Dernek Denetim Kurulu En Az Kaç Kişiden Oluşur? TMK 86 | 2026
Derneklerde denetim kurulu çoğu zaman yalnız genel kurulda seçilmesi gereken şekli bir organ gibi görülür. Oysa Türk Medenî Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu, denetim kuruluna gerçek ve devamlı bir iç denetim görevi verir. Kurulun yalnız seçilmiş olması yeterli değildir; düzenli denetim yapması, rapor hazırlaması ve bulgularını yönetim ile genel kurula sunması gerekir.
TMK m.86, denetim kurulunun asgari üye sayısını üç asıl ve üç yedek olarak belirler. 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9 ise denetimin kapsamını ve sıklığını somutlaştırır: denetim kurulu, dernek faaliyetlerinin tüzükte gösterilen amaç ve çalışma konularına uygun olup olmadığını, defter, hesap ve kayıtların mevzuata ve tüzüğe uygun tutulup tutulmadığını bir yılı geçmeyen aralıklarla denetler.
Bu rehber 11 Eylül 2026 itibarıyla TMK m.72, m.80, m.86 ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9 esas alınarak hazırlanmıştır.
TMK m.86 Denetim Kurulunu Nasıl Düzenler?
TMK m.86’ya göre denetim kurulu üç asıl ve üç yedek üyeden az olmamak üzere dernek tüzüğünde belirtilen sayıda üyeden oluşur. Kurul, denetleme görevini dernek tüzüğünde belirtilen esas ve usullere göre yapar ve denetleme sonuçlarını bir raporla yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunar.
5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4/f, tüzükte denetim kurulunun görev ve yetkilerinin, nasıl seçileceğinin ve asıl-yedek üye sayılarının yazılmasını zorunlu tutar. Dolayısıyla denetim organı yalnız “kanuna göre oluşturulur” denilerek belirsiz bırakılamaz.
Denetim kurulu, TMK m.72’de sayılan üç zorunlu organdan biridir. Genel kurul veya yönetim kurulu kararıyla kaldırılması mümkün değildir.
Asıl ve Yedek Denetim Kurulu Üyesi Arasındaki Fark Nedir?
Asıl üyeler görev dönemi boyunca denetim kurulunun toplantılarına katılır, incelemeleri yapar ve raporları imzalar. Yedek üyeler ise asıl üyelikte boşalma olduğunda tüzük ve seçim sırasına göre göreve çağrılır.
Yedek üye, boşalma gerçekleşmeden sürekli denetim kurulu üyesi gibi oy kullanamaz veya kurul raporunu asıl üye sıfatıyla imzalayamaz. Asıl üyelik boşalınca hangi yedeğin göreve geleceği genel kurul seçim sonucu ve tüzükteki sisteme göre belirlenir.
Yedek üyelerin seçilmemesi, TMK m.86’daki zorunlu organ yapısını eksik bırakır. Genel kurul tutanağında üç veya tüzükte belirlenen sayıda asıl ve yedek üye ayrı ayrı gösterilmelidir.
Denetim Kurulu 5 Kişi Olabilir mi?
Evet. Kanun yalnız asgari sayıyı 3 asıl + 3 yedek olarak belirler. Tüzük denetim kurulunu 5 asıl + 5 yedek veya daha yüksek sayıda oluşturabilir. Ancak derneğin üye sayısı ve fiili denetim kapasitesiyle uyumlu bir yapı seçilmelidir.
Tüzükte bir maddede üç, başka maddede beş denetim kurulu üyesi yazılması seçim sonucunu tartışmalı hâle getirir. Tüzük değişikliklerinde organ sayılarıyla ilgili bütün maddeler birlikte güncellenmelidir.
Kanuni asgari sınırın altında iki kişilik denetim kurulu öngörülemez. Böyle bir tüzük hükmü TMK m.86’ya aykırıdır.
Denetim Kurulunu Kim Seçer?
TMK m.80 uyarınca dernek organlarını genel kurul seçer. Denetim kurulu asıl ve yedek üyeleri genel kurulda tüzüğe uygun seçim sistemiyle belirlenir. Yönetim kurulu kendi denetçilerini atayıp kanuni denetim kurulunun yerine geçiremez.
Genel kurul seçiminde adaylar, oy yöntemi ve sonuçlar açıkça tutanağa geçirilmelidir. Tüzük gizli oy öngörüyorsa açık el kaldırma ile seçim yapılmamalıdır. Seçim sonucunda asıl ve yedek sıralaması belirlenebilir olmalıdır.
Denetim kurulu genel kurul adına yönetimi denetlediği için seçim süreci organın bağımsız işlevini koruyacak şekilde yürütülmelidir.
Denetim Kurulunun Temel Görevi Nedir?
5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9’a göre denetim kurulu; derneğin tüzükte gösterilen amaç ve amacın gerçekleştirilmesi için sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları doğrultusunda faaliyet gösterip göstermediğini, defter, hesap ve kayıtların mevzuata ve dernek tüzüğüne uygun olarak tutulup tutulmadığını denetler.
