Çocuklarda HAGB İçin Zararın Giderilmesi Şart mı? 2026 | 5395 m.23/3

Çocuk ceza yargılamasında HAGB koşulları 2026 yılında iki ayrı güncel düzenlemeyle birlikte okunmalıdır. Birincisi, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla CMK m.231’in HAGB hükümlerinin yeniden düzenlenmesidir. İkincisi ise 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunla 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23’e eklenen çocuklara özgü iki yeni fıkradır. Bu nedenle yalnız CMK m.231’e bakarak çocuk hakkında HAGB değerlendirmesi yapmak güncel mevzuatı eksik okumak olur.

Yeni m.23/3 özellikle küçük miktarlı veya sınırlı zarar doğuran suçlarda önem taşır. Genel HAGB rejiminde zarar giderme şartı açıkça yer alırken çocuklara özgü özel hüküm, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde bu şartın aranmayabilmesine izin verir. Kanun zarar için sabit bir TL sınırı belirlememiştir. Dolayısıyla “şu tutarın altındaki zarar otomatik olarak azdır” şeklinde mevzuatta bulunmayan bir parasal eşik yaratmak doğru değildir.

1. 2026’da çocuklarda HAGB sistemi
2. Genel HAGB şartları nelerdir?
3. Çocuklarda zarar giderme istisnası nedir?
4. “Zararın az olması” nasıl değerlendirilir?
5. Mahkeme zararın giderilmesini yine isteyebilir mi?
6. Taksitle zarar giderme mümkün mü?
7. Çocuklara özgü yönlendirme tedbirleri
8. Çocuklarda HAGB denetim süresi
9. HAGB kararına hangi kanun yoluna gidilir?
10. Zararın miktarı hangi belgelerle belirlenir?
11. Uzlaştırma ile HAGB arasındaki fark
12. Sık sorulan sorular

2026’da Çocuklarda HAGB Sistemi Nasıl Değişti?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkemenin sanık hakkında bir hüküm kurmasına rağmen bu hükmün kanunda öngörülen şartlarla açıklanmasını geri bırakmasıdır. CMK m.231/5’in 7589 sayılı Kanunla 2026’da değişen metnine göre, sanığa yüklenen suçtan yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme HAGB kararı verebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.

Çocuklar bakımından 5395 sayılı Kanun m.23 özel düzenlemedir. 7593 sayılı Kanunun 12. maddesiyle m.23’e iki yeni fıkra eklendi. Yeni ikinci fıkra, adli süreçteki çocuk hakkında HAGB kararı verilirse 5395 m.5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen bir veya birkaçının denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabileceğini düzenler. Yeni üçüncü fıkra ise zararın az olması hâlinde zarar giderme şartının aranmayabileceğini açıkça hükme bağlar.

Bu özel düzenleme 7593 sayılı Kanunun 16. maddesine göre yayımı tarihinde, yani 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla bu tarihten sonraki değerlendirmelerde 5395 m.23’ün güncel metni dikkate alınmalıdır.

Genel HAGB Şartları Nelerdir?

Çocuklara özgü istisnayı doğru anlamak için önce CMK m.231’deki genel koşulları ayırmak gerekir. CMK m.231/6’nın güncel metnine göre HAGB için üç temel koşul birlikte aranır:

• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması,
• Mahkemenin sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını dikkate alarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
• Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi.

Bunlara ek olarak CMK m.231/5’teki ceza sınırının da sağlanması gerekir. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Ayrıca HAGB’nin uygulanamayacağı özel suçlar ve özel kanun hükümleri varsa bunlar ayrıca incelenir.

5395 m.23/3 yalnız zarar giderme koşuluna yönelik çocuklara özgü bir esneklik getirir. Bu hüküm, diğer HAGB şartlarını ortadan kaldırmaz. Çocuğun önceki kasıtlı mahkûmiyet durumu, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin kanaati, ceza sınırı ve HAGB’ye ilişkin diğer kanuni koşullar ayrı ayrı değerlendirilir.

Çocuklarda Zarar Giderme İstisnası Tam Olarak Nedir?

5395 m.23/3’ün metni nettir: “Suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde adli süreçteki çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.”

Bu hüküm üç ayrı unsur içerir. Birincisi, ortada suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı bir zarar bulunmalıdır. İkincisi, bu zararın “az” olması gerekir. Üçüncüsü, şartlar oluşsa bile kanun “aranmaz” değil “aranmayabilir” ifadesini kullanmıştır. Bu nedenle mahkemenin somut dosya hakkında değerlendirme yapması gerekir.

