Dernek aidatı üyelik ilişkisinin en sık uyuşmazlık yaratan mali unsurudur. Aidatın kim tarafından belirleneceği, yönetim kurulunun tek başına artış yapıp yapamayacağı, eski aidatların sonradan topluca istenip istenemeyeceği, aidat borcu bulunan üyenin genel kurulda oy kullanıp kullanamayacağı ve borcun üyelikten çıkmaya engel olup olmadığı tüzüğe ve Türk Medenî Kanununun emredici hükümlerine göre değerlendirilir.
5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4/h, tüzükte üyelerin ödeyecekleri giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şeklinin bulunmasını zorunlu tutar. Dolayısıyla aidatın sabit rakamla yazılması şart değildir; genel kurula veya tüzükte açıkça belirlenen yetkili organa tutarı belirleme yetkisi verilebilir. Ancak yetkinin kaynağı ve yöntem tüzükte bulunmalıdır.
Bu rehber 11 Eylül 2026 itibarıyla TMK m.67, m.68, m.70, m.71 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4 ve gelir kayıtlarına ilişkin m.11 esas alınarak hazırlanmıştır.
Dernek Aidatının Kanuni Dayanağı Nedir?
TMK m.70, üyelerin ödenti verme borcunun tüzükle düzenleneceğini belirtir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4/h de giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şeklinin tüzükte bulunmasını zorunlu kılar. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde aidat, yönetimin dilediği zaman dilediği tutarda koyabileceği serbest bir bedel değildir.
Tüzük aidatı doğrudan rakamla belirleyebilir veya miktarın genel kurulca her yıl belirlenmesini öngörebilir. Tüzük yönetim kuruluna belirli sınırlar içinde yetki verebilir. Hangi model seçilmişse aidat kararı o yetki zincirine uygun alınmalıdır.
Üyelik başvurusunda aidat sistemi açık olmalı, üye kabul edildikten sonra farklı üyeler arasında tüzükte dayanağı olmayan ayrımlar yapılmamalıdır. Eşitlik ilkesi TMK m.68’de düzenlenmiştir.
Dernek Aidatını Yönetim Kurulu mu Genel Kurul mu Belirler?
Cevap dernek tüzüğündedir. Kanun tek bir organı bütün dernekler için aidat tutarını belirlemeye zorunlu olarak yetkili kılmaz; tüzük aidat miktarının belirlenme yöntemini göstermek zorundadır.
Tüzük “yıllık aidat genel kurul tarafından belirlenir” diyorsa yönetim kurulu kendi kararıyla yeni tutar koyamaz. Tüzük “yönetim kurulu her yıl belirler” şeklinde açık yetki veriyorsa yönetim kurulu bu yetkiyi tüzük sınırlarında kullanır. Tüzükte üst sınır veya güncelleme yöntemi varsa buna uyulur.
Yetkisiz organın belirlediği aidat sonradan üyelikten çıkarma veya icra takibi dayanağı yapılmamalıdır. Tahsilata geçmeden önce aidatın hukuken hangi karar ve tüzük hükmünden doğduğu kontrol edilmelidir.
Tüzükte Aidat Hükmü Yoksa Üye Hiç Para Ödemez mi?
Hayır. TMK m.70 bu ihtimali açıkça düzenler. Tüzükte ödenti borcu düzenlenmemişse üyeler, dernek amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için gerekli zorunlu ödentilere eşit olarak katılır.
Bu hüküm, yönetim kuruluna sınırsız aidat koyma yetkisi vermez. Zorunlu ödenti derneğin amacı ve borçlarının karşılanmasıyla bağlantılı olmalı; üyeler arasında eşit uygulanmalıdır. Kalıcı aidat sistemi için tüzük m.4/h’ye uygun biçimde düzenlenmelidir.
Kuruluş aşamasında tüzüğe aidat maddesinin eksik yazılması, sonradan mali yönetimde ciddi uyuşmazlık yaratır. Tüzük değişikliği gerekiyorsa TMK m.78 ve m.81’deki genel kurul yeter sayıları uygulanır.