Bu görev yalnız banka bakiyesini kontrol etmek değildir. Dernek bir eğitim amacıyla kurulmuşken tüzükte bulunmayan ticari veya siyasi nitelikte faaliyetler yürütüyorsa denetim kurulunun faaliyet-amaç uyumunu da incelemesi gerekir.
Defterlerin tasdikli olup olmadığı, gelirlerin belgeye bağlanması, harcamaların yönetim kurulu kararlarına ve bütçeye uygunluğu, aidat kayıtları ve yükümlülük bildirimleri denetimin mali-idari kısmındadır.
Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?
- yönetim kurulu karar defteri,
- üye kayıtları,
- işletme hesabı veya bilanço kayıtları,
- banka hesap hareketleri,
- alındı belgeleri ve gider belgeleri,
- genel kurul kararları,
- aidat ve bağış kayıtları,
- varsa personel, kira ve hizmet sözleşmeleri,
- şube ve temsilcilik kayıtları,
- resmi bildirim ve beyannameler.
Denetim kurulunun tüzükte gösterilen faaliyetlerle fiili faaliyetleri de karşılaştırması gerekir. Yalnız muhasebe fişlerinin toplamını kontrol etmek m.9’daki denetim kapsamını karşılamaz.
Denetim Kurulu Ne Sıklıkla Denetim Yapmalıdır?
5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9, denetim kurulunun tüzükte belirtilen esas ve usullere göre ve bir yılı geçmeyen aralıklarla denetim yapmasını zorunlu tutar. Tüzük altı ayda bir denetim öngörüyorsa altı aylık daha sık süre uygulanır.
“Gerektiğinde denetim yapılır” şeklindeki belirsiz düzenleme, bir yıldan uzun aralık bırakılmasına izin vermez. Denetimin tarihi ve dönemi rapor başlığında açıkça gösterilmelidir.
Genel kurul üç yılda bir yapılıyor olsa bile denetim kurulu üç yıl bekleyemez. Denetim sıklığı olağan genel kurul periyodundan bağımsız olarak m.9’daki bir yıllık üst sınırla belirlenir.
Denetim Raporu Kime Sunulur?
TMK m.86 ve 5253 m.9 uyarınca denetim sonuçları rapor hâlinde yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunulur. Yönetim kurulu raporda tespit edilen eksikleri düzeltmek ve gerekli kararları almakla yükümlüdür.
Rapor yalnız “hesaplar uygun görülmüştür” cümlesinden oluşmamalıdır. İncelenen dönem, belgeler, tespit edilen aykırılıklar, eksikler, öneriler ve sonuç açıkça yazılmalıdır. Denetim kurulu üyeleri raporu imzalamalıdır.
Genel kurul üyeleri, yönetim ve denetim organlarının faaliyetlerini değerlendirebilmek için denetim raporuna erişebilmelidir.
Mali Müşavir veya Bağımsız Denetim Denetim Kurulunun Yerine Geçer mi?
Hayır. 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9, genel kurul, yönetim kurulu veya bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetim yapılabileceğini; ancak bunların yaptığı denetimin denetim kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağını açıkça düzenler.
Derneğin muhasebesini mali müşavir tutabilir, özel bir denetçi hesapları inceleyebilir veya proje finansmanı için bağımsız denetim raporu hazırlanabilir. Bunlar faydalıdır; fakat TMK m.86’daki zorunlu denetim kurulunun rapor vermesini kaldırmaz.
Denetim kurulu dış uzmanların raporlarından yararlanabilir, ancak kendi değerlendirme ve sorumluluğunu korumalıdır.
Aynı Kişi Hem Yönetim Hem Denetim Kurulunda Olabilir mi?
Denetim kurulunun temel görevi yönetim faaliyetlerini ve mali kayıtları denetlemektir. Aynı kişinin hem denetlenen yönetim kurulunda hem denetleyen denetim kurulunda yer alması organların işlevsel ayrılığıyla bağdaşmaz ve çıkar çatışması yaratır.
Dernek tüzüğü bu ayrılığı açıkça düzenlemelidir. Genel kurul seçim listeleri hazırlanırken yönetim kuruluna seçilen kişilerin denetim kurulunda da asıl görev üstlenmemesi gerekir.
Komisyon veya çalışma gruplarında görev almak başka bir konudur; zorunlu yönetim ve denetim organlarının görevleri birbirine karıştırılmamalıdır.
Denetim Kurulu Üyeliği Boşalırsa Ne Olur?
Asıl denetim kurulu üyesinin istifası, ölümü, üyeliğinin sona ermesi veya başka nedenle görevinin bitmesi hâlinde seçilmiş yedek üye tüzük ve seçim sırasına göre göreve çağrılır. Bu değişiklik kurul kayıtlarına işlenir.
Yedeklerin de tükenmesi ve denetim kurulunun kanuni/tüzüksel sayısının altına düşmesi, zorunlu organın sağlıklı çalışmasını engeller. Yönetim kurulu veya kalan denetim kurulu genel kurul çağrısını değerlendirmelidir.
Denetim kurulunun fiilen hiç çalışamaz hâle gelmesi, derneğin zorunlu organ yapısı bakımından ciddi bir hukuki sorundur. Eksiklik bir sonraki olağan genel kurula kadar bekletilmemelidir.
