CMR Satış Sonrası Gider Farkı Talep Dilekçesi

CMR satış sonrası gider farkı talep dilekçesi, taşıyıcının CMR m.16 kapsamında gerçekleştirilen eşya satışından sonra kalan gider alacağını yazılı olarak istemesi için hazırlanır. Satışın gerçekleşmiş olması ve hesabın çıkarılması başvurunun başlangıç noktasıdır. İlk olarak taşıma ve teslim engeli dosyası, ardından satış belgeleri, son olarak mali çizelge incelenir. Talep edilen tutar, bu üç kayıt grubunun birbirine bağlanmasıyla belirlenir.

Bu örneğin konusu, giderlerin satış hasılatından yüksek olduğu işlemdir. Satış geliri giderleri aşarsa m.16/4 uyarınca kalan tutar eşya üzerinde tasarrufa yetkili kişinin kullanımına bırakılır. Dolayısıyla hesap sonucu, taşıyıcının ödeme talebi mi yoksa hak sahibine verilecek bakiye mi bulunduğunu gösterir. Başvuruya “bakiye” yazılırken hangi yönde alacak oluştuğu açıkça belirtilir. Bütün gider toplamının, satıştan elde edilmiş tutar düşülmeden tekrar istenmesi hesabı yanlış kurar.

CMR 16/4 taşıyıcıya hangi hakkı verir?

CMR m.16/4, madde kapsamında eşya satıldığında satış gelirinin eşya üzerinde yük teşkil eden giderler indirildikten sonra tasarrufa yetkili kişinin kullanımına bırakılmasını öngörür. Giderler satış gelirinden fazlaysa taşıyıcı farkı isteme hakkına sahiptir. Hukuki dayanak bu dördüncü fıkradır. Hesapta karşılaştırılan iki büyüklük, ilgili satışın gerçek geliri ve eşya üzerinde yük teşkil eden giderlerdir. Madde, gerçekleşmemiş tahminî satış bedelinden hareketle kesin alacak kurulmasını düzenlemez.

Resmî hüküm UNIDROIT tarafından yayımlanan CMR Sözleşmesi metninde bulunur. Aynı maddenin birinci fıkrası talimat isteme ve uygulama giderlerini, ikinci fıkrası boşaltma ve muhafazayı, üçüncü fıkrası satış koşullarını, beşinci fıkrası satış usulünü düzenler. Dördüncü fıkraya dayanan ödeme başvurusu bu düzenin içinde incelenir. Satışın dayanağı ve giderin niteliği belirlenmeden yalnız aritmetik farkın yazılması yeterli değildir.

CMR’nin uygulanması ayrıca sözleşmenin kapsamına dayanır. CMR m.1’deki ücretli karayolu eşya taşıması ve farklı ülkelerde bulunan teslim alma ile teslim yeri şartları değerlendirilir. Ülkelerden en az birinin sözleşmeye taraf olması ve hükmün istisnaları kontrol edilir. Başvuru, CMR kapsamındaki taşıma dosyasını referans gösterir. Bağımsız depo hizmeti veya sırf iç taşıma ilişkisi, belge başlığında CMR yazdığı için bu özel satış hesabına dönüşmez.

Satışın dayanağı hesabın ilk belgesidir

CMR m.16/3, bozulabilir eşya, eşyanın durumunun satışı gerektirmesi veya muhafaza giderlerinin eşya değerine göre orantısız olması hâllerinde tasarrufa yetkili kişinin talimatı beklenmeden satış imkânını düzenler. Diğer durumlarda makul süre geçtikten sonra, makul olarak yerine getirilebilecek aksi talimat alınmamışsa satış yapılabilir. Başvurunun olay bölümünde dosyanın hangi hâle dayandığı belirtilir. Her olay aynı gerekçeyle “bozulabilir yük” olarak adlandırılmaz; ilgili mal ve mevcut durum belgelendirilir.

