Davayı Kabul Nedir? HMK 308-312 Şartları, Kısmi Kabul ve Kesin Hüküm Etkisi
Kısa cevap: Davayı kabul, davalının davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir. HMK m. 308-312 uyarınca kabul tek taraflı usul işlemidir; davacının ayrıca kabulüne ihtiyaç yoktur. Kabul açık, kayıtsız ve şartsız olmalı; yalnız tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklarda sonuç doğurmalıdır. Kabul edilen kısım kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Davalı vekili kabul beyanında bulunacaksa HMK m. 74 uyarınca vekâletnamede özel yetki gerekir.
- Davayı kabul nedir?
- HMK 308
- Kabul nasıl yapılır?
- Kısmi kabul
- Şarta bağlı kabul
- Vekilin özel yetkisi
- Kabulün hukuki sonuçları
- Yargılama giderleri
- Feragat ve sulhtan farkı
- SSS
Davayı Kabul Nedir?
Davayı kabul, davalının mahkemeye karşı davacının talep ettiği hukuki sonuca muvafakat ettiğini açıklamasıdır. Davalı “borçlu değilim” savunmasını sürdürmek yerine talebin tamamını veya belirli bölümünü kabul eder. Mahkeme kabul edilen kısım bakımından esas uyuşmazlığı delillerle yeniden çözmeye devam etmez; kanundaki sınırlar içinde kabul doğrultusunda karar verir.
Kabul, maddi vakıanın ikrarından farklıdır. İkrar belirli bir vakıanın doğru olduğunun kabul edilmesidir; davayı kabul ise doğrudan talep sonucuna yönelir. Davalı bazı vakıaları kabul edip davanın hukuki sonucuna itiraz edebilir. Tersine, uyuşmazlığın ayrıntılı vakıalarını tartışmadan doğrudan talep sonucunu kabul edebilir.
Davayı kabul, sulh da değildir. Sulhta tarafların karşılıklı tavizi ve anlaşması bulunur. Kabulde davalı tek taraflı olarak davacının talebine muvafakat eder. Bu ayrım gider, kapsam ve iradenin şekli bakımından önemlidir.
HMK 308 Ne Düzenler?
HMK m. 308 kabulü, davacının talep sonucuna davalının kısmen veya tamamen muvafakat etmesi olarak tanımlar. Kabul yalnız üzerinde serbestçe tasarruf edilebilen uyuşmazlıklarda geçerlidir. Kamu düzenine ilişkin statü davalarında tarafın kabulü mahkemeyi her konuda bağlamaz.
Resmî kanun metni için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 308-312 ve temsil bakımından m. 74 incelenmelidir.
Kabulün temel ölçüsü talep sonucudur. Davacı 300.000 TL talep etmişse davalı 100.000 TL’yi kabul edip kalan 200.000 TL’ye itiraz edebilir. Mahkeme kabul edilen bölüm ile çekişmeli kalan bölümü ayrı değerlendirebilir.
Kabul Nasıl Yapılır?
Kabul dilekçeyle yazılı olarak veya duruşmada sözlü beyanla yapılabilir. Sözlü beyan duruşma tutanağına geçirilir. Yazılı kabul dilekçesinde mahkemenin adı, dosya numarası, taraflar ve kabulün kapsamı açıkça gösterilmelidir.
“Borcu kabul ediyorum” ifadesi, davadaki tüm yan taleplerin de kabul edildiği anlamına her zaman gelmez. Ana para, faiz, cezai şart, tazminat, tahliye veya başka talep kalemleri ayrıysa kabulün hangilerini kapsadığı açık yazılmalıdır. Belirsiz kabul beyanı yeni uyuşmazlık yaratır.
Kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Davalı “davacı şu belgeyi verirse kabul ediyorum” diyorsa bu, HMK anlamında kesin kabul değil, koşullu anlaşma önerisi niteliğindedir. Taraflar karşılıklı edimleri şartlandırmak istiyorsa sulh kurumu değerlendirilmelidir.