Yeni düzenleme, “çocuk sanıklar hiçbir zaman zararı ödemez” anlamına gelmez. Zararın az olmadığı bir dosyada CMK m.231/6-c’nin genel zarar giderme şartı geçerliliğini korur. Zarar az olsa bile mahkeme dosyanın özelliklerini değerlendirir; m.23/3 otomatik ve zorunlu bir HAGB sonucu doğurmaz.

“Zararın Az Olması” İçin Kanunda TL Sınırı Var mı?

Hayır. 5395 m.23/3 herhangi bir TL sınırı koymamıştır. Bu nedenle 5.000 TL, 10.000 TL veya başka bir miktarın altında kalan her zararın otomatik olarak “az zarar” kabul edileceği yönünde kanuni bir kural bulunmamaktadır.

Mahkemenin değerlendirmesi suçun ve zararın somut özellikleri üzerinden yapılır. Zararın türü, miktarı, mağdur üzerindeki etkisi, kamu zararının kapsamı, suç nedeniyle doğrudan ortaya çıkan ekonomik kayıp ve dosyadaki diğer belgeler birlikte ele alınabilir. Ancak “az zarar” kavramı yorumlanırken kanunun çocuklara özgü özel düzenleme yaptığı gerçeği ile somut zararın gerçek boyutu birlikte gözetilmelidir.

Özellikle mala zarar verme, basit hırsızlık veya başka malvarlığı suçlarında eşyanın gerçek değeri, onarım faturası, ekspertiz, piyasa değeri ve iade durumu önem taşıyabilir. Buna karşılık doğrudan ekonomik zarar doğurmayan bir suçta HAGB bakımından zarar giderme şartının somut dosyada nasıl uygulanacağı suç tipine göre ayrıca değerlendirilir.

Mahkeme Zarar Az Olsa Bile Giderilmesini İsteyebilir mi?

Kanunun “aranmayabilir” ifadesi, mahkemeye zarar az olduğunda zarar giderme koşulundan vazgeçme imkânı verir; fakat bu vazgeçmeyi zorunlu kılmaz. Bu nedenle savunmada yalnız “zarar azdır” demek yerine, m.23/3’ün neden uygulanması gerektiği dosya üzerinden açıklanmalıdır.

Çocuğun yaşı, ekonomik imkânları, ailesinin durumu, zararın gerçek miktarı, eşyanın geri verilmiş olup olmadığı, mağdurun zararının fiilen devam edip etmediği ve olay sonrasındaki davranışlar dosyada mevcutsa belgelendirilmelidir. Ancak kanunun açık kriteri “zararın az olması”dır; mahkemenin kanunda bulunmayan yeni zorunlu koşullar yaratması mümkün değildir.

Mahkeme m.23/3’ü uygulamıyorsa kararın gerekçesinde çocuklara özgü özel hükmün neden uygulanmadığının anlaşılabilir biçimde ortaya konulması önem taşır. Özellikle savunma tarafından açıkça m.23/3’e dayanılmışsa, bu hukuki talebin değerlendirilmesi gerekçeli karar denetimi bakımından önemlidir.

Zarar Hemen Ödenemiyorsa Taksitle Giderme Mümkün mü?

CMK m.231/9’un 2026’da yürürlükteki metni, m.231/6-c’deki zarar giderme koşulunun derhâl yerine getirilememesi hâlinde, sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla HAGB kararı verilebilmesine izin verir.

Bu genel hüküm, zarar m.23/3 anlamında “az” kabul edilmediğinde veya mahkeme çocuk hakkında özel istisnayı kullanmadığında önem kazanır. Dolayısıyla çocuk dosyasında iki farklı hukuki yol birbirinden ayrılmalıdır: zarar az ise 5395 m.23/3 uyarınca zarar giderme şartının hiç aranmaması değerlendirilebilir; zarar şartı aranacaksa CMK m.231/9’daki taksitli giderme mekanizması gündeme gelebilir.

Bu iki düzenleme aynı değildir. M.23/3 şartın aranmayabilmesini, CMK m.231/9 ise şartın denetim süresince taksitlerle yerine getirilmesini düzenler.

Çocuk Hakkında HAGB Verilirse Hangi Yönlendirme Tedbirleri Uygulanabilir?

7593 sayılı Kanunla 5395 m.23’e eklenen ikinci fıkra da çocuk HAGB sistemi bakımından yenidir. Buna göre adli süreçteki çocuk hakkında HAGB kararı verilmesi hâlinde, 5395 m.5/A’da düzenlenen yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen bir veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir.

