CISG Madde 42-43: Patent, Marka ve Fikrî Mülkiyet İddiasında Satıcının Sorumluluğu ve Bildirim Süresi | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.42’ye göre satıcı, sözleşme kurulurken bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı sınai veya fikrî mülkiyet hakkı ya da talebine tabi olmayan malları teslim etmekle yükümlüdür; ancak bu sorumluluk belirli ülke hukuku bağlantılarıyla sınırlıdır. Taraflar malların belirli bir devlette yeniden satılacağını veya başka şekilde kullanılacağını sözleşme kurulurken öngörmüşse, o devletin sınai veya fikrî mülkiyet hukukuna dayanan hak ve talepler önem taşır. Böyle bir öngörü yoksa alıcının işyerinin bulunduğu devletin hukukuna dayanan hak ve talepler esas alınır. Satıcı, alıcının sözleşme kurulurken hakkı veya talebi bildiği ya da bilmemesinin mümkün olmadığı hâllerde veya ihlal alıcının sağladığı teknik çizim, tasarım, formül ya da diğer spesifikasyonlara uyulmasından kaynaklanıyorsa sorumlu değildir. CISG m.43 ise alıcının üçüncü kişi hak/talebinin niteliğini belirterek makul süre içinde satıcıya bildirim yapmasını gerektirir; satıcı hakkı veya talebi ve niteliğini biliyorsa bu bildirim savunmasına dayanamaz.
CISG Madde 42 Ne Düzenler?
CISG m.42, üçüncü kişilerin patent, marka, tasarım, telif ve benzeri sınai veya fikrî mülkiyet haklarına dayanan taleplerinde satıcının sözleşmesel sorumluluğunu düzenler. Genel üçüncü kişi hakları m.41’de yer alırken, fikrî mülkiyet iddiaları m.42’de özel ve daha ayrıntılı koşullara bağlanmıştır.
Satıcının sorumluluğu sınırsız değildir. Hüküm, satıcının sözleşmenin kurulması anında bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı hak ve talepleri kapsar. Ayrıca hangi ülkenin fikrî mülkiyet hukukuna dayanan iddianın satıcı açısından relevant olduğu, malların öngörülen yeniden satış/kullanım ülkesi veya alıcının işyeri üzerinden belirlenir.
Bu nedenle satıcının dünyanın bütün patent ve marka sicillerini araştırma yükümlülüğü varmış gibi genelleme yapılmamalıdır. CISG m.42 coğrafi bağlantıyı açıkça sınırlar.
Hangi Fikrî ve Sınai Mülkiyet Hakları m.42 Kapsamına Girebilir?
Madde “industrial property or other intellectual property” ifadesini kullanır. Patent, faydalı model, marka, endüstriyel tasarım, telif hakkı ve somut hukuk sistemine göre korunan diğer fikrî haklar gündeme gelebilir. Hakkın gerçekten var olup olmadığı ve ihlal edilip edilmediği ilgili ülkenin fikrî mülkiyet hukukuna göre belirlenir.
Örneğin makinenin teknik mekanizmasının üçüncü kişinin patentini ihlal ettiği iddiası, ürün üzerindeki markanın yetkisiz kullanıldığı iddiası veya ürün yazılımının telif hakkını ihlal ettiği iddiası m.42 çerçevesinde değerlendirilebilir.
Buna karşılık üçüncü kişinin malın mülkiyetinin kendisine ait olduğunu ileri sürmesi patent/marka sorunu değildir; m.41’e tabidir.
Satıcının Hakkı veya Talebi Bilmesi Şart mı?
M.42 satıcının sözleşmenin kurulması anında hakkı veya talebi bilmesi ya da bilmemesinin mümkün olmaması şartını arar. Bu bilgi standardı, satıcının sonradan hiç öngöremeyeceği yeni bir patent başvurusu veya daha sonra doğan hak için otomatik sorumluluk yaratılmasını önler.
Satıcı aynı pazarda uzun süredir aynı ürünü satıyor, daha önce aynı patent sahibi tarafından ihtar almış veya lisans görüşmesi yapmışsa bilgi unsuru güçlü olabilir. Buna karşılık sözleşmeden sonra ilk kez ileri sürülen, satıcının makul ticari faaliyetinde hiçbir şekilde bilmediği uzak bir iddia için m.42 şartları ayrıca test edilir.
Bilgi düzeyi satıcının uzmanlığı, pazar faaliyeti, önceki ihtarlar, lisans belgeleri ve teknik geliştirme kayıtlarıyla ispatlanabilir.