Kısmi Kabul Nedir?
Davalı talep sonucunun yalnız bir bölümünü kabul edebilir. Para alacağı davasında belirli miktar, birden fazla talebin bulunduğu davada yalnız bir talep veya yan alacaklardan biri kabul edilebilir. Kısmi kabulde kabul edilen kısmın miktar veya konu olarak bölünebilir olması gerekir.
Örneğin 500.000 TL ana para ve faiz talebinde davalı 350.000 TL ana parayı kabul edip kalan ana para ve faize itiraz edebilir. Mahkeme kabul edilen 350.000 TL yönünden kabulün sonucunu, diğer bölüm yönünden ise delilleri değerlendirir.
Kısmi kabulün sınırları hüküm fıkrasında açık gösterilmelidir. Böylece hangi bölümün kesin hüküm etkisine girdiği, hangi bölümün kanun yolu incelemesine konu olduğu ve giderlerin nasıl dağıtılacağı anlaşılır.
Şarta Bağlı Kabul Geçerli midir?
HMK sisteminde kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Koşullu beyan gerçek anlamda kabul sayılmaz. “Davacı masraflardan vazgeçerse ana parayı kabul ederim” ifadesi bir sulh veya anlaşma önerisidir. Kabulün tek taraflı kesin sonuç doğurabilmesi için dış koşula bağlanmaması gerekir.
Taraflar koşullu ödeme planı, taksit, tahliye tarihi veya karşılıklı ibra düzenlemek istiyorsa HMK 313-315 sulh kurumu daha uygun hukuki araçtır.
Mahkeme koşullu bir beyanla karşılaştığında tarafın gerçek iradesini açıklattırabilir. Beyanın adında “kabul” yazması tek başına yeterli değildir; içerik kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
Avukatın Davayı Kabul Etmesi İçin Özel Yetki Gerekir mi?
Evet. HMK m. 74, vekilin davayı kabul edebilmesi için vekâletnamede özel yetki bulunmasını arar. Genel dava takip vekâletnamesi özel yetki gerektiren bu işlem için yeterli değildir. Mahkeme kabul beyanında bulunan vekilin yetkisini kontrol etmelidir.
Vekâletnamede kabul yetkisinin açıkça yazılması gerekir. Yurt dışında düzenlenen vekâletnamelerde konsolosluk, apostil ve tercüme süreçleri yanında özel yetki ibaresi de kontrol edilmelidir.
Şirket adına avukat kabul beyanı verecekse avukatın özel yetkisinin yanında şirket adına vekâletname veren temsilcinin yetkisi de gerektiğinde ticaret sicili ve temsil belgelerinden denetlenmelidir.
Kabulün Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Usulüne uygun kabul beyanı, davacının ayrıca onayına ihtiyaç duymadan kabul edilen talep bakımından sonuç doğurur. Mahkeme kabul edilen bölümde uyuşmazlığın esasını yeniden tartışmaz. Kabul, talep sonucuna ilişkin yargılamayı sona erdirir.
HMK m. 311 uyarınca kabul kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Bu nedenle kabul edilen husus aynı taraflar arasında aynı dava sebebiyle yeniden uyuşmazlık konusu yapılamaz. Kısmi kabul varsa bu etki yalnız kabul edilen kısım yönündendir.
Kabul sırf sonradan pişman olunması nedeniyle geri alınamaz. İrade bozukluğu, ehliyetsizlik veya özel yetki yokluğu gibi geçerlilik sorunları ayrı değerlendirilir.
Kabul ile İkrar Arasındaki Fark
İkrar bir vakıanın doğruluğunu kabul etmektir. Örneğin davalı sözleşmeyi imzaladığını ikrar edebilir fakat borcun ödendiğini savunarak davanın reddini isteyebilir. Bu durumda davayı kabul etmiş olmaz. Kabul ise doğrudan davacının talep ettiği hukuki sonuca yönelir.
