CISG Madde 40: Satıcı Ayıbı Biliyorsa Alıcının Geç Bildirimine Dayanabilir mi? Bilinen ve Açıklanmayan Uygunsuzluk | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.40’a göre maldaki uygunsuzluk, satıcının bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı ve alıcıya açıklamadığı olgularla ilgiliyse satıcı CISG m.38 ve m.39 hükümlerine dayanamaz. Bu nedenle satıcı, kendi bildiği ya da açıkça bilmemesinin mümkün olmadığı bir kalite sorununun açıklanmadığı durumda “alıcı malı zamanında muayene etmedi” veya “ayıbı makul sürede bildirmedi” savunmasıyla korunamaz. M.40 ağır satıcı bilgisi ve açıklamama durumuna özgü istisnadır; her üretim kusuru otomatik olarak satıcının bilgisi sayılmaz ve m.40’ın uygulanması somut delil gerektirir.
CISG Madde 40 Ne Düzenler?
CISG m.40, alıcının m.38 muayene ve m.39 ayıp bildirimi yükümlülüklerinin satıcının ağır bilgi durumunda koruma sağlamamasını düzenler. Satıcı uygunsuzluğa ilişkin olguları biliyor veya bilmemesinin mümkün olmadığı hâlde alıcıya açıklamamışsa, artık alıcının muayene veya bildirimdeki gecikmesine dayanamaz.
Bu hüküm CISG’nin uygunluk sisteminde önemli denge unsurudur. Alıcı malı zamanında incelemeli ve ayıbı bildirmelidir; satıcı ise bildiği ciddi uygunsuzluğu saklayıp sonra usul niteliğindeki bildirim eksikliğinden yararlanamaz.
M.40 otomatik ve geniş bir “satıcı her üretim kusurunu bilir” varsayımı değildir. Satıcının bilgisi veya bilmemesinin mümkün olmadığı olgular somut dosyada gösterilmelidir.
Satıcının Ayıbı “Bilmesi” Nasıl Anlaşılır?
M.40’ın ilk hali gerçek bilgidir. Satıcının kalite kontrol raporu, müşteri şikâyeti, test sonucu, üretim hattı uyarısı, geri çağırma kaydı veya teknik servis raporu uygunsuzluğu bildiğini gösterebilir. Bilginin sözleşmeye konu mallarla bağlantısı kurulmalıdır.
Örneğin belirli lotun testinde dayanım değerinin sözleşme standardının altında olduğu satıcının laboratuvarınca tespit edilmiş ve buna rağmen aynı lot alıcıya açıklama yapılmadan gönderilmişse gerçek bilgi güçlü biçimde ispatlanabilir.
Satıcının genel olarak “bu ürün bazen bozulabilir” bilgisinin, somut sevkiyattaki belirli uygunsuzluğu bildiği anlamına gelip gelmediği ayrıca incelenir. M.40 somut olgulara ilişkindir.
“Bilmemesinin Mümkün Olmaması” Hangi Durumları Kapsar?
CISG’nin İngilizce metnindeki “could not have been unaware” sıradan ihmal veya basitçe “bilmesi gerekirdi” ölçütünden daha ağır bir formüldür. Uygunsuzluk o kadar açık veya satıcının kontrolündeki bilgiler o kadar belirgin olabilir ki satıcının bundan habersiz kaldığını kabul etmek mümkün olmaz.
Örneğin bütün üretim partisinin ölçülerinin yanlış kalıpla üretildiği ve satıcının sevk öncesi ölçüm kaydının bunu açıkça gösterdiği durumda, şirketin “dosyayı kimse okumadı” savunması m.40 testinde yeterli olmayabilir.
Buna karşılık yalnız sonradan laboratuvarla bulunabilen ve normal kalite sürecinde görünmeyen mikroskobik gizli kusur, satıcının otomatik olarak bilmemesinin mümkün olmadığı sonucunu doğurmaz.
Satıcı Uygunsuzluğu Alıcıya Açıklarsa m.40 Uygulanır mı?
