstü işlemi önceden engellemesi gerekir.
Aşım kapatıldığında güncel oran, tahsilat veya sermaye değişimi ve BDDK iletişimi dosyada saklanmalıdır. Aynı neden tekrar ediyorsa limit sisteminde yapısal düzeltme yapılmalıdır.
Kredi sınırları konsolide bazda da uygulanır mı?
Bankanın ana ortaklık ve konsolidasyon yükümlülüğü varsa BDDK’nın belirlediği esaslara göre kredi sınırları konsolide düzeyde de hesaplanabilir. Solo bankanın yüzde yirmi beşin altında olması, grup şirketlerindeki ek risk nedeniyle konsolide sınırın da uygun olduğu anlamına gelmez.
Konsolide özkaynak m.44’e göre, konsolide riskler ise ilgili grup şirketlerinin kredileri ve eliminasyonları dikkate alınarak hesaplanır. Grup içi mükerrer riskler doğru yöntemle ayıklanmalıdır.
Ana banka, bağlı finansal kuruluşlardan kredi/risk verisini zamanında almak ve tek risk grubu motorunda birleştirmek zorundadır. Konsolide limit raporunun kapanıştan haftalar sonra hazırlanması erken risk yönetimi için yetersiz olabilir.
Uygulamada sık yapılan hatalar
Birinci hata, %25 sınırını yalnız yeni kredi tutarına uygulamaktır. İkinci hata, risk grubundaki şirketleri ayrı müşteriler gibi değerlendirmektir. Üçüncü hata, düzenleyici özkaynak yerine bilanço özkaynağını kullanmaktır.
Dördüncü hata, gayrinakdî ve hazine işlemlerini kredi toplamına dahil etmemektir. Beşinci hata, kredi onayından kullandırıma kadar geçen sürede limiti yeniden kontrol etmemektir. Altıncı hata, bankanın dahil olduğu risk grubu için özel daha sıkı kuralları genel %25 ile karıştırmaktır.
Yedinci hata, m.55 istisnasını bütün müşteri riskine değil sadece istisna niteliğindeki işleme uygulamak gerekirken genişletmektir. Sekizinci hata, büyük kredi toplamını ayrı izlememektir.
5411 m.54 için 12 maddelik kontrol listesi
- Tek kişi ve risk grubu için %25 yasal sınırı limit motoruna tanımlayın.
- Bankanın dahil olduğu risk grubu için özel daha sıkı sınırı ayrıca izleyin.
- Düzenleyici özkaynağı m.44’e göre güncel kullanın.
- m.48 kapsamındaki tüm kredi sayılan işlemleri toplam riske dahil edin.
- Risk grubu verisini m.49’a göre güncelleyin.
- Yeni kullandırım öncesi mevcut ve kullanılmamış riskleri birlikte kontrol edin.
- Döviz ve türev risklerini güncel değerlerle hesaplayın.
- Büyük kredi eşiği ve toplamını ayrıca raporlayın.
- m.55 istisnalarını işlem bazında ve belgelendirilmiş uygulayın.
- Solo ve konsolide limitleri ayrı hesaplayın.
- Sonradan aşımda m.47 bildirim/giderim sürecini işletin.
- Yönetim kuruluna yoğunlaşma ve limite yaklaşan grupları düzenli raporlayın.
İç bağlantılar
Resmî kaynaklar
Güncel kredi sınırları ve risk grubu hesaplamaları için BDDK – Kanunlar, BDDK – Bankacılık Kanununa İlişkin Düzenlemeler ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
1. Bir banka tek müşteriye özkaynağının en fazla ne kadarını kredi verebilir?
5411 m.54’ün temel kuralı tek gerçek/tüzel kişi veya risk grubu için özkaynağın %25’idir.
2. Risk grubundaki şirketlerin her biri ayrı %25 limit kullanabilir mi?
Hayır. m.49’a göre aynı risk grubundalarsa grup toplamı üzerinden m.54 sınırı uygulanır.
3. Bankanın kendi risk grubu için de %25 mi?
Hayır. Kanun bankanın dahil olduğu risk grubu bakımından daha sıkı özel sınır öngörür; güncel oran ve BDDK hükümleri ayrıca uygulanır.
4. Teminat mektubu limite dahil mi?
Evet. m.48’de kredi sayılır; BDDK’nın dönüşüm yöntemine göre limit hesabına alınır.
5. Tahvil yatırımı limite dahil olabilir mi?
Evet. m.48 kapsamındaki kredi sayılan sermaye piyasası aracı riskleri ilgili istisnalar saklı kalmak üzere dikkate alınır.
6. “Büyük kredi” ne anlama gelir?
Özkaynağa oranı Kanundaki büyük kredi eşiğini aşan kişi/risk grubu maruziyetidir ve toplam büyük krediler ayrıca sınırlandırılır.
7. Özkaynak düşerse mevcut kredi limit dışına çıkabilir mi?
Evet. Kredi tutarı aynı kalsa bile payda küçüldüğü için oran artabilir.
8. Sonradan oluşan aşım nasıl giderilir?
m.47 ve BDDK düzenlemeleri uyarınca aşım tespit edilip bildirilmeli ve mevzuatın öngördüğü süreçte giderilmelidir.
9. Konsolide kredi limiti var mı?
İlgili ana ortaklıklar bakımından BDDK’nın konsolide uygulama esaslarına göre kredi sınırları grup düzeyinde de hesaplanır.
10. Banka iç limiti %25’ten düşük olabilir mi?
Evet. Banka yoğunlaşma riskine göre daha ihtiyatlı iç müşteri ve grup limitleri belirleyebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