Dernek Aidatı Ödenmezse Ne Olur? TMK 70 | 2026
Aidat ödenmediğinde öncelikle vadesi geçmiş üyelik borcu doğar. Dernek, tüzük ve yetkili organ kararına dayanan alacağını üyeden talep eder. Tüzükte gecikme, ihtar, üyelik hakları veya çıkarma hakkında düzenleme varsa kanuna aykırı olmamak şartıyla bu düzen uygulanır.
Aidatın ödenmemesi kendiliğinden üyelik sona ermesi değildir. TMK m.65, üyelik için aranan niteliklerin sonradan kaybedilmesini kendiliğinden sona erme sebebi olarak düzenler; sıradan aidat borcu bu madde gereği otomatik silinme sonucunu doğurmaz.
Üyelikten çıkarma isteniyorsa TMK m.67 ve tüzük uygulanır. Tüzükte belirli süre aidat ödememek çıkarma sebebi olarak yazılmışsa ihtar ve süre şartlarına uyulur. Sebep yoksa ancak haklı sebep çerçevesinde değerlendirme yapılır.
Aidat Borcu Olan Üye Dernekten Çıkarılabilir mi?
Tüzükte aidat borcunun hangi koşullarda çıkarma sebebi olacağı yazılmışsa bu hükme uyularak çıkarma süreci işletilebilir. Örneğin “iki yıllık aidatı yazılı ihtara rağmen 30 gün içinde ödemeyen üye” şeklinde somut sistem kurulmuşsa karar bu şartların oluşmasına bağlıdır.
Tüzükte çıkarma sebebi yoksa TMK m.67 uyarınca haklı sebep gerekir. Tek bir kısa gecikme ile uzun süreli, ihtara rağmen devam eden ve dernek yükümlülüğünü bilinçli şekilde ihlal eden borç aynı değerlendirilmemelidir.
TMK m.80 genel kurula üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarma hakkında son karar yetkisi verir. Çıkarma sürecinde tüzükteki iç itiraz ve genel kurul mekanizması uygulanmalıdır.
Aidat Borcu Olan Üye Genel Kurulda Oy Kullanabilir mi?
TMK m.69’a göre her üyenin genel kurulda bir oy hakkı vardır ve üye oyunu şahsen kullanır. Onursal üyelerin oy hakkı yoktur. Aidat borcu tek başına TMK m.69’da oy hakkını otomatik ortadan kaldıran sebep olarak düzenlenmemiştir.
Tüzükte aidat borcu bulunan üyelerin genel kurul haklarına ilişkin hüküm varsa bunun TMK m.68’deki eşitlik ve m.69’daki oy hakkının emredici yapısıyla uyumu dikkatle değerlendirilmelidir. Üyelik sıfatı devam eden kişinin oy hakkını yönetim kurulu kararıyla keyfî biçimde askıya almak hukuki risk taşır.
Dernek, aidat borcunu üyelikten çıkarma süreciyle çözmek istiyorsa kanun ve tüzükteki çıkarma usulünü uygular. Üyelik sona ermeden kişiyi listeden gizlice çıkarmak doğru değildir.
Dernekten İstifa Etmek Aidat Borcunu Siler mi?
Hayır. TMK m.70, dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorunda olduğunu açıkça düzenler. Üye TMK m.66 uyarınca yazılı bildirimle dernekten çıkabilir; fakat bu çıkış geçmiş aidat borcunu ortadan kaldırmaz.
Öte yandan istifa aidat borcu nedeniyle engellenemez. “Borcunu kapatmadan üyelikten çıkamazsın” denilemez. Üyelik sona erer; geçmiş borç ayrı alacak olarak devam eder.
Çıkış tarihinden sonraki dönemler için üyelik sıfatına dayalı yeni aidat oluşturulmamalıdır. Bu nedenle istifa bildiriminin derneğe ulaştığı tarih kayıt altına alınmalıdır.