Taşıma veya teslim engelinin tarihi, talimat süreci, varsa boşaltma ve muhafaza kayıtları çizelgede gösterilir. Eşyanın bulunduğu yer, satış kararının alındığı zaman ve satış işlemi birbirine bağlanır. Talimat istendiyse kime gönderildiği ve hangi yanıtın alındığı kaydedilir. Genel bir “kimse cevap vermedi” cümlesi yerine gerçek iletişim kayıtları kullanılır. Makul sürenin değerlendirilmesinde eşyanın niteliği ve ilgili olay verileri açıklanır; sözleşmede bulunmayan sabit gün sayısı eklenmez.

CMR m.16/5 satış usulünü eşyanın bulunduğu yerin hukukuna veya teamülüne bağlar. Dosyada satışın yeri açıkça yazılır ve o yerde izlenen gerçek usul belgelendirilir. Bu hüküm bütün ülkeler için aynı açık artırma, izin veya ilan yöntemini belirlemez. Yerel usule ilişkin belgeler başvurunun ekine alınır. Eşyanın özel kamu hukuku kısıtlarına tabi olduğu dosyada bunlar da işlemden önce değerlendirilir; m.16’nın varlığı bütün yerel satış kurallarını ortadan kaldırmaz.

Doğru muhatap ve tasarruf hakkı kaydı

Taşıma senedinde yazılı gönderici, alıcı, eşyanın sahibi ve tasarrufa yetkili kişi ayrı sıfatlardır. CMR m.12’deki tasarruf düzeni ile dosyadaki devir ve talimat kayıtları incelenir. Başvuru yalnız malın üzerinde bir şirket logosu bulunduğu için o şirkete yöneltilmez. Taşıma ilişkisindeki taraflar ve giderin hangi hukuki ilişki içinde talep edildiği belirlenir. Muhatabın hangi sıfatla ilgili olduğu, dilekçenin ilk bölümünde sözleşme ve senet referansı ile açıklanır.

Tasarruf yetkisinin dosya içinde değişmiş olması, satış hesabının hangi kişiye bildirileceğini etkiler. Senet nüshaları, teslim durumu ve alınan talimatlar birlikte değerlendirilir. Temsilciye gönderim yapılıyorsa temsil kapsamı gösterilir. Bir kişinin yalnız sevki takip etmesi, şirket adına her alacak veya satış kararını kabul etmeye yetkili olduğunu kanıtlamaz. Alacak hesabının muhatabı ile teknik irtibat kişisi farklıysa iki rol başvuru dosyasında ayrı tutulur.

Talep yazısı ticari unvan, adres, taşıma senedi numarası, taşıma sözleşmesi ve satış dosyası referansını içerir. Birden çok taşıma veya eşya partisi varsa hangi giderin hangi dosyaya ait olduğu açıkça belirlenir. Muhatabın başka taşımalardaki borçları aynı hesap içine açıklamasız eklenmez. Bu düzen, cevabın belirli senet ve satış işlemi üzerinden verilmesini sağlar. İlgili temel çerçeve için CMR 16 talimat, muhafaza ve satış rehberi incelenebilir.

Satış gelirinin kaydı ve tahsil durumu

Satılan eşyanın miktarı, alıcı bilgisi, satış belgesi, bedel ve ödeme kaydı gösterilir. Birden çok satış gerçekleşmişse gelirler işlem bazında yazılır. Eşyanın bir kısmı satılmış, bir kısmı muhafazada kalmışsa kapsam ayrılır. Satılmamış bölümün tahminî değeri satış hasılatına eklenmez. İndirim, bedel iadesi veya satış belgesinde düzeltme bulunuyorsa bunlar hesap eki içinde görünür olur. İlk teklif ile gerçekleşen satış aynı tutar kabul edilmez.

Satış belgesindeki bedel ile tahsil edilen miktar farklıysa her iki kayıt ayrı açıklanır. Henüz tahsil edilmemiş alıcı borcu, yok sayılarak hak sahibinden aynı ekonomik tutarın tekrar tahsili istenmez. Satış işlemi ve tahsilatın hukuki durumu değerlendirilir. Hesap tarihi bu nedenle önemlidir: başvurudan sonra yeni ödeme alındığında çizelge güncellenir. Taşıyıcı, başvurunun gönderildiği eski bakiye üzerinden ikinci bir tahsil yapılmasına yol açacak kayıt düzeninden kaçınır.