M.5/A’daki yönlendirme tedbirleri şunlardır: sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri, dijital risklerden korunma tedbiri, kitap ve kütüphane tedbiri, çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri ile tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu/uyarıcı madde ve davranışsal bağımlılık tedbiri. Mahkeme her çocuk için bu tedbirlerin tamamını vermek zorunda değildir; kanun “uygun görülen biri veya birkaçı” ifadesini kullanır.

Dijital risklerden korunma tedbirinin kapsamı, 3 ay–2 yıl aralığı ve BTK/Siber Güvenlik Başkanlığı boyutu için dijital risklerden korunma tedbiri rehberimize bakabilirsiniz.

Çocuklarda HAGB Denetim Süresi Kaç Yıldır?

Çocuklar bakımından HAGB değerlendirmesi 5395 m.23 özel hükmüyle birlikte yapılır. Çocuk Koruma Kanunu m.23 kapsamındaki HAGB’de denetim süresi üç yıldır. Genel CMK rejimindeki beş yıllık denetim süresiyle çocuklara özgü düzenleme birbirine karıştırılmamalıdır.

Denetim süresinde mahkemenin verdiği denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulması gerekir. 2026’da eklenen m.23/2 uyarınca m.5/A yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı da bu dönemde denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir.

Çocuğun denetimli serbestlik sürecinin infazında, çocuğun eğitim, gelişim ve topluma uyum ihtiyaçlarının gözetilmesine yönelik özel mekanizmalar bulunur. Bu süreç HAGB’nin ilk aşamasındaki zarar giderme şartından farklıdır.

HAGB Kararına Karşı Hangi Kanun Yoluna Gidilir?

7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’da değiştirilen CMK m.231/12’ye göre, CMK m.272/3’teki istinaf sınırı ve istisnalar saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin verdiği kararlar bakımından CMK m.286 hükümleri uygulanır.

Bu nedenle eski internet içeriklerinde yer alan “HAGB kararına yalnız itiraz edilir” şeklindeki genel açıklamalar 2026’daki güncel m.231/12 metnini yansıtmayabilir. Ancak hangi kanun yolunun açık olduğu karar tarihi, hükmün niteliği, geçiş hükümleri ve somut dosyaya göre kontrol edilmelidir.

Genel HAGB şartları ve kanun yolu sistemine ilişkin mevcut rehber için CMK m.231 HAGB ve kanun yolu yazımızı inceleyebilirsiniz.

Zararın Miktarı Hangi Belgelerle Belirlenir?

M.23/3 uygulamasında “zararın az olması” tartışılıyorsa gerçek zarar dosyada mümkün olduğunca objektif belgelerle gösterilmelidir. Suç türüne göre aşağıdaki belgeler kullanılabilir:

• Onarım faturası veya servis belgesi,
• Hasarlı eşyanın fotoğrafı ve değer tespiti,
• Satın alma faturası veya piyasa değerini gösteren belgeler,
• İade veya teslim tutanağı,
• Mağdurun maddi zarar beyanı,
• Kamu kurumunun zarar hesabı veya tahakkuk belgesi,
• Bilirkişi raporu varsa ilgili bölüm,
• Kısmi ödeme yapılmışsa banka dekontu veya makbuz.

Ceza dosyasında manevi zarar iddiası ile CMK m.231’de aranan maddi zarar giderme koşulu aynı kavram değildir. HAGB’deki zarar şartı suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla giderilebilen zarar üzerinden değerlendirilir.

Uzlaştırma ile HAGB Aynı Şey mi?

Hayır. CMK m.231/5, uzlaşmaya ilişkin hükümleri saklı tutar. Bir suç uzlaştırma kapsamındaysa öncelikle uzlaştırma hükümlerinin uygulanması gerekir. Uzlaştırma ile HAGB farklı hukuki kurumlardır ve farklı aşamalarda farklı sonuçlar doğurur.

Uzlaştırma başarıyla sonuçlandığında soruşturma veya kovuşturmanın sonucu uzlaştırma hükümlerine göre belirlenir. HAGB ise mahkemenin hüküm kurduğu kovuşturma aşamasında gündeme gelir. Bu nedenle “zararı ödedim, uzlaşmış sayılırım” veya “uzlaştırma olmadı, HAGB mümkün değildir” şeklindeki genellemeler doğru değildir.

Çocuk dosyasında ayrıca sosyal inceleme kuralları da önem taşır. 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmasının zorunlu olduğu 2026 kuralı için 15 yaş altı çocukta sosyal inceleme rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Çocuk HAGB Dosyasında Savunma Nasıl Kurulmalı?