Yıllar Önceki Dernek Aidatları Sonradan İstenebilir mi?
Derneğin geçmiş aidat talebinde öncelikle her dönemin tüzük hükmü, aidatın hangi organ kararıyla belirlendiği, vade tarihi ve üyenin o dönemde gerçekten üye olup olmadığı belirlenmelidir. Sonradan alınmış yeni aidat kararının geçmiş yıllara geriye yürütülmesi kural değildir.
Dernek alacaklarının zamanaşımı değerlendirmesi Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde alacağın niteliğine göre yapılır. Periyodik aidat borçlarının her dönemde ayrı muacceliyet tarihi bulunduğu için kayıtlar dönem dönem tutulmalıdır.
İcra veya dava öncesinde üyelik kayıtları, genel kurul/yönetim kurulu kararları, tüzük, alındı belgeleri ve önceki ödemeler karşılaştırılmalıdır. Dayanağı belirsiz toplu borç tablosu yeterli kayıt düzeni değildir.
Onursal Üye Aidat Öder mi?
Hayır. TMK m.70 ikinci fıkra onursal üyelerin ödenti vermek zorunda olmadığını açıkça düzenler. TMK m.69 da onursal üyelerin oy hakkı olmadığını belirtir.
Tüzükte “onursal üye” statüsü kullanılıyorsa bu statünün asıl üyelikten farklı hak ve yükümlülükleri açık yazılmalıdır. Onursal üyeye zorunlu aidat borcu çıkarılması TMK m.70 ile bağdaşmaz.
Onursal üyenin gönüllü bağış yapması ayrıdır. Bağış, zorunlu aidat değildir ve dernek gelir kayıtlarında niteliğine uygun biçimde gösterilir.
Şirket veya Başka Tüzel Kişi Üye Aidat Öder mi?
Tüzel kişi üyeler de tüzükteki ödenti sistemine tabidir. Şirketin temsilcisi değil, üye olan tüzel kişi aidat borçlusudur. Tahsilat ve alındı belgesi tüzel kişi unvanıyla ilişkilendirilmelidir.
Tüzük gerçek ve tüzel kişi üyeler için farklı aidat kategorileri öngörüyorsa bunun açık biçimde yazılması ve eşitlik ilkesiyle uyumlu olması gerekir. Yönetim kurulunun tüzükte dayanak olmadan şirketlerden daha yüksek aidat istemesi uygun değildir.
Tüzel kişinin temsilcisinin değişmesi aidat borcunu sona erdirmez. Üyelik devam ettiği sürece tüzükteki aidat yükümlülüğü tüzel kişi üzerinde sürer.
Dernek Aidatı Nasıl Tahsil Edilmelidir?
5253 sayılı Dernekler Kanunu m.11, dernek gelirlerinin alındı belgesiyle toplanacağını; bankalar aracılığıyla toplanması hâlinde banka dekontu veya hesap özeti gibi belgelerin alındı belgesi yerine geçeceğini düzenler. Aidat, dernek geliridir ve kayıt sistemi içinde tahsil edilmelidir.
Nakit tahsilat yapacak kişiler yönetim kurulu kararıyla yetkilendirilir ve mevzuattaki yetki belgesi sistemi uygulanır. Dernek adına para toplayan kişinin kişisel banka hesabı kullanılmamalıdır.
Üyeye ödemesinin hangi yıl/dönem aidatına mahsup edildiğini gösteren kayıt verilmesi, özellikle birikmiş borçlarda ihtilafı önler.
Aidat Kayıtlarında Hangi Belgeler Saklanır?
- güncel ve geçmiş tüzüklerdeki aidat hükümleri,
- aidat tutarını belirleyen yetkili organ kararları,
- üye kayıtları ve üyelik tarihleri,
- alındı belgeleri veya banka dekontları,
- borç ve ödeme çizelgeleri,
- varsa aidat ihtarları,
- üyelikten çıkma veya çıkarma kararları.