İkrar delil hukukuyla, kabul ise davayı sona erdiren taraf işlemleriyle ilgilidir. Bu nedenle bir dilekçedeki “şu olayı kabul ediyoruz” ifadesinin teknik olarak davayı kabul anlamına gelip gelmediği bağlamdan belirlenir.
Kabulde Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti
HMK m. 312 kabul ve feragat hâlinde yargılama giderleri bakımından özel kural getirir. Kural olarak kabul eden taraf, kabul ettiği bölüm yönünden aleyhine hüküm verilmiş gibi giderlere katlanabilir. Ancak davalı dava açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargılamanın ilk fırsatında davacının talep sonucunu kabul etmişse gider yükümlülüğü bakımından kanundaki istisna değerlendirilir.
“İlk fırsat” somut dosyanın usuli aşamasına göre değerlendirilir. Davalı daha önce talebi reddedip uzun yargılama sürecinden sonra kabul ederse bu istisnadan yararlanamaz. Dava öncesi ihtar, arabuluculuk veya ödeme talebi de dava açılmasına sebebiyet değerlendirmesinde önem taşıyabilir.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve Harçlar Kanunu ayrıca uygulanır. Kısmi kabulde gider ve vekâlet ücreti kabul/ret oranına ve özel tarife hükümlerine göre hesaplanır.
Kabul ile Feragat Arasındaki Fark
Feragat davacı tarafından, kabul davalı tarafından yapılır. Feragatte davacı talep sonucundan vazgeçer; kabulde davalı davacının talep sonucuna muvafakat eder. Her ikisi de tek taraflı, kayıtsız ve şartsız usul işlemleridir ve HMK m. 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
Feragat için HMK 307-312 feragat rehberi incelenebilir. İki kurumun gider sonuçlarında HMK m. 312 birlikte uygulanır.
Kabul ile Sulh Arasındaki Fark
Sulhta iki taraf karşılıklı tavizlerle anlaşır. Kabulde davalı tek taraflı olarak davacının talebine muvafakat eder. Sulh şarta bağlı yapılabilir; kabul şarta bağlı yapılamaz. Sulh dava konusu dışındaki hususları kapsayabilir; kabul davacının talep sonucuyla sınırlıdır.
Ödeme takvimi, karşılıklı ibra veya ek edimler varsa sulh metni daha doğru olabilir. Sırf “kabul” başlıklı bir dilekçeye çok sayıda karşılıklı yükümlülük yazmak hukuki nitelendirmeyi belirsizleştirir.
Kabul Ne Zamana Kadar Yapılabilir?
Kabul hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. İlk derece yargılamasında, hüküm sonrası istinaf veya temyiz aşamasında dosyanın durumuna göre kabul beyanı gündeme gelebilir. Kesinleşmeden sonra HMK m. 308 anlamında mevcut davayı kabul işlemi artık söz konusu değildir.
Karar verildikten sonra yapılan kabulde dosyanın bulunduğu merci ve kanun yolu durumu önem taşır. Kabul beyanı ile yalnız istinaf veya temyiz başvurusundan vazgeçme birbirine karıştırılmamalıdır.
Alacak Davasında Kabul
Para alacağı davasında kabul en sık ana para, faiz ve yan alacakların ayrıştırılmasını gerektirir. Davalı ana parayı kabul edip temerrüt tarihine, faiz türüne veya faiz oranına itiraz edebilir. Bu durumda kabul edilen ana para kesinleşirken faiz yönünden yargılama devam eder.
Davalı borcun bir bölümünü yargılama sırasında ödemişse ödeme ile kabul aynı şey değildir. Ödeme maddi borcu sona erdirebilir; mahkeme ödeme sonrası kalan dava konusunu, konusuz kalma ve gider sonuçlarını ayrıca değerlendirir.
