Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçesi Süresi Kaç Gün? HMK m.136 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.136’ya göre yazılı yargılama usulünde davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi; davalı da davacının cevaba cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir. Bu dilekçelere dava ve cevap dilekçesine ilişkin hükümler, niteliklerine aykırı düşmediği ölçüde kıyasen uygulanır. Basit yargılama usulünde ise HMK m.317/3 gereğince cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez.
HMK m.136 neyi düzenler?
HMK m.136, yazılı yargılama usulünde tarafların ikinci sıra dilekçelerini düzenler. Dava dilekçesi davacı tarafından sunulur, davalı cevap dilekçesini verir; bunun ardından davacı cevaba cevap, davalı ise ikinci cevap dilekçesi verebilir. Böylece tarafların iddia ve savunmalarını karşılıklı olarak açıklayabildiği dilekçeler aşaması tamamlanır.
Kanun iki ayrı iki haftalık süre öngörür. Davacının süresi, cevap dilekçesinin kendisine tebliğiyle; davalının süresi ise davacının cevaba cevap dilekçesinin kendisine tebliğiyle başlar. Sürelerin başlangıcı dava açılış tarihi veya önceki dilekçenin mahkemeye verildiği tarih değildir. Belirleyici olay ilgili dilekçenin karşı tarafa usulüne uygun tebliğidir.
HMK m.136/2 ayrıca cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri hakkında, dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümlerin niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanacağını düzenler. Bu nedenle dilekçelerin içerik, delil ve belge sunumu bakımından ilk dilekçelerdeki sistematiğe uygun hazırlanması gerekir.
Davacının cevaba cevap dilekçesi verme süresi ne kadardır?
Davacı, davalının cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi verebilir. Cevaba cevap dilekçesinin amacı, davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü savunma vakıalarına, itirazlara ve delillere karşı davacının görüşünü açıklamasıdır.
Davacı bu dilekçede davalının hangi savunmasını kabul etmediğini, hangi yeni vakıalara dayanıyorsa bunları ve ilgili delilleri açık biçimde belirtmelidir. Cevap dilekçesindeki her savunma ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle ödeme, zamanaşımı, ifa, ibra, kusur, mahsup, takas veya sözleşmenin farklı yorumlanmasına ilişkin savunmalar varsa cevaba cevap dilekçesi bunlara somut yanıt vermelidir.
HMK m.136/2 nedeniyle dava dilekçesine ilişkin hükümler niteliğine uygun düştüğü ölçüde cevaba cevap dilekçesine de uygulanır. Bu nedenle vakıaların düzenli açıklanması, delillerle bağlantı kurulması ve belgelerin zamanında sunulması gerekir.
Davalının ikinci cevap dilekçesi verme süresi ne kadardır?
Davalı, davacının cevaba cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir. İkinci cevap dilekçesi, davacının cevaba cevap aşamasında ileri sürdüğü açıklama ve vakıalara karşı davalının son dilekçe hakkıdır.
Bu dilekçe yalnız önceki cevap dilekçesinin tekrarı olmamalıdır. Davacının cevaba cevap dilekçesinde ortaya koyduğu yeni veya ayrıntılandırılmış hususlar incelenmeli, bunlara karşı savunma açık biçimde kurulmalıdır. HMK m.136/2 gereğince cevap dilekçesine ilişkin hükümler de niteliğine uygun düştüğü ölçüde ikinci cevap dilekçesine uygulanır.
Davalının ilk itirazları bakımından özel bir sınırlama vardır. HMK m.131 gereğince cevap dilekçesi verildikten sonra cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itirazlar ileri sürülemez. Bu nedenle yetki ve tahkim gibi ilk itirazlar ikinci cevap dilekçesine bırakılamaz. HMK m.131 ilk itiraz yasağı bu konuda ayrı değerlendirilmelidir.
İki haftalık süre hangi tarihten başlar?
HMK m.136 her iki süreyi de tebligata bağlar. Davacı bakımından cevap dilekçesinin, davalı bakımından cevaba cevap dilekçesinin tebliğ tarihi esas alınır. Dilekçenin UYAP’a yüklendiği veya mahkemece havale edildiği tarih, karşı tarafın iki haftalık süresini tek başına başlatmaz.
