Derdestlik İtirazı Dilekçesi 2026 | HMK 114-115 Word

Derdestlik nedir?

Derdestlik, bir davanın yargı organı önünde açılmış ve henüz kesin biçimde sona ermemiş olmasıdır. HMK m.114/1-ı, aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmamasını dava şartı olarak düzenler. Amaç aynı uyuşmazlığın iki ayrı mahkemede paralel biçimde yürütülmesini, çelişkili karar riskini ve gereksiz yargılama giderini önlemektir.

İkinci davada derdestlik itirazı yapılırken ilk dosyanın gerçekten aynı dava olup olmadığı araştırılır. Farklı dönem alacakları, farklı taşınmazlar, farklı talep sonuçları veya farklı hukuki olaylar her zaman derdestlik oluşturmaz. Bu nedenle yalnız taraf isimlerinin aynı olması yeterli değildir.

Derdestlikte hangi unsurlar karşılaştırılır?

Uygulamada taraflar, talep sonucu/dava konusu ve dava sebebi karşılaştırılır. İlk dosyadaki davacı ve davalı ile ikinci dosyanın taraflarının hukuki sıfatı, istenen hukuki koruma ve talebin dayandığı vakıalar incelenir. Aynı alacağın aynı dönem ve aynı sözleşmeden kaynaklanması güçlü özdeşlik göstergesidir.

İlk davanın hâlen görülmekte olması ne demektir?

Derdestlik için ilk dava açılmış ve hâlen derdest olmalıdır. İlk dosya kesin biçimde sona ermişse artık derdestlik yerine, şartları varsa kesin hüküm gündeme gelebilir. İlk dosya feragat, kabul, kesinleşmiş karar veya başka bir nedenle kapanmışsa güncel dosya durumu resmi kayıttan doğrulanmalıdır.

İlk dosyada görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmiş olması halinde dosyanın hukuki akıbeti, gönderme süreci ve kararın kesinleşmesi ayrıca değerlendirilmelidir. Derdestlik iddiası dosyanın gerçek durumuna göre kurulmalıdır.

Mahkeme derdestliği kendiliğinden inceler mi?

Evet. HMK m.115 dava şartlarının mahkemece davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılacağını, tarafların da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebileceğini düzenler. Bu nedenle derdestlik klasik anlamda yalnız cevap süresine bağlı bir “ilk itiraz” değildir. Ancak durum öğrenildiğinde gecikmeden bildirilmesi usul ekonomisi açısından önemlidir.

Derdestlik ile kesin hüküm arasındaki fark

Derdestlikte ilk dava hâlen görülmektedir; kesin hükümde ise önceki dava şeklî anlamda kesinleşmiş bir hükümle sonuçlanmıştır ve HMK m.303’teki şartlar incelenir. İki kurum aynı anda aynı önceki dosya bakımından uygulanmaz. Dilekçe önceki dosyanın güncel aşamasını doğru nitelendirmelidir.

Derdestlik nasıl ispatlanır?

Önceki dosyanın dava dilekçesi, tevzi formu, tensip tutanağı, UYAP dosya özeti ve güncel esas kaydı kullanılabilir. İki dosyadaki taleplerin aynı olduğunu göstermek için özellikle sonuç ve istem bölümleri yan yana karşılaştırılmalıdır. Önceki dosyanın kapanmadığını gösteren güncel kayıt da eklenmelidir.

Derdestliğin sonucu nedir?

Dava şartı yokluğunun giderilmesi mümkün değilse mahkeme davayı usulden reddeder. HMK m.115’in dava şartı sistemi gereği mahkeme öncelikle şartın niteliğini değerlendirir. Derdestlik bakımından aynı uyuşmazlığın ilk dosyada yürümeye devam etmesi nedeniyle ikinci davanın usulden reddi gündeme gelir.

Word örneği nasıl kullanılır?

[İLK MAHKEME], [İLK DOSYA], [İKİNCİ DOSYA], [TARAFLAR], [TALEP] ve [DAVA SEBEBİ] alanları belgeye göre doldurulur. Avukat Halil Bakırcı ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu marka bilgisi dosyada yer alır.

Derdestlik itirazı dilekçesi örneği

Derdestlik savunmasında ayrıntılı uygulama

Dosya isimlerinin aynı olması özdeşlik için yeterli olmadığı gibi, dosya isimlerinin farklı olması da derdestlik bulunmadığını tek başına göstermez. Esas olan maddi vakıa ve talep sonucunun incelenmesidir. Özellikle kısmi dava, belirsiz alacak davası, ek dava veya farklı dönem alacaklarında talebin kapsamı dikkatle ayrıştırılmalıdır.

Aynı sözleşmeden doğan ancak farklı vadelerdeki alacakların her biri farklı dönemi konu alabilir. Aynı taşınmaz hakkında farklı hukuki sebebe dayanan talepler de otomatik olarak aynı dava olmayabilir. Bu nedenle profesyonel dilekçede üçlü karşılaştırma tablosu kullanmak mahkemenin incelemesini kolaylaştırır.