M.40 satıcının bildiği/bilmemesinin mümkün olmadığı olguları “disclose etmediği” durumu hedefler. Satıcı sözleşme kurulurken veya teslim öncesinde ilgili uygunsuzluğu açıkça alıcıya bildirmiş ve alıcı bu durumu bilerek işlemi sürdürmüşse m.40’ın açıklamama şartı gerçekleşmeyebilir.
Açıklamanın yeterli olması için belirsiz “üründe küçük tolerans olabilir” ifadesi yerine somut farkın niteliği belirtilmelidir. Hangi lot, hangi ölçüm ve sözleşme standardından ne şekilde sapma bulunduğu açık olmalıdır.
Alıcı uygunsuzluğu sözleşme kurulurken biliyor veya bilmemesinin mümkün olmadığı durumda m.35/3 de ayrıca gündeme gelebilir. M.35/3 ile m.40 farklı zaman ve işlevlere sahiptir.
CISG m.40 Alıcının Muayene Yükümlülüğünü Nasıl Etkiler?
M.38 alıcının malları koşulların elverdiği ölçüde kısa sürede muayene etmesini veya ettirmesini öngörür. M.40 şartları gerçekleştiğinde satıcı, bu muayene yükümlülüğüne uyulmamasına dayanarak alıcının uygunluk haklarını kaybettiğini ileri süremez.
Bu, alıcının artık hiç muayene yapmasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Uyuşmazlığın teknik ispatı, zararın azaltılması ve malın kullanılıp kullanılmayacağı bakımından muayene yine önemlidir. M.40 satıcının belirli savunmasını engeller.
Alıcı m.40’a güvenerek delil toplama yükümlülüğünü ihmal etmemelidir. Satıcının bilgi durumunu ispat etmek çoğu dosyada ayrı ve zor bir konudur.
CISG m.40 Geç Ayıp Bildirimini Kurtarır mı?
M.39/1 alıcının uygunsuzluğun niteliğini belirterek, onu tespit ettiği veya tespit etmesi gerektiği andan itibaren makul süre içinde satıcıya bildirim yapmasını gerektirir. M.40 şartları varsa satıcı bu hükme dayanamaz.
Örneğin alıcı kalite sorununu iki ay önce fark etmiş fakat bildirimde gecikmiş olsun. Normalde m.39/1 savunması gündeme gelebilir. Satıcının aynı sorunu üretim öncesi testlerden bildiği ve açıklamadığı ispatlanırsa m.40 bu savunmayı engelleyebilir.
Yine de alıcı uygunsuzluğu öğrenince mümkün olan en kısa sürede bildirim yapmalıdır. M.40 istisnasına dayanmak yerine m.39’a uygun davranmak uyuşmazlık riskini azaltır.
CISG m.39/2’deki İki Yıllık Üst Süreye m.40’ın Etkisi Nedir?
M.39/2, alıcının malların fiilen kendisine teslim edildiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde uygunsuzluğu satıcıya bildirmemesi hâlinde uygunluğa dayanma hakkını kaybetmesini düzenler; bu süre sözleşmesel garanti süresiyle bağdaşmadığı ölçüde istisna vardır.
M.40 metni satıcının “articles 38 and 39” hükümlerine dayanamayacağını açıkça söylediği için, şartları gerçekleştiğinde m.39/2 savunması da satıcı bakımından engellenebilir. Bu nedenle satıcının ağır bilgi durumu uzun vadeli gizli kusur uyuşmazlıklarında kritik olabilir.
Ancak uyuşmazlığın üzerinden uzun süre geçmesi delil sorununu büyütür. Alıcı m.40’a dayanacaksa satıcının bilgi kayıtlarını ve teknik bağlantıyı mümkün olduğunca erken toplamalıdır.
Satıcının Ayıbı Bildiği Nasıl İspatlanır?
- Üretim kalite kontrol raporları.
- Fabrika test sonuçları ve red/uygunsuzluk kayıtları.
- Aynı lotla ilgili önceki müşteri şikâyetleri.
- İç e-posta ve teknik servis yazışmaları.
- Düzeltici/önleyici faaliyet (CAPA) kayıtları.
- Ürün geri çağırma veya saha düzeltme kayıtları.
