Boşanma Davasında Tanık Listesi Ne Zaman Verilir? 2026 | HMK 140, 145 ve 240

Boşanma Davasında Tanık Deliline Ne Zaman Dayanılır?

Boşanma davasında tanık beyanı özellikle eşler arasındaki özel yaşam olaylarının ispatında önemli bir delildir. Ancak tanık “duruşmada sonradan akla gelen” serbest bir ispat aracı değildir. HMK’nın dilekçeler sistemi gereğince taraflar dayandıkları vakıaları ve bu vakıaların hangi delillerle ispatlanacağını dava ve cevap dilekçelerinde göstermek zorundadır.

HMK m.119/1-f davacının, ileri sürdüğü her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğini dava dilekçesinde belirtmesini; HMK m.129/1-e ise davalının savunmasının dayanağı olan her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceğini cevap dilekçesinde göstermesini öngörür. Bu nedenle “tanık” deliline dayanılacaksa bunun dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir.

Çekişmeli boşanma dilekçesinin nasıl kurulacağı için Çekişmeli Boşanma Dava Dilekçesi 2026 içeriğimizi; ön inceleme aşaması için Boşanma Davasında Ön İnceleme Duruşması rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tanık Listesi Ne Zaman Verilir?

Tanık deliline dilekçede dayanılmış olması ile tanıkların isim ve adreslerinin liste hâlinde sunulması farklı işlemlerdir. Mahkeme, ön inceleme ve tahkikat hazırlığı sırasında tanık deliline dayanan tarafa, HMK m.240/2’de aranan bilgileri içeren tanık listesini sunması için kesin süre verir. Bu sürenin ara kararda açıkça gösterilmesi ve süreye uymamanın sonucu hakkında tarafın usulüne uygun biçimde ihtar edilmesi gerekir.

Uygulamada mahkeme ön inceleme duruşmasında veya tensip/ara kararla tanık listesinin sunulmasına süre verebilir. Hangi celsede verileceğini her dosya için tek bir takvim kuralına bağlamak doğru değildir. Esas olan, mahkemenin verdiği usulüne uygun kesin süredir.

Tanık Listesinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

HMK m.240/2’ye göre tanık dinletmek isteyen taraf, dinletmek istediği tanıkların adı ve soyadı ile tebligata elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Ayrıca her tanığın hangi vakıa hakkında dinletileceğinin belirtilmesi gerekir.

“Tanıklar evlilikte yaşananları anlatacaktır” gibi soyut bir açıklama yerine, tanığın hangi çekişmeli olay hakkında bilgisi olduğu somutlaştırılmalıdır. Örneğin belirli bir tarihteki evden uzaklaştırma olayı, çocuğun fiilî bakım düzeni, tarafların ayrı yaşamaya başladığı dönem, ekonomik destek sağlanmaması veya aile içinde gerçekleşen belirli bir tartışma gibi olaylar tanıkla ilişkilendirilmelidir.

İkinci Tanık Listesi Verilebilir mi?

Kural olarak hayır. HMK m.240/2 açık biçimde, tanık listesinde gösterilmeyen kimselerin tanık olarak dinlenemeyeceğini ve ikinci bir listenin verilemeyeceğini düzenler. Bu yasak, tanık delilinin yargılamayı belirsiz biçimde uzatmasını önlemek ve karşı tarafın hangi tanıklara karşı hazırlık yapacağını önceden bilmesini sağlamak amacı taşır.

Bu nedenle ilk tanık listesi hazırlanırken yalnız isim yazıp geçmek yerine adres ve ispat konusu kontrol edilmelidir. “Bir tanığı unuttum, ikinci liste sunayım” yaklaşımı kural olarak sonuç doğurmaz.

Bununla birlikte sonradan delil gösterme bakımından HMK m.145’in özel şartları ayrıca değerlendirilir. Fakat m.145, ikinci tanık listesi yasağını genel olarak ortadan kaldıran bir serbestlik maddesi değildir. Somut olayda sonradan ortaya çıkan veya süresinde gösterilememesi tarafın kusurundan kaynaklanmayan delil tartışması ayrı incelenmelidir.