Derdestlik iddiası kötüye kullanılmamalıdır. Sırf tarafların aynı olduğu başka bir dosya bulunması nedeniyle usulden ret istenmesi gereksiz yargılama yaratır. Önceki dosyanın dava dilekçesi tam olarak okunmalı ve güncel durumu UYAP’tan doğrulanmalıdır.

HMK 114/1-ı kapsamında “aynı dava” nasıl belirlenir?

Derdestlik incelemesinde iki dosyanın aynı adla açılmış olması belirleyici değildir. Mahkeme, tarafların hukuki sıfatlarını, talep sonucunu ve talebin dayandığı maddi vakıaları karşılaştırır. İlk davada kiraya veren sıfatıyla A’nın kiracı B’ye karşı aynı kira dönemi ve aynı alacak için açtığı dava devam ederken, aynı taraf ve aynı dönem için ikinci kez aynı alacak isteniyorsa özdeşlik güçlüdür. Buna karşılık aynı sözleşmeden doğsa bile farklı dönem alacağı, farklı edim veya sonradan gerçekleşen yeni bir vakıa ikinci davayı farklılaştırabilir.

“Dava sebebi” değerlendirmesinde yalnız dilekçede yazılan kanun maddesine bakılmaz. Davacının hukuki nitelendirmeyi değiştirmesi, aynı maddi olay ve aynı hukuki korumayı ikinci kez istemesini kendiliğinden yeni dava hâline getirmez. Bu nedenle profesyonel derdestlik dilekçesi ilk ve ikinci dava dilekçelerinin vakıa ve sonuç bölümlerini yan yana karşılaştırmalıdır.

Kısmi dava, belirsiz alacak ve ek dava derdestlik yaratır mı?

Kısmi dava veya belirsiz alacak davası bulunan dosyalarda derdestlik analizi daha dikkatli yapılmalıdır. İlk davada alacağın yalnız belirli bir kısmı talep edilmiş ve sonradan kalan kısım için ayrı başvuru yapılmışsa, her iki dosyanın talep kapsamı ve hukuki niteliği incelenmeden otomatik olarak “aynı dava” denilemez. Benzer şekilde belirsiz alacak davasında talep artırım mekanizması ile ikinci bağımsız dava arasındaki ilişki, somut dosyanın usul durumuna göre değerlendirilmelidir.

Aynı olaydan kaynaklanan fakat farklı zarar kalemleri veya farklı dönemler için açılan davalarda da yalnız tarafların ve sözleşmenin aynı olması yeterli değildir. Derdestlik itirazı hazırlanırken her iki dosyada istenen miktar, dönem, taşınmaz, işlem veya edim ayrı sütunlarla gösterilirse özdeşlik veya farklılık daha net ortaya konur.

İlk davanın durumu neden kritik önemdedir?

HMK m.114/1-ı, aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmamasını dava şartı sayar. Dolayısıyla ilk dosyanın gerçekten derdest olup olmadığı güncel UYAP kaydından kontrol edilmelidir. İlk dava kesinleşmiş bir hükümle sona ermişse artık derdestlik değil, şartları varsa HMK m.114/1-i ve m.303 kapsamında kesin hüküm gündeme gelir. İlk dosyada feragat, kabul, açılmamış sayılma, görevsizlik, yetkisizlik veya başka usuli karar verilmişse kararın kesinleşme ve dosyanın gönderilme durumu ayrıca incelenmelidir.

Özellikle görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra dosyanın süresinde görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilip gönderilmediği, ilk davanın devam edip etmediği bakımından önem taşıyabilir. Bu sebeple yalnız eski dosya numarasını bulmak yetmez; ilk dosyanın güncel safhası, karar türü ve varsa kanun yolu durumu belgelenmelidir.

Derdestlik ilk itiraz değildir

Derdestlik, HMK sisteminde ilk itiraz değil dava şartıdır. Bunun pratik sonucu, yalnız cevap dilekçesi süresinde ileri sürülebilen bir savunma olmamasıdır. HMK m.115 uyarınca mahkeme dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve taraflar dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilir. Yine de önceki dosya öğrenildiğinde gecikmeden bildirim yapmak, gereksiz tahkikat ve yargılama giderinin önüne geçmek bakımından önemlidir.

Dilekçede “ilk itiraz olarak derdestlik” şeklinde yanlış nitelendirme yapılması yerine “HMK m.114/1-ı ve m.115 kapsamında dava şartı yokluğu” ifadesi tercih edilmelidir. Bu terminoloji hem hukuki dayanağı doğru kurar hem de mahkemenin resen inceleme yetkisini açıkça gösterir.

Derdestlik ile kesin hüküm arasındaki uygulama farkı

Önceki dosya kesinleşmişse kesin hüküm itirazı dilekçesi, kurumun genel açıklaması için derdestlik nedir rehberi ayrıca incelenebilir.