Mallarin Belirli Bir Ülkede Yeniden Satılacağı veya Kullanılacağı Öngörülmüşse Hangi Hukuk Önemlidir?
CISG m.42/1-a, taraflar sözleşmenin kurulması anında malların belirli bir devlette yeniden satılacağını veya başka şekilde kullanılacağını öngörmüşse, satıcının o devletin sınai veya fikrî mülkiyet hukukuna dayanan hak ve taleplerden ari mal teslim etmesini gerektirir.
Örneğin Türk satıcı, Alman alıcının makineleri açıkça Fransa’daki fabrikasında kullanacağını biliyor ve sözleşme bu amacı gösteriyorsa, Fransa’daki patent hakkı m.42/1-a bakımından relevant olabilir. Yalnız alıcının sonradan kendi kararıyla ürünü hiç konuşulmayan başka ülkeye götürmesi aynı sonucu doğurmayabilir.
Hedef ülke bağlantısı sözleşme, teslim adresi, dağıtım bölgesi, teknik sertifika talebi ve müzakere yazışmalarıyla somutlaştırılmalıdır.
Öngörülmüş Belirli Kullanım Ülkesi Yoksa Hangi Hukuk Dikkate Alınır?
M.42/1-b, tarafların belirli yeniden satış veya kullanım devleti öngörmediği durumda alıcının işyerinin bulunduğu devletin sınai veya fikrî mülkiyet hukukuna dayanan hak ve taleplerini esas alır. Birden fazla işyeri varsa CISG m.10’daki en yakın ilişki testi önem kazanabilir.
Örneğin alıcı şirketin ilgili işyeri Hollanda’dadır ve malların başka belirli ülkede kullanılacağı sözleşme kurulurken öngörülmemiştir. Bu durumda Hollanda’daki ilgili fikrî hak m.42/1-b çerçevesinde değerlendirilebilir.
Bu coğrafi sınırlama satıcının IP due diligence kapsamını belirler. Sözleşmede dağıtım bölgesi genişletiliyorsa satıcı lisans ve ihlal analizini buna göre yapmalıdır.
Alıcı Patent veya Marka Sorununu Zaten Biliyorsa Satıcı Sorumlu mu?
CISG m.42/2-a, alıcının sözleşmenin kurulması anında hakkı veya talebi bildiği ya da bilmemesinin mümkün olmadığı hâlde satıcının m.42/1 kapsamındaki sorumluluğunu kaldırır. Alıcı belirli patent davasını bilerek ürünü satın almışsa sonradan aynı bilinen riski satıcıya yükleyemeyebilir.
Ancak genel “IP risklerini alıcı üstlenir” hükmü ile belirli ve bilinen hak/talep arasında fark vardır. Alıcının hangi iddiayı bildiği ve riskin kapsamı somutlaştırılmalıdır.
Satıcı, bilinen bir ihtilafı eksik veya yanıltıcı açıklamışsa alıcının gerçek bilgi düzeyi ayrıca değerlendirilir.
İhlal Alıcının Verdiği Çizim veya Tasarımdan Kaynaklanıyorsa Ne Olur?
CISG m.42/2-b, üçüncü kişi hakkı veya talebi satıcının alıcı tarafından sağlanan teknik çizim, tasarım, formül veya diğer spesifikasyonlara uymasından kaynaklanıyorsa satıcının m.42 sorumluluğunu sınırlar. Bu hüküm fason/özel üretim sözleşmelerinde özellikle önemlidir.
Örneğin alıcı patentli bir parçanın teknik çizimini satıcıya verip aynen üretmesini ister ve ihlal doğrudan bu çizimden kaynaklanırsa m.42/2-b gündeme gelebilir. Satıcı kendi tasarımını ekleyerek ayrı ihlal yaratmışsa sonuç farklı olabilir.
Taraflar sözleşmede hangi tarafın tasarım/IP sorumluluğunu üstlendiğini ve üçüncü kişi iddiasında savunma/indemnity mekanizmasını açıkça yazmalıdır.
CISG Madde 43 Alıcıya Hangi Bildirim Yükümlülüğünü Yükler?
CISG m.43/1, alıcının üçüncü kişi hakkı veya talebini öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği andan itibaren makul süre içinde satıcıya bildirim yapmasını ve hakkın/talebin niteliğini belirtmesini ister. Bu yükümlülük hem m.41 hem m.42 iddiaları için geçerlidir.