- Tedarikçi hata bildirimleri.
- Satıcının alıcıya verdiği kısmi açıklamalar.
- Üretim hattı sensör ve proses kayıtları.
- Satıcının uzman personelinin teknik raporları.
Belge ibrazı ve delil toplama usulü forum hukukuna tabidir. CISG m.40 maddi hukuk standardını belirler; mahkemenin belgeyi nasıl elde edeceği usul hukukuna göre yürür.
Kalite Kontrol Kaydı Satıcının Bilgisini Otomatik İspatlar mı?
Her kalite kaydı otomatik m.40 bilgisi değildir. Kayıt hangi ürün/lotla ilgili, hangi tarihte hazırlanmış, kim tarafından incelenmiş ve değerlerin sözleşme uygunsuzluğunu açıkça gösterip göstermediği belirlenmelidir.
Örneğin tolerans dışı sonuç “rejected lot” olarak sisteme kaydedilmiş fakat yanlışlıkla aynı lot sevk edilmişse, kurumsal bilgi ve bilmemesinin mümkün olmaması güçlü biçimde tartışılabilir. Buna karşılık istatistiksel sınır içinde normal varyasyon kaydı m.40’a yetmeyebilir.
Satıcılar kalite kayıtlarını dürüst ve izlenebilir tutmalı; uygunsuz lot karantina prosedürünü uygulamalıdır. Uyuşmazlık çıktığında eksik veya sonradan değiştirilmiş kayıtlar güvenilirliği azaltır.
CISG m.40 Yalnız Hile veya Kasıt Durumunda mı Uygulanır?
Hayır. M.40’ın metni “hile” veya “fraud” şartı koymaz. Satıcının bilgisi veya bilmemesinin mümkün olmadığı olgular ve bunların alıcıya açıklanmaması yeterlidir. Kasıtlı gizleme güçlü örnek olabilir fakat tek uygulama alanı değildir.
Ulusal hukuktaki hile, ağır kusur veya dürüstlük kavramları m.40’ın yerine doğrudan geçirilmemelidir. CISG m.7 uyarınca hüküm uluslararası karakteri korunarak yorumlanmalıdır.
Ayrı hile veya geçerlilik iddiaları CISG m.4 nedeniyle ulusal hukuk alanına girebilir. M.40 ise CISG içindeki muayene/bildirim savunmasının sınırıdır.
Şirket Çalışanının Bilgisi Satıcı Şirkete Atfedilir mi?
Satıcının hangi personelinin bilgisinin şirkete atfedileceği CISG uygulamasında somut organizasyon ve temsil/atfetme kurallarıyla değerlendirilir. Üretim kalite yöneticisi, teknik servis, satış müdürü veya fabrika sorumlusunun rolü önemlidir.
Şirket, kritik uygunsuzluk bilgisi kendi kalite sisteminde kayıtlı olduğu hâlde “satış ekibinin haberi yoktu” diyerek otomatik olarak m.40’tan kaçınamaz. Bilginin organizasyon içinde hangi düzeyde mevcut olduğu ve sözleşmeye konu mala bağlantısı incelenir.
Temsil ve şirket içi atfetme meselesi CISG’nin açıkça düzenlemediği yönleri bakımından uygulanacak hukukla tamamlanabilir.
M.40 Uygulanırsa Alıcının Hakları Otomatik Doğar mı?
M.40 yalnız satıcının m.38 ve m.39 savunmalarına dayanmasını engeller. Alıcının yine m.35-36 anlamında gerçek bir uygunsuzluğu ve kullanmak istediği çarenin şartlarını ispatlaması gerekir.
Örneğin bedel indirimi için m.50, onarım/ikame için m.46, dönme için m.49 ve tazminat için m.74-77 koşulları ayrıca değerlendirilir. M.40 esaslı ihlal şartını veya zarar ispatını ortadan kaldırmaz.
Alıcı mümkünse uygunsuzluk ortaya çıkar çıkmaz yine yazılı bildirim yapmalı; m.40’ı alternatif hukuki gerekçe olarak ileri sürmelidir.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Bilinen hatalı lot: Satıcının kalite raporu belirli lotun spesifikasyon dışı olduğunu gösterir; satıcı lotu alıcıya açıklamadan sevk eder. Alıcı bildirimde gecikse bile satıcının m.39 savunması m.40 nedeniyle engellenebilir.
