Boru Hattı, Depo veya Kuyudan Kanuna Aykırı Alınan Akaryakıtın Cezası | 5607 m.3/13 (2026)
5607 m.3/13 hangi ürünü ve hangi hareketleri düzenler?
Fıkra, hidrokarbon ve hidrokarbon türevi yakıtların belirli altyapılardan kanuna aykırı biçimde alınmasından sonra ticari dolaşıma sokulmasını cezalandırır. Kaynak; üretim, iletim veya dağıtım hattı, boru hattı, depo ya da kuyu olabilir. Ürünün sıvı veya gaz hâlinde olması fıkranın uygulanmasına engel değildir.
Kanuni ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezasıdır. Fıkra, satışa arz etme, satma, bulundurma, bilerek ve ticari amaçla satın alma, taşıma ve saklama hareketlerini seçimlik olarak sayar. Böylece ürünün kaynaktan kanuna aykırı alınmasından sonraki ticari dolaşım aşamaları doğrudan 5607 kapsamına alınmıştır.
Güncel hüküm 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu üzerinden kontrol edilmelidir. Enerji piyasası ve petrol altyapısı bakımından EPDK düzenlemeleri ile tesisin özel mevzuatı da birlikte incelenir.
Hangi boru hattı, depo veya kuyu m.3/13 kapsamındadır?
Kanun “her türlü üretim, iletim ve dağıtım hatları dâhil olmak üzere” ifadesini kullanarak yalnız ana boru hattını değil, hidrokarbon veya hidrokarbon türevi yakıtın üretimden dağıtıma kadar hareket ettiği altyapıyı kapsar. Depolar ve kuyular da açıkça sayılmıştır.
Somut olayda ürünün gerçekten bu kaynaklardan biriyle bağlantısı kurulmalıdır. Bir tankerde bulunan akaryakıtın kaynağının bilinmemesi, tek başına m.3/13 uygulamak için yeterli değildir. Ürünün kanuna aykırı biçimde hangi hat, depo veya kuyudan alındığını ya da en azından fıkradaki kaynakla bağlantısını gösteren deliller bulunmalıdır.
Kaynak tespitinde tesis planı, hat güzergâhı, vana ve istasyon kayıtları, depo giriş-çıkışları, kuyu üretim verileri, bakım kayıtları, güvenlik kameraları ve otomasyon sistemleri önem taşır. Üretim/iletim şirketinin kayıp tespitleri ve resmi tutanaklar teknik incelemeyle desteklenmelidir.
“Kanunlara aykırı şekilde alınan ürün” unsuru nasıl ispatlanır?
M.3/13’ün maddi konusu, hat/depo/kuyudan hukuka uygun teslim edilmiş ürün değil, kanunlara aykırı biçimde alınan üründür. Bu nedenle ürünün mülkiyet ve teslim zinciri, yetkili çekiş noktaları, izinli miktarlar ve ölçüm kayıtları karşılaştırılmalıdır.
Yetkili bir teslimat sırasında miktar veya evrak uyuşmazlığı bulunması her durumda “kanuna aykırı alınma” anlamına gelmez. Ürünün izin dışı bağlantı, yetkisiz vana müdahalesi, kayıtsız transfer, yetkisiz tahliye veya benzeri hukuka aykırı yöntemle kaynaktan çıkarıldığı delillerle ortaya konulmalıdır.
Ceza dosyasında ilk alma fiilinin hangi tarihte, nerede ve hangi ürün miktarı bakımından gerçekleştiği tespit edilebiliyorsa sonraki sevkiyatlarla bağlantı daha güçlü kurulabilir. Fiziki bağlantı parçası, hortum, vana, tank veya araç bulunmuşsa bunların teknik işlevi uzman incelemesiyle belirlenmelidir.
Satışa arz, satış, bulundurma, taşıma ve saklama nasıl uygulanır?
Satışa arz etme, ürünün müşteri veya alıcı çevresine ticari olarak sunulmasıdır; satışın tamamlanması gerekmez. Satma, ürünün bedel veya ticari işlem karşılığında devridir. Bulundurma, suç konusu ürünü fiilî hâkimiyet altında tutmayı ifade eder.
Taşıma, kanuna aykırı kaynaktan alınan ürünün ticari dolaşım kapsamında nakledilmesidir. Saklama, ürünün depo, tank, tanker veya başka yerde sonraki ticari işlem için muhafaza edilmesidir. Kanun bu hareketleri ayrı ayrı seçimlik hareket olarak düzenlediğinden satış gerçekleşmeden de suç tamamlanabilir.