Tanık Listesi İçin Verilen Kesin Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

HMK m.94’e göre kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim tarafından belirlenen süre ise kural olarak kesin değildir; ancak hâkim sürenin kesin olduğuna karar verebilir. Kesin süre verilmişse, sürenin kaçırılması hâlinde o işlem bakımından hak kaybı doğabilir. Mahkemenin ara kararında sürenin kesin olduğu ve uyulmaması hâlinde doğacak sonuç açıkça belirtilmelidir.

Tanık listesini usulüne uygun kesin sürede sunmayan taraf, tanık delilinden yararlanamama riskiyle karşılaşır. Bu sonuç, özellikle boşanma davasında belirli vakıaların başka delille ispatlanamadığı durumlarda davanın esasını doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle UYAP’tan ara kararın yalnız “sonucuna” bakmak yeterli değildir. Hangi işlem için kaç günlük/haftalık süre verildiği, sürenin kesin olup olmadığı ve sürenin hangi tarihte başladığı kontrol edilmelidir.

HMK m.145 ile Sonradan Tanık Gösterilebilir mi?

HMK m.145’e göre taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez. Ancak bir delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir.

Bu hüküm istisnadır. Tarafın basit unutması, dosyayı yeterince hazırlamaması veya ilk listeyi eksik düzenlemesi otomatik olarak m.145 kapsamına girmez. Mahkemeye, delilin neden daha önce gösterilemediği ve bu gecikmede tarafın kusuru bulunmadığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Örneğin dava açıldıktan sonra ortaya çıkan yeni bir olay, daha önce varlığı bilinmeyen bir kayıt veya mahkemenin sonradan belirlediği yeni bir çekişmeli vakıa yönünden farklı değerlendirme gerekebilir. Buna karşılık baştan beri bilinen bir kişiyi tanık listesine yazmayı unutmak ile sonradan oluşan yeni delil aynı hukuki konumda değildir.

Tanık Hangi Olaylar İçin Dinletilebilir?

Tanığın beyanı, çekişmeli ve davanın sonucu bakımından hukuken önemli vakıalara ilişkin olmalıdır. Boşanma dosyasında tanık; eşler arasındaki belirli olayları gördüğünü, duyduğunu veya bizzat yaşadığı somut bir durumu anlatabilir. Tanığın görevi hukukî nitelendirme yapmak değildir.

“Davacı haklıdır”, “davalı kötü eştir”, “boşanmaları gerekir” gibi değerlendirmeler tek başına ispat konusu değildir. Mahkemenin ihtiyacı, hukukî sonuç çıkarmaya elverişli somut olay anlatımıdır: ne zaman, nerede, kimlerin yanında, ne oldu?

Tanığın yalnız taraflardan birinin kendisine sonradan anlattığı olayları aktarması ile olayı doğrudan görmesi aynı değildir. Mahkeme beyanın kaynağını, tutarlılığını ve diğer delillerle uyumunu değerlendirir.

Akraba Boşanma Davasında Tanık Olabilir mi?

Evet. Tanığın tarafla akraba olması tek başına tanıklığa engel değildir. Aile yaşamı çoğu zaman aile çevresinde gerçekleştiği için anne, baba, kardeş veya diğer yakınlar olaylara tanık olabilir. Ancak mahkeme tanığın taraflarla ilişkisini, olayları nasıl bildiğini ve anlatımının diğer delillerle uyumunu serbestçe değerlendirir.

HMK m.248 bazı kişiler için tanıklıktan çekinme hakkı düzenler. Yakın hısımlık belirli hâllerde tanıklıktan çekinme hakkı doğurabilir. Çekinme hakkı ile “tanık olamaz” kavramı aynı değildir. Tanık bu hakkı kullanmayıp ifade verebilir.

Çocuk Boşanma Davasında Tanık Olarak Dinlenir mi?

Çocuğun klasik anlamda tarafların kusur tanığı olarak mahkemeye çekilmesi ile çocuğun velayet konusunda görüşünün uzman aracılığıyla veya hâkim tarafından uygun yöntemle alınması ayrılmalıdır. Velayet uyuşmazlığında çocuğun yaşı ve olgunluk düzeyi uygunsa görüşünün alınması, çocuğun üstün yararı değerlendirmesinin parçası olabilir.

