DNA ve Moleküler Genetik İnceleme İçin Hâkim Kararı Gerekir mi? CMK 78-79 | 2026
Ceza soruşturmasında kan, tükürük, saç veya başka biyolojik örneğin hukuka uygun biçimde alınmış olması, örnek üzerinde sınırsız DNA analizi yapılabileceği anlamına gelmez. Örnek alma ve genetik inceleme Ceza Muhakemesi Kanununda iki ayrı hukuki aşamadır. CMK m.75 ve m.76 örneğin kimden ve hangi şartlarla alınacağını; CMK m.78 ve m.79 ise bu örnek üzerinde moleküler genetik incelemenin amacını ve karar usulünü düzenler.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu ayrım özel hayat ve kişisel veri koruması açısından önemlidir. Bir biyolojik örnek, yalnız kimlik eşleştirmesinden çok daha fazla genetik bilgi üretme potansiyeline sahiptir. Kanun bu nedenle ceza soruşturmasının ihtiyaç duyduğu dar amaç dışındaki genetik araştırmaları açıkça sınırlar.
- Biyolojik örnek alma ile DNA analizi farkı
- CMK 78 hangi genetik incelemeye izin verir?
- Hangi amaçlar yasaktır?
- Hâkim kararı zorunlu mu?
- Savcı tek başına genetik inceleme kararı verebilir mi?
- Bilirkişiyi kim belirler?
- Kimliği belli olmayan beden parçası incelenebilir mi?
- DNA eşleşmesi nasıl değerlendirilir?
- Numune zinciri neden önemlidir?
- Genetik sonuçların gizliliği
- Sonuçlar ne zaman yok edilir?
- Hukuka aykırı DNA analizi delil olur mu?
- Sık sorulan sorular
Biyolojik Örnek Almak ile DNA Analizi Yapmak Aynı İşlem mi?
Hayır. CMK 75 veya 76 uyarınca kan, tükürük, saç, tırnak ya da başka biyolojik örnek alınması birinci aşamadır. Bu örneğin laboratuvara gönderilip DNA profili veya başka moleküler genetik sonuç üretilmesi ikinci aşamadır.
Örneğin alınması için verilen karar, tek başına sınırsız genetik inceleme yetkisi değildir. Moleküler genetik inceleme CMK 78’deki amaçla ve CMK 79’daki hâkim kararıyla yapılmalıdır. Savunma dosyayı incelerken hem örnek alma kararını hem genetik inceleme kararını ayrı ayrı kontrol etmelidir.
CMK 78 Hangi Amaçlarla Genetik İncelemeye İzin Verir?
Kanun genetik incelemeyi soruşturmanın gerektirdiği kimlik ve bağlantı tespitine bağlar. Soybağının veya elde edilen biyolojik bulgunun şüpheli, sanık ya da mağdura ait olup olmadığının tespitinin zorunlu olduğu hâllerde moleküler genetik inceleme yapılabilir.
Örneğin olay yerindeki kan lekesinin şüpheliye ait olup olmadığının belirlenmesi, bir beden parçasının mağdurla eşleştirilmesi veya ceza soruşturması bakımından gerekli soybağı bağlantısının araştırılması kanuni amaca girebilir.
İnceleme “merak” veya genel genetik profil oluşturma amacıyla yapılamaz. Somut suç delilinin kime ait olduğunun belirlenmesi veya kanunda izin verilen bağlantının kurulması gerekir.
Genetik İncelemede Hangi Tespitler Yasaktır?
CMK 78, izin verilen amaçların dışındaki tespitlere yönelik incelemeyi yasaklar. Bu nedenle örnek üzerinden kişinin hastalık yatkınlığı, kalıtsal özellikleri, kökeni veya soruşturmayla ilgisiz biyolojik özellikleri hakkında araştırma yapılamaz.
Genetik teknolojinin teknik olarak çok daha fazla bilgi üretmeye elverişli olması, ceza muhakemesi makamına bu bilgileri toplama yetkisi vermez. İnceleme protokolü ve bilirkişi görevi kanuni amaçla sınırlanmalıdır.
Laboratuvar raporunda soruşturmayla ilgisiz genetik veri yer alması, amaç sınırlaması bakımından ayrıca incelenmelidir.
Moleküler Genetik İnceleme İçin Hâkim Kararı Zorunlu mu?
Evet. CMK m.79, m.78 uyarınca yapılacak moleküler genetik incelemelerin hâkim kararıyla yapılmasını öngörür. Bu özel yargısal güvence, biyolojik örneğin yüksek derecede hassas kişisel veri üretme kapasitesinden kaynaklanır.
Hâkim kararında hangi örnek üzerinde hangi sorunun cevaplanacağı mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır. “Tüm genetik özellikleri incelensin” şeklinde geniş bir talep CMK 78’in amaç sınırlamasıyla bağdaşmaz.
Cumhuriyet Savcısı Tek Başına DNA Analizi Kararı Verebilir mi?
CMK 75 ve 76’da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcıya belirli beden muayenesi ve örnek alma kararları bakımından geçici yetki tanınmış olsa da moleküler genetik inceleme için CMK 79’un özel hâkim kararı rejimi uygulanır.
Bu nedenle soruşturma dosyasında “savcı talimatıyla DNA incelemesi” yapılmışsa, bunun dayandığı hâkim kararının bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Genetik İncelemeyi Yapacak Bilirkişiyi Kim Belirler?