Bir olayda aynı kişi ürünü satın alıp taşıyıp depolayıp satmış olabilir. Aynı suç işleme süreci içindeki seçimlik hareketlerin her biri için ayrı ayrı ceza verilmesi yerine fiilin bütünlüğü ve ceza hukuku içtima kuralları değerlendirilir.
Satın alan veya taşıyan kişinin ürünün kaynağını bilmesi gerekir mi?
Kanun, satın alma bakımından “bu özelliğini bilerek” ve ticari amaçla hareket etmeyi açıkça arar. Ürünün kanuna aykırı şekilde boru hattı, depo veya kuyudan alındığını bilmeyen sıradan alıcı ile bu kaynağı bilerek ticari dolaşıma katılan kişi aynı değildir.
Bilme unsuru; olağan piyasanın çok altında fiyat, faturasız veya kayıtsız teslim, gece ve olağan dışı teslim noktaları, gizli tank bağlantıları, mesajlaşmalar, ödeme yöntemi, tekrar eden sevkiyatlar ve failin organizasyondaki rolü gibi somut olgularla değerlendirilebilir. Ancak hiçbir tek olgu otomatik kast karinesi oluşturmaz.
Taşıyıcı yönünden sevk belgesi, yük sahibi, teslim noktası, güzergâh, taşıma talimatı ve sürücünün yükün niteliği hakkındaki bilgisi incelenmelidir. Yalnız aracı kullanmak, m.3/13 kapsamındaki bilinçli ticari taşımanın otomatik ispatı değildir.
Sayaç, SCADA, stok ve laboratuvar kayıtları nasıl kullanılır?
Boru hattı veya depo olaylarında teknik kayıtlar merkezî delildir. Debi ölçer, sayaç, SCADA veya benzeri otomasyon kayıtları hangi zaman diliminde ne kadar ürün hareketi olduğunu gösterebilir. Sistem alarmı, basınç değişimi, vana açma-kapama verisi ve bakım kaydı fiziki olayla birlikte değerlendirilir.
Depo olayında tank seviye ölçümleri, vardiya kayıtları, dolum-boşaltım fişleri, araç giriş-çıkışı ve kantar kayıtları karşılaştırılır. Kuyu veya üretim sahasında günlük üretim miktarı, sevk edilen ürün, kayıp oranı ve yetkili teslim kayıtları incelenir.
Elkonulan ürünün kaynaktaki ürünle aynı nitelikte olup olmadığı laboratuvar analiziyle araştırılabilir. Yoğunluk, kimyasal kompozisyon, kükürt ve diğer ürün parametreleri kaynağa ilişkin teknik değerlendirmeye katkı sağlar. Analiz sonucu tek başına kaynak ispatı olmayabilir; diğer fiziki ve dijital delillerle birlikte okunmalıdır.
5607 m.20’ye göre olay ve deliller, eşya ile taşıma aracının tür, miktar ve nitelikleri, nerede ve nasıl elkonulduğu tutanakta gösterilmelidir. M.11 uyarınca elkonulan ürün ayrıntılı tutanakla ilgili idareye teslim edilir.
Tesis çalışanı, şirket yöneticisi ve üçüncü kişi alıcı nasıl sorumlu olur?
Ceza sorumluluğu şahsidir. Tesis çalışanının yalnız aynı vardiyada bulunması, şirket yöneticisinin unvanı veya tanker sahibinin araç mülkiyeti m.3/13 failini otomatik belirlemez. Kanuna aykırı alma ve sonraki satış/taşıma/saklama zincirindeki kişisel fiil ile kast tespit edilmelidir.
İçeriden erişim kullanılmışsa erişim kartı, kullanıcı hesabı, vardiya planı, kamera ve iletişim kayıtları ilgili kişinin rolünü gösterebilir. Ancak kullanıcı hesabının sahibi ile işlemi fiilen yapan kişi aynı olmayabilir; dijital erişim delili tek başına değil, diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
5607 m.4/3, suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işlenmesi hâlinde tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri öngörür. Bu tedbir, gerçek kişilerin şahsi ceza sorumluluğundan farklıdır.
M.3/13 diğer akaryakıt suçlarından nasıl ayrılır?
M.3/11 markersiz veya marker seviyesi geçersiz akaryakıtın ticari dolaşımını; m.3/12 izinsiz solvent, madeni yağ, baz yağ ve benzeri ürünlerden akaryakıt üretimini veya bunların yakıt yerine ikmalini düzenler. M.3/13’te ise ayırt edici unsur ürünün boru hattı, depo veya kuyudan kanuna aykırı alınmış olmasıdır.