Çocuğu ebeveynler arasındaki kusur çatışmasına doğrudan tanık yapmak psikolojik risk doğurabilir. Bu nedenle aile mahkemesi çocuğun üstün yararını gözeterek uygun yöntemi seçer. Çocuğun görüşü alınacaksa bunun amacı ebeveynlerden birini “haklı çıkarmak” değil, velayet ve kişisel ilişki bakımından çocuğun durumunu anlamaktır.

Tanığın Adresi Yanlışsa Ne Yapılır?

HMK m.240/3 uyarınca listede gösterilen adresin yetersiz olması veya gösterilen adreste tanığın bulunamaması hâlinde, tanığı dinletmek isteyen tarafa adresi göstermesi için uygun süre verilir. Bu süre içinde yeterli adres gösterilemez veya gösterilen yeni adreste de tanık bulunamazsa o tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır.

Dolayısıyla yanlış adres yüzünden doğrudan ikinci bir tanık koymak mümkün değildir. Yapılması gereken aynı tanığın tebligata elverişli doğru adresini süresinde bildirmektir. MERNİS ve diğer resmî adres kayıtlarının mahkemece araştırılması somut dosyaya göre gündeme gelebilir.

Tanık Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?

HMK m.243 ve devamı uyarınca tanık davetiye ile çağrılır. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretsiz gelmeyen tanık hakkında kanunda öngörülen zorla getirme ve gider yaptırımları gündeme gelebilir. Ancak tanığın çağrı usulünün tamamlanmış olması gerekir.

Tanığın “gelmek istememesi” tarafın ikinci tanık listesi verme hakkı doğurmaz. İlk listede gösterilen tanığın dinlenmesi için kanundaki çağrı usulleri uygulanır. Tanık dinlenmesinden vazgeçilecekse bu beyanın dosyaya açıkça yansıtılması gerekir.

Kaç Tanık Gösterilmelidir?

Kanunda boşanma davası için “en az iki, en fazla beş tanık” şeklinde genel bir sayı kuralı yoktur. Ancak mahkeme, aynı vakıa hakkında gereksiz tekrar oluşturan tanıkların tamamını dinlemek zorunda değildir. HMK m.241 uyarınca mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle vakıa hakkında yeter derecede bilgi edinmişse geri kalanların dinlenilmemesine karar verebilir.

Bu nedenle nicelik yerine ispat amacı esas alınmalıdır. Her çekişmeli vakıa için olayı doğrudan bilen, bilgisi somut ve birbirini gereksiz tekrar etmeyen tanıklar seçilmelidir.

Tanık Listesi Hazırlarken Kontrol Listesi

Tanık Listesi ile Tanık Deliline Dayanmak Arasındaki Fark

Boşanma davasında iki işlem birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi, dava veya cevap dilekçesinde belirli vakıaların tanık deliliyle ispatlanacağının bildirilmesidir. İkincisi ise daha sonra mahkemenin usul işlemleri çerçevesinde tanıkların ad, soyad, adres ve hangi vakıa için dinleneceklerini gösteren listenin sunulmasıdır. Dilekçede hiç tanık deliline dayanılmamışsa sonradan verilen isim listesi, delile dayanma eksikliğini her durumda kendiliğinden gidermez.

Bu nedenle dosya kontrolü yapılırken yalnız “tanık listesi verdim mi?” sorusu değil, “dilekçemde tanık deliline hangi vakıalar için dayandım?” sorusu da cevaplanmalıdır. Mahkemenin verdiği kesin süre ise listenin hangi tarihe kadar ve hangi içerikle sunulacağını belirler.

Tanığın Dinlenmesinden Vazgeçmek İkinci Liste Hakkı Doğurur mu?

Hayır. İlk listede gösterilen bir tanığın dinlenmesinden vazgeçilmesi, onun yerine yeni bir kişinin ikinci listeyle eklenebileceği anlamına gelmez. HMK m.240/2’deki ikinci liste yasağı bu tür ikameyi de kural olarak engeller. İlk liste hazırlanırken her tanığın gerçekten ulaşılabilir olup olmadığı ve ispat konusuna katkısı bu nedenle baştan değerlendirilmelidir.