Satış belgelerinde vergi veya aracı kesintisi varsa toplam, net tahsilat ve gider hesabı birbirine bağlanır. Bir kesinti hem geliri azaltıp hem gider satırında ikinci kez gösterilmez. Para birimleri farklıysa karşılaştırmanın hangi dönüşümle yapıldığı belirtilir. Kur kaynağı ve hesap tarihi görünür tutulur. CMR m.16/4’te bütün işlemlere uygulanacak tek bir kur günü varmış gibi hüküm kurulmaz; kullanılan yöntem ilgili hukuki ve mali dayanakla açıklanır.

Hangi giderler hesaba alınır?

CMR m.16/2, senette ödenmesi gereken ücretlerle diğer giderlerin eşya üzerinde yük olarak kalmasını düzenler. Bununla birlikte her giderin ilgili taşıma, muhafaza veya satışla bağlantısı belirlenir. Fatura tarihi, hizmet dönemi, miktar, ödeme veya borç kaydı ve hizmetin konusu aynı satırda gösterilir. Bir depo faturası birden çok müşterinin malını kapsıyorsa bu dosyaya ait pay belgelendirilir. Toplam faturanın tamamı tek eşyanın gideri olarak yazılmaz.

Talimat isteme ve uygulama giderleri için CMR m.16/1’de özel istisna vardır. Bu giderler taşıyıcının kusurlu davranışı veya ihmalinden doğmuşsa aynı fıkraya dayanılarak geri istenemez. Hesapta böyle bir kalem bulunuyorsa giderin oluşum nedeni ayrıca incelenir. Masrafın gerçekleşmesi ile taşıyıcının onu muhataba yükleyebilmesi farklı aşamalardır. Başvuru, kendi kusurundan doğan talimat giderini yalnız faturası bulunduğu için uygun kalem saymaz.

Depolama, elleçleme veya satış hizmeti bedeli talep edildiğinde hizmet belgesi ve gerçek kapsam sunulur. Eşyanın başka tesise nakledilmesi için yapılan işlem, zamanı ve dosyayla bağlantısıyla açıklanır. Aynı hizmet için düzenlenmiş iki belge mükerrer kalem oluşturmaz. Önceden alınan ödeme, avans veya ilgili tutarı karşılayan tahsilat ayrı gösterilir. İlgisiz genel işletme giderleri, bu eşyanın gideri diye hesap tablosuna dağıtılmadan önce dayanağı incelenir.

Gider farkı tablosunu hazırlama

Çizelgenin sonucu pozitif gider farkı veriyorsa dilekçenin talep tutarı bu sonuçla uyumlu olmalıdır. Gider toplamı ile satış geliri eşitse bu kalemden ayrıca fark çıkmaz. Gelir fazla ise kalan tutarın tasarrufa yetkili kişinin kullanımına bırakılması düzeni uygulanır. Hesap yazısında işlemin yönü açıkça ifade edilir. Tutarın belirlenmesi için kur veya kapsam düzeltmesi yapılmışsa bütün ara hesaplar eklenir; okuyucu yalnız son rakama bakarak bilinmeyen varsayımları tamamlamak zorunda bırakılmaz.

Hesap eki için tek bir kesim tarihi seçilir. Bu tarihe kadar gerçekleşen satış gelirleri, giderler ve ilgili ödemeler listelenir. Sonradan değişen tutarlar yeni sürümde ayrı açıklanır. Başvurunun eki ile işletmenin muhasebe kaydı aynı dosya numarasını taşır. Belge numaraları tablodaki satırlarla eşleştirilir. Bu yöntem, muhatabın belirli bir faturaya itirazını bütün hesapla ilgili genel ret cümlesinden ayırmaya yardımcı olur ve sonraki incelemeyi somutlaştırır.