M.3/14 lisansa esas belgelere aykırı sabit/seyyar tank, düzenek veya ekipman bulundurmayı; m.3/15 ulusal markerin yetkisiz üretim ve ticaretini cezalandırır. Somut dosyada birden fazla fiil varsa her bir suçun unsurları ayrı ayrı gösterilmelidir.
Markersiz akaryakıt için m.3/11 rehberimiz, solvent/baz yağ için m.3/12 rehberimiz incelenebilir.
Eşya değeri, iştirak, elkoyma ve müsadere nasıl uygulanır?
M.3/23’e göre suç konusu eşyanın değeri fahişse ceza yarısından bir katına kadar artırılır; değer hafifse yarısına kadar, pek hafifse üçte birine kadar indirilir. Ürünün miktarı ile ekonomik değeri ayrı kavramlardır; gümrüklenmiş değer dosyada hesaplanmalıdır.
Örgüt faaliyeti m.4/1 uyarınca iki kat artırım; üç veya daha fazla kişinin birlikte işlemesi m.4/2 uyarınca yarı artırım doğurur. Görev veya mesleğin sağladığı kolaylıktan yararlanma m.4/4 kapsamında yarı artırım sebebidir.
Arama ve elkoyma 5607 m.9 ile CMK hükümlerine göre yürütülür. Suçta kullanılan taşıta m.10 çerçevesinde elkonulabilir. Müsadere m.13 ve TCK hükümlerine tabidir; taşıtın müsaderesi için m.13’teki özel şartlar ayrıca aranır.
Elkonulan akaryakıtın teslim ve tasfiyesi m.11 ile m.16/A hükümlerine göre yürütülür. Uygulama hakkında Akaryakıt Kaçakçılığı ve El Koyma rehberimiz ayrıca incelenebilir.
Etkin pişmanlık uygulanabilir mi?
5607 m.5’in şartları oluşursa m.3/13 bakımından etkin pişmanlık değerlendirilebilir. Resmî makamlarca haber alınmadan önce suçun bütünüyle ortaya çıkarılmasına ve diğer faillerin yakalanmasına veya kaçak eşyanın ele geçirilmesine etkili bilgi verme m.5/1’in sonucunu doğurabilir.
M.5/2’deki ödeme esaslı indirim m.3/7 hariç m.3 suçları için düzenlenmiştir. Bununla birlikte m.5/3 uyarınca tekrar suç işleyenler ve suçu örgüt faaliyeti çerçevesinde işleyenler bu ödeme esaslı hükümden yararlanamaz.
Sık Sorulan Sorular
1. Boru hattından alınan kaçak akaryakıtı satmanın cezası nedir?
M.3/13 şartları varsa iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezasıdır.
2. Fıkra yalnız petrol boru hattını mı kapsar?
Hayır. Üretim, iletim ve dağıtım hatları ile depolar ve kuyular açıkça kapsamdadır; sıvı veya gaz hidrokarbonlar ve türevi yakıtlar düzenlenir.
3. Ürünün kaynağı bilinmiyorsa m.3/13 uygulanır mı?
Fıkranın ayırt edici unsuru ürünün boru hattı, depo veya kuyudan kanuna aykırı alınmış olmasıdır; bu bağlantı delille kurulmalıdır.
4. Satın alan kişinin kaynağı bilmesi gerekir mi?
Kanun satın alma bakımından “bu özelliğini bilerek” ve ticari amaçla hareket etmeyi açıkça arar.
5. Taşıyan sürücü otomatik fail midir?
Hayır. Kişisel bilgi, ticari amaç ve fiile katkı belirlenmelidir.
6. Sayaç kayıtları delil olabilir mi?
Evet. Sayaç, otomasyon, basınç ve stok kayıtları fiziki delillerle birlikte ürün hareketini gösterebilir.
7. M.3/13 ile markersiz akaryakıt suçu aynı mı?
Hayır. Markersiz akaryakıt m.3/11’de; boru hattı/depo/kuyudan kanuna aykırı alınan ürün m.3/13’te düzenlenir.
8. Eşyanın değeri cezayı etkiler mi?
M.3/23 şartları oluşursa değer nedeniyle artırım veya indirim uygulanır.
9. Taşıta elkonulabilir mi?
M.10 ve CMK m.128/4 şartlarıyla suçta kullanılan taşıta elkonulabilir.
10. Etkin pişmanlık mümkün müdür?
5607 m.5’teki şartlar gerçekleşirse uygulanabilir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
- Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- Markersiz Akaryakıt Cezası
- Solvent ve Baz Yağdan Akaryakıt
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Boru hattı, depo ve akaryakıt kaynaklı kaçakçılık soruşturmalarında hukuki temsil.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