Elektronik tebligatta 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a uygulanır. Elektronik tebligat muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Bu nedenle UETS kaydındaki “ulaşma” tarihi ile hukuken “tebliğ edilmiş sayılma” tarihi birbirinden ayrılmalıdır. UETS beşinci gün kuralı süre hesabında önemlidir.
Süre hesabında HMK m.90 ve devamı uygulanır. Sürenin başladığı gün hesaba katılmaz. Son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda sona erer. Süre hesabı yapılırken tebligat belgesi veya elektronik tebligat kaydı dosyadan kontrol edilmelidir.
Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesinde neler bulunmalıdır?
HMK m.136/2, dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümlerin niteliğine aykırı düşmediği ölçüde ikinci sıra dilekçelere de uygulanacağını düzenler. Bu nedenle dilekçede doğru mahkeme ve dosya bilgisi, taraf bilgileri, ileri sürülen vakıalar, bunların delilleri, hukuki sebepler, açık talepler ve imza düzenli biçimde yer almalıdır.
Özellikle delil-vakıa bağlantısı korunmalıdır. Davacı cevaba cevap dilekçesinde yeni bir vakıa ileri sürüyorsa bunun hangi delille ispat edileceğini açıklamalıdır. Davalı ikinci cevap dilekçesinde yeni savunma vakıasına dayanıyorsa aynı şekilde delil bağlantısını kurmalıdır. HMK m.194 somutlaştırma yükü bu dilekçeler bakımından da önem taşır.
Belge sunumunda HMK m.121 sistemi dikkate alınır. Elde bulunan belgeler dosyaya sunulmalı; başka yerden getirilecek belge ve dosyaların nerede bulunduğu belirlenebilir biçimde açıklanmalıdır. Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra delil sunma bakımından daha sıkı sınırlamalar devreye girebilir.
Cevaba cevap ve ikinci cevapta iddia veya savunma genişletilebilir mi?
HMK m.141’e göre taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir yahut değiştirebilir. Bu imkân, dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması tamamlanıncaya kadar geçerlidir. Dilekçeler aşamasından sonra iddia veya savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi, karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah hükümleri çerçevesinde mümkündür.
Bu nedenle HMK m.136’daki iki dilekçe yalnız “cevaba cevap verme” aracı değil, tarafların iddia ve savunma çerçevesini tamamladıkları önemli bir aşamadır. Davacı dava dilekçesinden sonra cevap dilekçesini gördüğünde iddiasını cevaba cevapta geliştirebilir; davalı da buna ikinci cevap dilekçesinde karşılık verebilir.
Ancak ilk itirazlar bu serbestliğin dışındadır. HMK m.131 özel hükmü nedeniyle ilk itirazlar cevap dilekçesinden sonra ileri sürülemez. Dolayısıyla ikinci cevap dilekçesinde savunma genişletilebilse bile ilk kez yetki veya tahkim itirazı yapılamaz.
Basit yargılama usulünde cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi var mı?
Hayır. HMK m.317/3, basit yargılama usulünde tarafların cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremeyeceğini açıkça düzenler. Bu ayrım çok önemlidir. HMK m.136 yazılı yargılama usulündeki ikinci dilekçeleri düzenler; basit yargılamada dilekçeler aşaması dava ve cevap dilekçesiyle sınırlıdır.
Bu nedenle bir dosyada HMK m.136’ya göre ikinci dilekçe hazırlamadan önce hangi yargılama usulünün uygulandığı belirlenmelidir. Sulh hukuk mahkemelerinde görülen davalar, iş mahkemelerindeki uyuşmazlıklar ve kanunun basit yargılama usulünü öngördüğü diğer davalarda HMK m.317 sistemi dikkate alınır.
Basit yargılama usulünde “cevaba cevap” adıyla dilekçe sunulması, HMK m.136’daki iki haftalık ikinci dilekçe hakkının var olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin beyan dilekçesi kabul etmesi de kanunda bulunmayan bir ikinci dilekçe aşaması yaratmaz.
Cevaba cevap veya ikinci cevap için ek süre istenebilir mi?