Çocuk hakkında HAGB talep edilecekse yalnız yaş ve ceza sınırına dayanmak yeterli değildir. Önce CMK m.231/5-6 koşulları tek tek kontrol edilmelidir. Zarar varsa miktarı ve niteliği belgelenmeli; zarar az ise 5395 m.23/3 açıkça belirtilmeli; mahkemeden zarar giderme koşulunun aranmamasının neden uygun olduğu somutlaştırılmalıdır.

Çocuğun eğitim durumu, sosyal çevresi, ailesi, olay sonrasındaki tutumu ve yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin değerlendirmede önem taşıyabilecek sosyal inceleme belgeleri dosyada mevcutsa bunlar da değerlendirilir. Ancak mahkemenin takdirinin kanundaki sınırlar içinde ve gerekçeli olması gerekir.

2026’da m.23/2 ile getirilen yönlendirme tedbirleri de savunma açısından gözden geçirilmelidir. Çocuğun ihtiyacına uygun olmayan rastgele bir tedbir yerine, sosyal inceleme ve çocuğun bireysel koşullarıyla uyumlu bir tedbirin seçilmesi çocuk adalet sisteminin amacıyla daha uyumludur.

HAGB Verildikten Sonra Yeni Bir Kasıtlı Suç İşlenirse Ne Olur?

HAGB kararından sonra denetim süresinin sonuçları CMK m.231 ve çocuklara özgü hükümler birlikte değerlendirilerek belirlenir. Denetim süresinde kasten yeni suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme açıklanması geri bırakılan hüküm hakkında kanundaki işlemleri yapar.

Bu aşama, ilk HAGB kararında zararın az olması nedeniyle m.23/3’ün uygulanmasından farklıdır. M.23/3 yalnız HAGB kararının verilebilmesi aşamasındaki zarar giderme şartına ilişkindir. Sonraki denetim sürecinin ihlali ayrıca değerlendirilir.

Çocuklara verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının ebeveyn tarafından ihlali ise bambaşka bir düzenlemedir. Bu konuda 5395 m.45/5 uyarınca 3–10 gün tazyik hapsi sistemini çocuk koruma tedbirine uymama rehberimizde ayrıntılı açıkladık.

Sık Sorulan Sorular

1. Çocuk HAGB için zararı mutlaka ödemek zorunda mı?

Genel kural zarar giderme şartıdır. Ancak 5395 m.23/3’e göre mağdurun veya kamunun uğradığı zarar az ise çocuk hakkında HAGB için bu şart aranmayabilir.

2. Zarar azsa HAGB otomatik verilir mi?

Hayır. M.23/3 yalnız zarar giderme koşuluna ilişkin esneklik sağlar. HAGB’nin diğer kanuni şartlarının da bulunması gerekir ve mahkeme somut dosyayı değerlendirir.

3. Kanunda “az zarar” için belirli bir TL sınırı var mı?

Hayır. 5395 m.23/3 sabit bir parasal sınır öngörmez.

4. Zarar az olsa bile mahkeme ödeme isteyebilir mi?

Evet. Kanun “aranmayabilir” ifadesini kullanır. Özel hükmün uygulanıp uygulanmayacağı somut dosyada mahkemece değerlendirilir.

5. Zarar fazla ve hemen ödenemiyorsa ne olur?

CMK m.231/9, zarar giderme şartının denetim süresince aylık taksitlerle tamamen yerine getirilmesi koşuluyla HAGB kararı verilebilmesine imkân tanır.

6. Çocuk HAGB’de yönlendirme tedbiri verilebilir mi?

Evet. 5395 m.23/2’ye göre m.5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanabilir.

7. Çocuklarda HAGB denetim süresi kaç yıl?

5395 m.23 kapsamındaki çocuk HAGB sisteminde denetim süresi üç yıldır.

8. HAGB kararına itiraz mı istinaf mı yapılır?

31 Temmuz 2026’da değişen CMK m.231/12 genel olarak HAGB kararına karşı istinaf yolunu düzenler. Somut kararın tarihi ve özel kanun yolu hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

9. Uzlaştırma ile HAGB aynı mı?

Hayır. Uzlaştırma ve HAGB ayrı kurumlardır; CMK m.231 uzlaşma hükümlerini saklı tutar.

10. Yeni çocuk HAGB düzenlemesi ne zaman yürürlüğe girdi?

5395 m.23/2 ve m.23/3 hükümleri 7593 sayılı Kanunun yayımı tarihinde, 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi.

Resmî Kaynaklar

• TBMM – 7593 sayılı Kanun, m.12 ve m.16
• TBMM – 7589 sayılı Kanun, CMK m.231 değişikliği
• Adalet Bakanlığı – Ceza Muhakemesi Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5395 ve 5271 sayılı Kanunlar