Dernekler Kanunu m.11 gelir ve gider belgelerinin saklanmasına ilişkin asgari beş yıllık kural içerir; özel mevzuat veya devam eden uyuşmazlıklar bakımından daha uzun saklama gereği ayrıca değerlendirilir.
Dernek Aidatı İçin 10 Hukuki Kontrol
- Tüzükte aidat belirleme yöntemi var mı?
- Tutarı yetkili organ mı belirledi?
- Karar hangi tarihten itibaren geçerli?
- Üyeler arasında tüzüksüz farklı tarife var mı?
- Vade ve ödeme dönemi açık mı?
- Ödeme belgesi düzenleniyor mu?
- Borçlu üyeye doğru dönem bildiriliyor mu?
- Çıkarma yapılacaksa tüzükte sebep ve usul var mı?
- İstifa sonrası yeni aidat tahakkuku durduruldu mu?
- Onursal üyeye yanlışlıkla aidat çıkarılıyor mu?
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
TMK m.70 ve 5253 m.4/h Mersin dahil Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki derneklerin aidat tutarları yerel koşullara göre farklı olabilir; fakat miktarın hukuki kaynağı tüzük ve tüzüğün yetkilendirdiği organ kararı olmalıdır.
Mersin’de özellikle hemşehri, meslek, iş dünyası ve sosyal yardım derneklerinde yıllar içinde aidat tutarları değiştiğinde eski tüzük ve genel kurul kararlarının arşivlenmesi önemlidir. Bugünkü aidat rakamı geçmiş döneme otomatik uygulanamaz.
Aidat borcuyla üyelikten çıkma veya çıkarma süreçleri birbirine karıştırılmamalı; mali alacak ve üyelik statüsü ayrı kayıtlarla yönetilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Dernek aidatı ödemek zorunlu mu?
TMK m.70 uyarınca ödenti borcu tüzükle düzenlenir; tüzükte hüküm yoksa zorunlu giderlere üyeler eşit katılır.
Aidatı yönetim kurulu istediği kadar artırabilir mi?
Yalnız tüzük yönetim kuruluna bu yetkiyi veriyorsa ve tüzükteki sınırlar içinde karar alabilir.
Aidat ödenmezse üyelik otomatik biter mi?
Hayır. Aidat borcu kendiliğinden üyelik sona ermesi yaratmaz; çıkarma için TMK m.67 ve tüzük uygulanır.
Aidat borcu varken istifa edilir mi?
Evet. TMK m.66 çıkma hakkını verir; geçmiş üyelik dönemine ait aidat borcu TMK m.70 gereği devam eder.
İstifa geçmiş aidat borcunu siler mi?
Hayır. Üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorundadır.
Onursal üye aidat öder mi?
Hayır. TMK m.70 onursal üyelerin ödenti vermek zorunda olmadığını düzenler.
Şirket üye aidat öder mi?
Evet. Tüzükteki aidat sistemi tüzel kişi üye için de uygulanır.
Aidat banka üzerinden ödenebilir mi?
Evet. Banka dekontu veya hesap özeti 5253 m.11 uyarınca gelir belgesi niteliğinde kullanılır.
Aidat borcu olan üyenin oy hakkı otomatik kalkar mı?
Hayır. TMK m.69 oy hakkını düzenler; aidat borcu tek başına kanunda otomatik oy kaybı sebebi değildir.
Mersin’de aidat için farklı kanun var mı?
Hayır. TMK ve Dernekler Kanunu Türkiye genelinde uygulanır; tutar her derneğin tüzüğüne göre değişir.
İlgili İçerikler
- Dernek Üyeliğinden Nasıl Çıkılır?
- Dernek Üyeliğinden Çıkarma Nasıl Yapılır?
- Dernek Tüzüğünde Neler Yazmak Zorunlu?
Resmî Kaynaklar
Bu içerik 11 Eylül 2026 itibarıyla TMK m.67-71 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4 ve m.11 esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik Av. Halil BAKIRCI (Mersin Barosu, Sicil No: 3472) adına hukuki bilgilendirme amacı taşır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