HMK m.127, ek süreyi açıkça cevap dilekçesi için düzenler. HMK m.136 ise cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri için iki haftalık süreyi belirler; m.127’deki ek süre düzenlemesini bu dilekçeler için açıkça tekrar etmez. HMK m.136/2’deki kıyasen uygulama hükmünün ek süre bakımından nasıl değerlendirileceği öğretide tartışılmıştır. Kanunda cevaba cevap ve ikinci cevap için cevap dilekçesindeki gibi açık bir ek süre hükmü bulunmadığından, uygulamada bu iki haftalık süreyi esas alarak hareket etmek gerekir.
Bu nedenle belirsiz bir ek süre beklentisiyle iki haftalık sürenin geçirilmemesi gerekir. Dilekçe hazırlanması için gereken dosya incelemesi, delil toplama ve müvekkil görüşmeleri tebliğden hemen sonra başlatılmalıdır.
Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra ne olur?
Yazılı yargılama usulünde dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme aşamasına geçilir. HMK m.137’ye göre mahkeme ön incelemede dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemlerini ve delillerin sunulması/toplanması için gereken işlemleri yapar.
Bu nedenle HMK m.136 dilekçeler aşamasının kapanışını oluşturan hükümdür. İkinci cevap dilekçesinden sonra tarafların vakıa ve delil çerçevesi büyük ölçüde belirlenmiş olur. Ön inceleme davetiyesi ve HMK m.139’daki kesin süreler bu noktadan sonra önem kazanır.
Uygulamada kontrol listesi
- Dosyada yazılı yargılama mı, basit yargılama mı uygulandığı belirlenmelidir.
- Cevap veya cevaba cevap dilekçesinin gerçek tebliğ tarihi dosyadan alınmalıdır.
- İki haftalık sürenin son günü HMK süre hükümlerine göre hesaplanmalıdır.
- Elektronik tebligatta beşinci gün kuralı uygulanmalıdır.
- Karşı tarafın her yeni vakıa ve deliline ayrı yanıt hazırlanmalıdır.
- Yeni vakıa ileri sürülüyorsa delil bağlantısı kurulmalıdır.
- İlk itirazların ikinci cevap aşamasına bırakılamayacağı unutulmamalıdır.
- Dilekçeler tamamlanmadan iddia ve savunma çerçevesi son kez kontrol edilmelidir.
Resmî kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Mevzuat Bilgi Sistemi – 7201 sayılı Tebligat Kanunu
Resmî Gazete – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Sık Sorulan Sorular
Cevaba cevap dilekçesi süresi kaç gündür?
HMK m.136’ya göre cevap dilekçesinin davacıya tebliğinden itibaren iki haftadır.
İkinci cevap dilekçesi süresi kaç gündür?
Davacının cevaba cevap dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır.
Süre dilekçenin UYAP’a yüklendiği gün mü başlar?
Hayır. HMK m.136 süreyi ilgili dilekçenin karşı tarafa tebliğine bağlar.
Cevaba cevapta yeni vakıa ileri sürülebilir mi?
HMK m.141 çerçevesinde dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasında iddia ve savunma serbestçe genişletilebilir veya değiştirilebilir.
İkinci cevapta ilk kez yetki itirazı yapılabilir mi?
Hayır. HMK m.131 gereğince ilk itirazlar cevap dilekçesinden sonra ileri sürülemez.
Basit yargılamada cevaba cevap dilekçesi var mı?
Hayır. HMK m.317/3 açıkça cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemeyeceğini düzenler.
İkinci cevap dilekçesinden sonra hangi aşamaya geçilir?
Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra HMK m.137 ve devamına göre ön inceleme aşamasına geçilir.
Cevaba cevap veya ikinci cevap için ek süre kesin olarak var mı?
HMK m.136 iki haftalık süreyi düzenler; HMK m.127’deki ek süre hükmü ise açıkça cevap dilekçesine ilişkindir. Bu nedenle iki haftalık süre esas alınmalı ve ek süre beklentisiyle süre geçirilmemelidir.
Elektronik tebligatta iki hafta ne zaman başlar?
Önce Tebligat Kanunu m.7/a uyarınca tebliğ edilmiş sayılma tarihi belirlenir; ardından HMK m.136’daki iki haftalık süre hesaplanır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