Denetim Kurulu Olağanüstü Genel Kurul İsteyebilir mi?
Evet. TMK m.75 ve Dernekler Yönetmeliği m.13, denetim kurulunun gerekli gördüğü hâllerde genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasını sağlayabileceğini düzenler.
Denetim sırasında ciddi mali aykırılık, yönetim kurulunun işlemez hâle gelmesi veya dernek amacına ağır aykırılık tespit edilirse denetim kurulu rapor düzenleyip olağanüstü genel kurul sürecini başlatabilir.
Toplantı çağrısını kural olarak yönetim kurulu yapar. Yönetim çağrı yükümlülüğünü yerine getirmezse TMK m.75’teki sulh hâkimi mekanizması gündeme gelir.
Denetim Kurulu Hiç Denetim Yapmazsa Ne Olur?
Bir yılı geçmeyen aralıklarla denetim yapma yükümlülüğünün hiç yerine getirilmemesi 5253 m.9’a aykırıdır. Genel kurul, denetim kurulunu görevini yapıp yapmadığı yönünden değerlendirir ve TMK m.80 uyarınca haklı sebeple organları görevden alabilir.
Denetim yapılmaması nedeniyle mali usulsüzlüklerin veya mevzuata aykırı faaliyetlerin zamanında tespit edilememesi, somut olayda denetim kurulu üyelerinin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Sorumluluk için kusur, zarar ve illiyet bağı ayrıca incelenir.
“Muhasebeci bakıyor” veya “başkan kontrol ediyor” gerekçeleri kanuni denetim kurulunun görevini ortadan kaldırmaz.
Denetim Kurulu İçin 10 Maddelik Kontrol
- Tüzükte en az 3 asıl + 3 yedek var mı?
- Genel kurul seçim tutanağı bu sayıyla uyumlu mu?
- Yönetim ve denetim üyeleri işlevsel olarak ayrılmış mı?
- Denetim dönemi bir yılı geçiyor mu?
- Faaliyetlerin tüzük amacına uygunluğu incelendi mi?
- Defter, banka, gelir ve gider kayıtları kontrol edildi mi?
- Resmi bildirim ve beyannameler incelendi mi?
- Rapor yazılı ve imzalı mı?
- Rapor yönetim kuruluna sunuldu mu?
- Genel kurul toplandığında rapor üyelere sunuldu mu?
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
TMK m.86 ve 5253 m.9 Mersin dahil Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki bir dernek denetim kurulunu iki asıl üyeden oluşturamaz ve “mali müşavirimiz var” gerekçesiyle denetim kurulu seçmekten vazgeçemez.
Faaliyet hacmi yüksek, taşınmazı, lokali, proje hibesi veya çalışanı bulunan Mersin derneklerinde denetimin yalnız yıl sonunda değil daha sık aralıklarla yapılması kurumsal riskleri azaltır. Tüzük altı aylık denetim öngörebilir.
Denetim raporları genel kurul dosyasıyla birlikte saklanmalı ve mali tablolarla tutarlı olmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Dernek denetim kurulu en az kaç kişidir?
TMK m.86 uyarınca en az 3 asıl ve 3 yedek üyeden oluşur.
2 kişilik denetim kurulu olabilir mi?
Hayır. Kanuni asgari sayı 3 asıl üyedir.
5 kişilik denetim kurulu olabilir mi?
Evet. Tüzük kanuni asgarinin üzerinde sayı belirleyebilir.
Yedek denetim kurulu üyesi zorunlu mu?
Evet. En az 3 yedek üye de seçilmelidir.
Denetim kurulu ne sıklıkla denetim yapar?
5253 m.9 uyarınca bir yılı geçmeyen aralıklarla denetim yapar.
Mali müşavir denetim kurulunun yerine geçer mi?
Hayır. Dış veya mali denetim, denetim kurulunun kanuni yükümlülüğünü kaldırmaz.
Denetim raporu kime verilir?
Yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunulur.
Denetim kurulu olağanüstü genel kurul isteyebilir mi?
Evet. TMK m.75 ve Yönetmelik m.13 kapsamında gerekli gördüğünde olağanüstü toplantı sürecini başlatabilir.
Aynı kişi yönetim ve denetim kurulunda olabilir mi?
Denetimin bağımsız işlevi ve çıkar çatışması nedeniyle yönetim ile denetim görevleri aynı kişide birleştirilmemelidir.
Mersin’de denetim kurulu asgari sayısı farklı mı?
Hayır. TMK m.86 Türkiye genelinde uygulanır.
İlgili İçerikler
- Dernek Yönetim Kurulu En Az Kaç Kişiden Oluşur?
- Derneğin Zorunlu Organları Nelerdir?
- Dernek Olağanüstü Genel Kurulu Nasıl Toplanır?
Resmî Kaynaklar
Bu içerik 11 Eylül 2026 itibarıyla TMK m.72, m.75, m.80, m.86 ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9 esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik Av. Halil BAKIRCI (Mersin Barosu, Sicil No: 3472) adına hukuki bilgilendirme amacı taşır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