CMR satış sonrası gider farkı dilekçesi örneği

Başvurudan sonra hesabı takip etme

Gönderim dosyasında dilekçenin sürümü, ek listesi ve gönderim kaydı birlikte tutulur. Muhatap cevabında belirli gideri reddederse hizmetin konusu ve hukuki dayanağı yeniden incelenir. Sonradan elde edilen satış tahsilatı hesapla ilişkilendirilir. Para talebinin dava veya tahkime taşınması için sözleşmenin uyuşmazlık çözüm düzeni, görev ve yetki ayrıca değerlendirilir. Bu yazının gönderilmesi tek başına bütün usul şartlarını tamamlayan işlem olarak kabul edilmez.

Satışa yol açan teslim engeli, alıcının eşyayı reddetmesiyse önceki aşamanın kayıt düzeni için alıcının reddi üzerine talimat talep dilekçesi incelenebilir. O başvuru engel anındaki talimatı, bu yazı ise gerçekleşen satıştan sonra çıkarılan gider farkını konu alır. Dosya içindeki sıra korunur; son hesap, geçmişte gönderilmemiş bir talimat talebi varmış gibi açıklanmaz.

Sık sorulan sorular

1. Gider farkının açık dayanağı nedir?

CMR m.16/4, madde kapsamındaki satışta giderler satış gelirini aşarsa taşıyıcının farkı isteme hakkını düzenler. Satış ve ilgili giderler belgelenir.

2. Satış geliri düşülmeden bütün giderler istenir mi?

Bu hesap, giderlerle satış gelirinin karşılaştırılmasına dayanır. Gelir hesapta görünür olmalı; aynı tutar iki kez tahsil sonucuna yol açmamalıdır.

3. Gelir giderlerden yüksekse ne olur?

CMR m.16/4 uyarınca giderlerden sonra kalan satış geliri tasarrufa yetkili kişinin kullanımına bırakılır. Bu durumda taşıyıcı lehine pozitif gider farkı çıkmaz.

4. Her satış CMR 16 kapsamına girer mi?

Satışın m.16 kapsamındaki şartları ve dayanağı incelenir. Dilekçe yalnız bir satış faturası bulunduğu için bu özel hükme dayanamaz.

5. Satış usulünü hangi düzen belirler?

CMR m.16/5, eşyanın bulunduğu yerin hukukuna veya teamülüne bağlar. Yer ve izlenen gerçek usul başvuru dosyasında açıklanır.

6. Taşıyıcının kusurundan doğan talimat gideri istenir mi?

CMR m.16/1, taşıyıcının kusurlu davranışı veya ihmalinden kaynaklanan talimat giderini geri isteme hakkının dışında bırakır. Kalemin oluşum nedeni incelenir.

7. Malın sahibi otomatik olarak doğru muhatap mı?

Sözleşme tarafları ve tasarruf yetkisi ayrı belirlenir. Muhatabın ilgili sıfatı senet, talimat ve taraf kayıtlarıyla açıklanır.

8. Birden çok partinin depo faturası nasıl yazılır?

Bu dosyaya ait hizmet dönemi ve pay belgelenir. İlgisiz malların giderleri aynı eşya hesabına tam tutar olarak eklenmez.

9. Farklı para birimleri varsa ne yapılır?

Kullanılan dönüşüm yöntemi, kaynak ve tarih açıklanır. CMR m.16/4 bütün işlemler için tek bir zorunlu kur günü belirlemez.

10. Sonradan ödeme alınırsa hesap değişir mi?

İlgili tahsilat güncel bakiye kaydına işlenir. Başvurudaki eski tutar değiştirilmeden ikinci kez tahsil istenmesine yol açılmaz.

Mersin ofisinden taşıma ve satış hesabı incelemesi

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki uluslararası karayolu taşıma dosyaları Mersin ofisinden incelenir. Satış sonrası gider farkı için taşıma, talimat, satış ve mali kayıtların birlikte değerlendirilmesi gerekir. Dilekçe ve hesap incelemesi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.