Tapu ve Taşınmaz Davalarında Kabul
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği tapu uyuşmazlıklarında kabul mümkün olabilir. Ancak tapu sicilinin kamu düzeni, üçüncü kişi hakları ve tescilin kanuni koşulları mahkemece gözetilir. Davalının kabulü, hukuken mümkün olmayan bir tescili kendiliğinden geçerli hâle getirmez.
Taşınmazın aynına ilişkin davalarda mahkemenin görev, yetki ve taraf teşkili incelemesi devam eder. Eksik zorunlu taraf veya hukuken tescile elverişsiz talep kabul ile giderilemez.
Aile Hukuku Davalarında Kabul
Boşanma ve benzeri statü davalarında tarafların kabulü mahkemeyi maddi koşullar yönünden her zaman bağlamaz. Hâkim boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve kamu düzenine ilişkin hususları kanunun öngördüğü şekilde inceler.
Buna karşılık tarafların üzerinde tasarruf edebildiği bazı malvarlığı talepleri bakımından kabul sonuç doğurabilir. Uyuşmazlığın statü mü yoksa malvarlığı hakkı mı olduğu ayrılmalıdır.
İş ve Tüketici Davalarında Kabul
İş ve tüketici hukukundaki emredici koruma hükümleri kabulün sınırını etkileyebilir. Davalı işveren veya satıcı talebi kabul edebilir; ancak mahkeme hukuken yasak veya imkânsız bir sonuca sırf kabul nedeniyle karar veremez. Vergi, SGK veya üçüncü kişi hakları doğrudan kabulün kapsamına girmez.
Kısmi kabulde hangi alacak kaleminin kabul edildiği ayrıntılı yazılmalıdır. İşçilik alacaklarında brüt-net ayrımı, faiz ve başlangıç tarihleri; tüketici uyuşmazlıklarında bedel iadesi, değişim veya ayıp tazminatı ayrılaştırılmalıdır.
Kabul Beyanı Nasıl Yazılmalıdır?
Kabul dilekçesi mahkeme adı, dosya numarası, taraflar ve açık kabul iradesini içermelidir. “Davanın tamamını kabul ediyoruz” ifadesi ancak gerçekten tüm talep sonucu kabul ediliyorsa kullanılmalıdır. Kısmi kabulde tutar, talep kalemi veya hukuki sonuç tek tek gösterilmelidir.
Kabul şart içermemeli, sulh hükümleriyle karıştırılmamalı ve vekil tarafından veriliyorsa özel yetki belirtilmelidir. Örnek yapı için davayı kabul dilekçesi örneği incelenebilir.
Kabulden Sonra İstinaf Edilebilir mi?
Kabul edilen kısım bakımından tarafın kabul iradesi kesin sonuç doğurduğu için uyuşmazlığın esasına ilişkin kanun yolu imkânı bu beyanın sınırlarıyla değerlendirilir. İrade bozukluğu, yetkisiz temsil veya kabul kapsamının yanlış uygulanması gibi usul sorunları ayrı kanun yolu sebebi olabilir.
Kısmi kabulde çekişmeli kalan bölüm hakkında verilen hüküm istinaf edilebilir. İstinaf başvurusunun kapsamı kabul edilen ve edilmeyen kısımlar ayrılarak hazırlanmalıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK m. 308-312 Türkiye genelindeki hukuk mahkemelerinde uygulanır. Mersin’de görülen alacak, tazminat, kira, iş, tüketici ve ticari davalarda da kabul aynı temel şartlara tabidir. Kamu düzenine ilişkin dava türlerindeki sınırlamalar saklıdır.
Mersin’de vekille sunulan kabul dilekçelerinde vekâletnamenin özel yetki bölümü ve kabulün kapsamı mahkemece kontrol edilir. UYAP üzerinden sunulan dilekçenin doğru dosyaya gönderildiği ve elektronik imzanın geçerli olduğu ayrıca doğrulanmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Davayı kabul ne demektir?
Davalının davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir.