Örnek 2 – Gizli mikroskobik kusur: Kusur normal kalite testlerinde görünmemiş, satıcıda önceden hiçbir işaret yoktur. Her gizli kusur otomatik m.40 değildir.
Örnek 3 – Önceki şikâyetler: Aynı üretim partisinden birden çok müşteri aynı arızayı bildirmiş ve satıcı inceleme başlatmıştır; buna rağmen kalan parti açıklama yapılmadan satılmıştır. Bilgi durumu güçlü şekilde incelenir.
Örnek 4 – Açık açıklama: Satıcı tolerans sapmasını sözleşme öncesi teknik notla alıcıya bildirir ve alıcı bunu bilerek kabul eder. M.40’ın açıklamama şartı gerçekleşmeyebilir; m.35/3 ayrıca gündeme gelebilir.
2026 İçin CISG m.40 Kontrol Listesi
- Önce m.35 anlamında gerçek uygunsuzluğu teknik olarak belirleyin.
- Alıcının m.38-39 muayene/bildirim durumunu kronolojik çıkarın.
- Satıcının bilgi veya bilmemesinin mümkün olmadığı olgulara ilişkin kayıt arayın.
- Kalite kontrol ve üretim lot kayıtlarını inceleyin.
- Aynı ürün/lot hakkında önceki şikâyetleri araştırın.
- Satıcının alıcıya hangi açıklamayı yaptığını belgeleyin.
- Hile kavramıyla m.40’ı birbirine eşitlemeyin.
- M.39/2 iki yıllık üst süre savunmasında m.40 etkisini değerlendirin.
- M.40 uygulansa bile çarelerin diğer şartlarını ayrı ispatlayın.
- Teknik ve kurumsal kayıtları delil usulüne uygun koruyun.
Uygunluk standardı için CISG m.35 rehberimizi; muayene ve bildirim için mevcut CISG m.38-39 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Satıcı ayıbı biliyorsa alıcının geç bildirimi yine hak kaybı yaratır mı?
M.40 şartları gerçekleşirse satıcı m.38 ve m.39’a dayanamaz.
M.40 için satıcının kasıtlı hile yapması şart mı?
Hayır. Metin bilgi veya bilmemesinin mümkün olmaması ve açıklamama şartlarını arar.
Her üretim kusuru satıcının bilgisi sayılır mı?
Hayır. Somut bilgi veya m.40’ın ağır bilgi standardı delille gösterilmelidir.
Kalite kontrol raporu önemli mi?
Evet. Somut lotla bağlantılı uygunsuzluğu gösteriyorsa satıcının bilgi durumuna güçlü delil olabilir.
Satıcı ayıbı alıcıya açıklamışsa m.40 uygulanır mı?
Açıklamama şartı gerçekleşmeyebilir; m.35/3 ve sözleşme içeriği ayrıca incelenir.
M.40 m.39/2’deki iki yıllık süreyi de etkiler mi?
M.40 satıcının m.39’a dayanamayacağını genel olarak düzenlediği için şartları varsa m.39/2 savunması da etkilenir.
M.40 uygulanınca alıcı otomatik sözleşmeden dönebilir mi?
Hayır. Dönme için m.49 ve esaslı ihlal gibi ayrı şartlar gerekir.
Alıcı yine ayıp bildirimi yapmalı mı?
Pratik olarak evet. M.40’a güvenip bildirimi geciktirmek yerine uygunsuzluk öğrenildiğinde derhal ve ayrıntılı bildirim yapılmalıdır.
Satıcının hangi çalışanının bilgisi önemlidir?
Çalışanın organizasyondaki rolü, bilgi alanı ve somut uygunsuzlukla bağlantısı değerlendirilir.
M.40 hangi savunmayı engeller?
Satıcının CISG m.38 muayene ve m.39 uygunsuzluk bildirimi hükümlerine dayanmasını engeller.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.