Bildirim satıcının savunmaya katılmasını, lisans görüşmesi yapmasını, üçüncü kişiyle uzlaşmasını, ürünü değiştirmesini veya iddianın teknik dayanağını incelemesini sağlar. Alıcının aylarca dava yürütüp satıcıya en son aşamada haber vermesi satıcının savunma imkânını zedeleyebilir.
Bildirimde hak sahibi, patent/marka numarası, iddia konusu ürün, coğrafi ülke, ihtar/dava tarihi ve talebin niteliği mümkün olduğunca açık yazılmalıdır.
M.43’te “Makul Süre” Kaç Gündür?
CISG sabit bir 7, 15 veya 30 günlük süre koymaz. “Reasonable time” somut koşullara göre belirlenir. İhtarnamenin aciliyeti, dava/tedbir takvimi, satıcının savunmaya katılma ihtiyacı, teknik inceleme süresi ve tarafların iletişim hızı önemlidir.
Bu nedenle internet kaynaklarında görülen sabit gün sayılarını CISG kuralı gibi kullanmak doğru değildir. En güvenli uygulama, üçüncü kişi iddiası öğrenilir öğrenilmez gecikmeden ayrıntılı yazılı bildirim yapmaktır.
Dava açılmış ve cevap süresi işlemeye başlamışsa bildirim aynı gün/çok kısa sürede yapılmalı; satıcıya savunma imkânı bırakılmalıdır.
Satıcı Üçüncü Kişi Hakkını veya Talebini Biliyorsa Geç Bildirime Dayanabilir mi?
CISG m.43/2’ye göre satıcı üçüncü kişi hakkını veya talebini ve niteliğini biliyorsa m.43/1’e dayanamaz. Bu, satıcının zaten bildiği bir IP ihtilafını saklayıp sonra alıcının bildirim gecikmesinden yararlanmasını engeller.
Örneğin patent sahibi satıcıya sözleşmeden önce ihtar göndermiş, satıcı bu ihtarı alıcıdan saklamışsa alıcının sonradan m.43 bildirimi tartışmasında satıcının bilgi durumu belirleyici olur.
Bilgi unsuru e-posta, ihtarname, lisans görüşmesi, önceki dava veya ürün geri çekme kayıtlarıyla ispatlanabilir.
Üçüncü Kişi Patent veya Marka İddiası Geldiğinde Ne Yapılmalıdır?
Alıcı önce iddiayı satıcıya m.43’e uygun bildirmeli, ardından üçüncü kişi hakkının gerçekten geçerli olup olmadığını ve ürünün hakkı ihlal edip etmediğini hedef ülke hukukunda uzman incelemesiyle değerlendirmelidir. Her ihtar haklı değildir.
Ürünün satışının/ithalatının durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir riski varsa hızlı hukuki savunma gerekir. Satıcı ürün tasarımını değiştirebilir, lisans temin edebilir veya ihtilaflı malları ikame edebilir; hangi çözümün sözleşmeye uygun olduğu CISG m.45-48 ve sözleşme hükümlerine göre incelenir.
Alıcı üçüncü kişiyle tek başına yüksek tutarlı uzlaşma yapmadan önce satıcıya katılım imkânı vermelidir; aksi hâlde tazminatın makullüğü ve nedenselliği tartışılabilir.
M.42 İhlalinde Alıcı Hangi Haklara Sahiptir?
M.42 satıcının sözleşmesel yükümlülüğüdür. İhlal hâlinde m.45 ve devamındaki alıcı hakları ile m.74-77 tazminat hükümleri uygulanabilir. İhlalin ağırlığına göre üçüncü kişi hakkının giderilmesi, ikame/uygun performans, tazminat ve şartları varsa dönme gündeme gelebilir.
Patent davası nedeniyle malın hedef pazarda hiç satılamaması sözleşmenin ekonomik amacını ağır biçimde etkileyebilir ve m.25 esaslı ihlal analizini gündeme getirebilir. Ancak her lisans tartışması otomatik esaslı ihlal değildir.
Tazminatta avukatlık/savunma giderleri, lisans bedeli, satış kaybı ve ikame maliyetleri m.74’ün öngörülebilirlik ve nedensellik sınırlarıyla değerlendirilir.
Uluslararası Satış Sözleşmesinde IP Riski Nasıl Düzenlenmelidir?
Sözleşmede satıcının malların belirli hedef ülkelerde üçüncü kişi IP haklarını ihlal etmediğine ilişkin beyan/garanti vermesi, alıcının tasarımından doğan ihlallerin ayrılması ve ihbar-savunma prosedürünün düzenlenmesi faydalıdır.