Tanığın Adresi Sonradan Değişirse Yeni Tanık Listesi mi Gerekir?

Hayır. HMK m.240 bakımından tanığın kimliğinin belirlenebilir olması esastır. Listede gösterilen tanığın adresi sonradan değişmiş veya tebligat iade dönmüşse, aynı tanığa ait güncel adresin mahkemeye bildirilmesi ikinci tanık listesi verilmesi anlamına gelmez. Burada yeni bir kişi eklenmemekte, daha önce süresinde gösterilen tanığın tebligat bilgisinin güncellenmesi sağlanmaktadır.

Yeni adres öğrenildiğinde gecikmeden bir dilekçeyle dosyaya sunulmalı; mümkünse adresin kaynağı veya güncelliğini gösteren bilgi de eklenmelidir. Buna karşılık ilk listede hiç bulunmayan başka bir kişiyi “adres düzeltmesi” adı altında dosyaya eklemek, HMK m.240/2’deki ikinci liste yasağını aşmak için kullanılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Tanık isimlerini dava dilekçesinde yazmak zorunlu mu?

Tanık deliline dilekçede dayanılması gerekir. Tanıkların isim ve adres listesinin sunulması mahkemenin verdiği kesin süre ve HMK m.240 çerçevesinde yapılır.

2. Ön inceleme duruşmasında tanık listesi verebilir miyim?

Mahkeme o aşamada tanık listesinin sunulması için süre verebilir. Belirleyici olan dosyadaki ara karar ve kesin süredir.

3. İkinci tanık listesi verilebilir mi?

Kural olarak hayır. HMK m.240/2 ikinci tanık listesi verilemeyeceğini açıkça düzenler.

4. Tanık listesinde adres zorunlu mu?

Evet. HMK m.240/2 tebligata elverişli adresin listede gösterilmesini öngörür.

5. Tanığın adresini bilmiyorsam ne olur?

Mahkeme uygun süre verebilir; bu sürede yeterli adres gösterilmezse tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılabilir.

6. Tanığı sonradan hatırladım, HMK 145 uygulanır mı?

Basit unutma tek başına yeterli değildir. M.145’teki geciktirme amacı bulunmaması veya süresinde gösterememenin tarafın kusurundan kaynaklanmaması şartları somutlaştırılmalıdır.

7. Annem veya kardeşim tanık olabilir mi?

Evet. Akrabalık tek başına tanıklığa engel değildir; beyanın değeri mahkemece tüm dosyayla birlikte değerlendirilir.

8. Tanık duruşmaya gelmezse yeni tanık yazabilir miyim?

Hayır. Tanığın gelmemesi otomatik olarak ikinci liste hakkı vermez. Çağrı ve gerekiyorsa zorla getirme hükümleri uygulanır.

9. Tanık sayısının üst sınırı var mı?

Boşanma davası için sabit genel sayı yoktur; ancak HMK m.241 gereksiz tekrar oluşturan tanıkların tamamının dinlenmemesine imkân verir.

10. Tanık sadece duyduğunu anlatabilir mi?

Anlatabilir; fakat olayı doğrudan görgüye dayalı bilmesi ile tarafın kendisine aktardığı bilgiyi tekrar etmesi ispat değeri bakımından aynı değildir.

11. Tanık listesi e-Devlet’ten verilir mi?

Tarafların UYAP Vatandaş Portal imkânları dosyaya göre değişebilir. Avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden evrak gönderebilir. Esas olan evrakın mahkeme dosyasına süresinde sunulmasıdır.

12. Tanıklar ne zaman dinlenir?

Ön inceleme tamamlandıktan sonra tahkikat aşamasında, mahkemenin belirlediği duruşmada dinlenir.

Resmî Kaynaklar

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.94, m.119, m.129, m.137-145, m.240-248; boşanma ve aile hukukuna ilişkin esas hükümler için 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu esas alınmıştır.