Kabul için davacının onayı gerekir mi?
Hayır. Kabul tek taraflı usul işlemidir.
Kısmi kabul olur mu?
Evet. Bölünebilir talebin belirli kısmı kabul edilebilir.
Kabul şarta bağlanabilir mi?
Hayır. Kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
Avukat davayı kabul edebilir mi?
Vekâletnamede özel yetki varsa evet.
Kabul kesin hüküm doğurur mu?
HMK m. 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
Kabul ile ikrar aynı mı?
Hayır. İkrar vakıaya, kabul talep sonucuna yönelir.
Kabulde vekâlet ücreti çıkar mı?
HMK m. 312 ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uygulanır.
Dava açılmadan önce borcu kabul etmek HMK 308 kabulü müdür?
Hayır. HMK 308 görülmekte olan davadaki usuli kabulü düzenler.
Kabul geri alınabilir mi?
Usulüne uygun kabul sırf fikir değişikliğiyle geri alınamaz.
Kabul Beyanında Kapsam Nasıl Belirlenir?
Davayı kabul beyanı, davalının davacının talep sonucuna tamamen veya kısmen muvafakat etmesidir. Kabul edilen bölüm açık biçimde gösterilmelidir. Ana para kabul edilip faiz, başlangıç tarihi veya başka fer’iler kabul edilmiyorsa bu ayrım dilekçede tereddütsüz yazılmalıdır. Aksi hâlde kabulün kapsamı konusunda yeni uyuşmazlık doğabilir.
Kabul karşı tarafın onayına bağlı değildir; ancak davalının üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklarda kabulün sonuç doğurup doğurmayacağı dava türüne göre incelenir. Vekil tarafından kabul yapılacaksa vekâletnamede özel yetki bulunmalıdır. Mahkeme kabul edilen bölüm yönünden uyuşmazlığın esasını ayrıca ispat ettirmez; kabulün hukuki sonucu çerçevesinde hüküm kurar.
Kabul Öncesi Ekonomik Sonuçların Kontrolü
Kabul beyanı verilmeden önce yargılama giderleri, vekâlet ücreti ve kabulün hangi aşamada yapıldığı değerlendirilmelidir. Davalının ilk fırsatta davaya sebebiyet vermeden kabul etmesi ile uzun yargılama sonrasında kabul etmesi giderler bakımından aynı sonucu doğurmayabilir. HMK’nın yargılama giderlerine ilişkin hükümleri ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi birlikte incelenmelidir.
Kısmi kabulde kabul edilmeyen bölüm yönünden yargılama devam eder. Bu nedenle delil planı, bilirkişi incelemesi ve kanun yolu stratejisi kalan uyuşmazlıkla sınırlı olarak yeniden kurulmalıdır. Kabul edilen bölüm sonradan sıradan bir savunma değişikliğiyle geri alınamaz.
Kabulde Sık Yapılan Hatalar
En sık hata ana para, faiz ve fer’ileri ayırmadan genel kabul beyanı vermektir. İkinci hata vekilin özel yetkisini kontrol etmemektir. Üçüncü hata kısmi kabulde kalan çekişmeli kısmı açık bırakmamaktır. Dördüncü hata kabulün kesin hüküm benzeri etkisini gözden kaçırmaktır.
Beşinci hata, kabulün her dava türünde sınırsız sonuç doğurduğunu varsaymaktır. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği uyuşmazlıklarda mahkemenin re’sen araştırma ve kamu düzeni yükümlülükleri devam eder. Bu nedenle kabul beyanı dava türünün niteliğiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Sonuç
Davayı kabul HMK m. 308-312’de düzenlenen, davalının davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir. Tek taraflıdır, şarta bağlanamaz ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur. Vekil aracılığıyla kabul için özel yetki gerekir. Kısmi kabulde kapsam açık gösterilmeli; faiz, yan alacak, gider ve vekâlet ücreti sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Hukuki inceleme: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