Dağıtım yapılacak ülkeler tek tek veya tanımlı bölge olarak yazılmalıdır. Satıcının dünya çapında sınırsız IP garantisi vermesi istenmiyorsa coğrafi kapsam açıkça sınırlandırılmalıdır.
Üçüncü kişi iddiasında savunmayı kimin yöneteceği, avukat seçimi, uzlaşma yetkisi, lisans edinimi, ürün değiştirme ve tazminat kapsamı ayrıntılı belirlenmelidir.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Hedef ülke patenti: Taraflar malların Fransa’da kullanılacağını sözleşmede öngörür. Satıcı sözleşme kurulurken bildiği Fransız patent iddiasına tabi ürünü teslim eder. M.42/1-a gündeme gelir.
Örnek 2 – Öngörülmeyen üçüncü ülke: Alıcı malı sözleşme sonrası kendi kararıyla hiç konuşulmayan Brezilya’ya satar ve yerel patent iddiası çıkar. M.42’nin coğrafi şartları ayrıca test edilir; satıcının otomatik dünya çapında sorumluluğu varsayılmaz.
Örnek 3 – Alıcı çizimi: İhlal, alıcının gönderdiği patentli teknik çizime aynen uyulmasından kaynaklanır. M.42/2-b satıcının sorumluluğunu sınırlandırabilir.
Örnek 4 – Geç bildirim: Alıcı patent ihtarını alır fakat aylarca satıcıya iletmez. M.43/1 hak kaybı tartışması doğar; satıcı iddiayı zaten biliyorsa m.43/2 uygulanabilir.
2026 İçin CISG m.42-43 Kontrol Listesi
- Hedef satış/kullanım ülkelerini sözleşme kurulurken belirleyin.
- Satıcının relevant patent/marka iddialarını bilip bilmediğini araştırın.
- Alıcının ilgili hakkı sözleşme kurulurken bilip bilmediğini tespit edin.
- İhlalin alıcının çizim veya spesifikasyonundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırın.
- Üçüncü kişi ihtarını öğrenince gecikmeden m.43 bildirimi yapın.
- Bildirimde hak sahibi, hak numarası, ürün ve talep niteliğini açık yazın.
- Satıcıya savunmaya katılma imkânı verin.
- Fikrî hakkın geçerlilik ve ihlalini ilgili ülke hukukunda ayrıca inceleyin.
- Esaslı ihlal ve tazminat koşullarını ayrı test edin.
- Sözleşmede coğrafi IP garanti ve indemnity mekanizması kurun.
Genel üçüncü kişi hakları için CISG m.41 rehberimizi; çok işyerli şirketlerde ilgili işyeri için CISG m.10 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
CISG m.42 hangi hakları düzenler?
Üçüncü kişilerin sınai veya fikrî mülkiyet hak ve taleplerini; örneğin patent, marka, tasarım ve telif iddialarını.
Satıcı dünyadaki bütün patentlerden sorumlu mu?
Hayır. M.42 coğrafi bağlantıyı öngörülen kullanım/yeniden satış devleti veya alıcının işyeri devletiyle sınırlar.
Satıcının patent iddiasını bilmesi gerekir mi?
M.42, sözleşme kurulurken bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı hak ve talepleri esas alır.
Alıcı patent sorununu zaten biliyorsa ne olur?
M.42/2-a şartlarında satıcının sorumluluğu doğmayabilir.
İhlal alıcının çiziminden kaynaklanırsa kim sorumlu?
M.42/2-b, satıcının alıcının verdiği teknik çizim/tasarım/formül/spesifikasyona uymasından doğan iddialarda satıcı sorumluluğunu sınırlar.
M.43 bildirimi için kaç gün var?
CISG sabit gün sayısı koymaz; makul süre somut koşullara göre belirlenir.
Bildirimde ne yazılmalı?
Üçüncü kişi hakkının veya talebinin niteliği, hak sahibi, ürün, hak numarası ve talep kapsamı mümkün olduğunca belirlenmelidir.
Satıcı patent ihtarını zaten biliyorsa geç bildirime dayanabilir mi?
M.43/2’ye göre hakkı/talebi ve niteliğini biliyorsa m.43/1 savunmasına dayanamaz.
Patent iddiası gelince sözleşme otomatik sona erer mi?
Hayır. Alıcının CISG çareleri ve varsa dönme için ayrı şartlar değerlendirilir.
IP hakkının gerçekten ihlal edilip edilmediğini CISG mi belirler?
Hayır. Hakkın geçerliliği ve ihlal ilgili fikrî mülkiyet hukukuna göre; satıcının sözleşmesel sorumluluğu CISG m.42’ye göre değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.