Derdestlik dilekçesinde eklenecek belgeler

• İlk davanın tam dava dilekçesi ve sonuç-talep bölümü,
• İlk dosyanın UYAP esas kaydı ve güncel safhasını gösteren kayıt,
• Varsa tensip ve son duruşma tutanakları,
• İkinci davanın dava dilekçesi,
• Her iki dosyanın taraf, talep, dönem ve maddi vakıa karşılaştırma tablosu,
• İlk dosyanın halen görülmekte olduğunu gösteren diğer resmi kayıtlar.

Dilekçenin ekler kısmında her belgenin hangi unsuru ispatladığı kısa biçimde belirtilmelidir. Böylece mahkeme iki ayrı dosyayı baştan sona taramak yerine özdeşlik iddiasını doğrudan kontrol edebilir.

Usulden ret talebi nasıl kurulmalıdır?

Derdestliğin varlığı tespit edildiğinde ikinci davada HMK m.115 kapsamında dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret talep edilir. Talep sonucu yalnız “derdestlik itirazımızın kabulüne” şeklinde bırakılmamalı; önceki dosyanın mahkemesi ve esas numarası belirtilerek aynı davanın hâlen görülmekte olduğu, HMK m.114/1-ı şartının mevcut olmadığı ve eldeki davanın usulden reddinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti yönünden de talep somut dosyaya göre eklenmelidir.

Diğer usul dilekçeleri için Örnek Dilekçeler kütüphanesi kullanılabilir.

Derdestlik iddiası ileri sürülmeden önce son kontrol

İlk dosyanın yalnız eski bir dava kaydı olması yeterli değildir. Dosyanın güncel durumunda davanın halen devam edip etmediği, kesinleşmiş bir karar bulunup bulunmadığı ve ikinci davanın açıldığı tarihte ilk davanın derdest olup olmadığı ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Tarafların aynı isimleri taşıması da tek başına yeterli değildir; hukuki sıfatlar değişmişse bunun özdeşlik üzerindeki etkisi incelenmelidir.

Ayrıca ilk ve ikinci dosyadaki talep sonuçlarının miktar veya dönem yönünden kısmen çakışması hâlinde, itirazın tüm dava yerine yalnız çakışan kısım bakımından sonuç doğurup doğurmayacağı somut usul yapısına göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle “iki dosya var, ikincisi reddedilsin” biçimindeki kısa dilekçeler yerine, hangi talebin hangi dosyada zaten yargılama konusu olduğunu açık biçimde göstermek gerekir.

Mahkeme dava şartlarını resen incelemekle birlikte, önceki dosyanın başka bir mahkemede bulunması durumunda tarafın dosya numarası ve belgeleri sunması incelemeyi hızlandırır. Derdestlik iddiasının erken aşamada ortaya konulması, gereksiz bilirkişi, keşif, tanık ve diğer yargılama giderlerinin oluşmasını da önleyebilir.

Karşılaştırma tablosu neden faydalıdır?

Derdestlik dilekçesine eklenen kısa bir karşılaştırma tablosunda ilk ve ikinci dosyanın tarafları, dava tarihleri, talep sonucu, alacak dönemi veya uyuşmazlık konusu ve maddi vakıaları yan yana gösterilebilir. Bu yöntem, özellikle benzer başlıklı fakat kapsamı farklı dosyalarda mahkemenin gerçekten aynı davanın ikinci kez açılıp açılmadığını hızlı biçimde denetlemesine yardımcı olur. Tablo, dava dilekçelerinin yerine geçmez; onları açıklayan bir özet olarak kullanılmalıdır.

Bu yöntem usul ekonomisine de doğrudan katkı sağlar.

Derdestlik hakkında sık sorulan sorular

Derdestlik dava şartı mıdır?

Evet, HMK m.114/1-ı kapsamında olumsuz dava şartıdır.

Mahkeme resen inceler mi?

Evet, HMK m.115 gereği dava şartları resen incelenir.

Her zaman ileri sürülebilir mi?

Taraflar dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilir.

Aynı taraflar yeterli midir?

Hayır; talep sonucu ve dava sebebi de karşılaştırılır.

İlk dava kesinleşmişse ne olur?

Derdestlik yerine şartları varsa kesin hüküm değerlendirilir.

İlk dosyanın numarası şart mı?

Biliniyorsa mutlaka yazılması ve belgesinin eklenmesi pratik olarak önemlidir.

Derdestlik ilk itiraz mıdır?

Hayır; dava şartı niteliğindedir.

Sonuç usulden ret midir?

Giderilemeyen dava şartı yokluğunda usulden ret gündeme gelir.

Word dosyası düzenlenebilir mi?

Evet, köşeli alanlar somut dosyaya göre değiştirilir.

Marka bilgisi kalır mı?

Evet, Avukat Halil Bakırcı ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bilgisi bulunur.

Kaynaklar ve E-E-A-T

Mevzuat Bilgi Sistemi, Resmî Gazete, Örnek Dilekçeler.

İçerik hazırlayan: Avukat Halil Bakırcı — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.