CMK 79, hâkimin incelemeyi yapacak bilirkişiyi kararında göstermesini öngörür. Genetik inceleme uzmanlık gerektiren bilimsel faaliyettir ve sonuç, bilirkişi raporuyla ceza dosyasına girer.
Bilirkişi veya laboratuvarın yetkinliği, kullandığı yöntemler, kalite sistemi ve raporun bilimsel açıklığı delilin güvenilirliğini doğrudan etkiler. Savunma gerektiğinde CMK m.67/6 kapsamında uzman mütalaası alarak bilirkişi raporunu bilimsel yönden tartışabilir.
Kimliği Belli Olmayan Beden Parçasında DNA İncelemesi Yapılabilir mi?
Evet. CMK 78, bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de moleküler genetik inceleme yapılmasına imkân verir. Ancak burada da aynı amaç sınırlaması geçerlidir.
Örneğin kimliği belirlenemeyen insan kalıntısı veya olay yerindeki biyolojik doku parçasının kime ait olduğunun belirlenmesi için genetik inceleme yapılabilir. İnceleme, soruşturmayla ilgisiz genetik özelliklerin araştırılmasına genişletilemez.
DNA Eşleşmesi Tek Başına Suçu İspatlar mı?
Hayır. DNA sonucu genellikle biyolojik materyalin belirli kişiyle uyumlu olup olmadığını gösterir. Materyalin olay yerine ne zaman, nasıl ve hangi nedenle geldiği ayrı bir hukuki ve olgusal sorudur.
Örneğin kişinin DNA’sının ortak kullanılan bir araçta bulunması, tek başına suçun işlendiğini veya kişinin suç failini olduğunu göstermeyebilir. Mahkeme DNA bulgusunu olayın yeri, zamanı, transfer ihtimali ve diğer delillerle birlikte değerlendirir.
Bilirkişi raporundaki istatistiksel eşleşme olasılığı ile “suçluluk olasılığı” da aynı kavram değildir. Savunma bu ayrımı açık biçimde ortaya koymalıdır.
Numunenin Muhafaza Zinciri Neden Önemlidir?
Genetik incelemenin bilimsel değeri, incelenen örneğin gerçekten ilgili kişiden veya olay yerinden geldiğinin güvenilir biçimde gösterilmesine bağlıdır. Numunenin karışması, yanlış etiketlenmesi veya kontaminasyonu laboratuvar sonucunu anlamsız hale getirebilir.
Örnek kabının numarası, mühür, barkod, örnek alma tarihi ve saati, teslim eden ve alan kişiler, laboratuvar kabul kaydı ve inceleme süreci izlenebilir olmalıdır.
DNA raporuna itirazda yalnız laboratuvar algoritmasına değil, olay yerinden laboratuvara kadar bütün delil zincirine bakılmalıdır.
Şüpheliden Alınan Örneğin Hukuka Uygunluğu Nasıl Kontrol Edilir?
Şüpheli veya sanıktan örnek alınması CMK 75’e tabidir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezası gerektiren suçlarda m.75 kapsamındaki iç beden muayenesi ve biyolojik örnek alma yasağı vardır; sağlık tehlikesi bulunmamalı ve işlem yetkili sağlık personelince yapılmalıdır.
Ayrıntılı şartlar için CMK 75 şüpheliden biyolojik örnek alma rehberimiz incelenebilir.
Mağdurdan Alınan Örnekte Rıza Ne Sonuç Doğurur?
Mağdur ve diğer kişiler bakımından CMK 76 uygulanır. Mağdurun rızası varsa beden muayenesi ve örnek alma için ayrıca karar gerekmez; ancak alınmış örnek üzerinde moleküler genetik inceleme yapılması CMK 78-79’daki özel sınır ve hâkim kararı rejimine tabidir.
Mağdur örnek alma kuralları için CMK 76 mağdurdan örnek alma rehberimiz incelenebilir.
Genetik Sonuçlar Kişisel Veri midir?
Evet. CMK m.80 genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğinde olduğunu açıkça düzenler. Ayrıca 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6 genetik verileri özel nitelikli kişisel veri kategorisinde değerlendirir.
Ceza soruşturmasındaki işleme bakımından CMK’nın özel hükümleri esas alınır. Genetik sonuç başka amaçla kullanılamaz ve dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişilerce üçüncü kişilere verilemez.
Genetik Sonuçlar Ne Zaman Yok Edilir?
Güncel CMK 80/2, inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılmış biçimde mahsus sisteme kaydını ve bir örneğinin dosyada delil olarak saklanmasını düzenler. KYOK kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi veya beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde sistem ve dosyada saklanan bilgiler derhâl yok edilir. Yok etme Cumhuriyet savcısının huzurunda gerçekleştirilir ve tutanağa bağlanır.
Diğer hâllerde süre, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıldır. Bilgisi sisteme kaydedilen kişi bu süre içinde saklamayı gerektiren amaç ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa hâkimden veya mahkemeden silme isteyebilir. Başvuru hakkı her talebin kendiliğinden kabulü anlamına gelmez. Örnek alma tarihi veya rapor tarihi, kesinleşme tarihinin yerine kullanılmaz.
Ayrıntılı saklama ve başvuru ayrımları için CMK 80 kayıt, yirmi yıl ve erken silme rehberi; doğrudan dayanak için güncel resmî CMK 80/2 metni incelenebilir.
Bilirkişi Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?
DNA raporuna itiraz; örnek alma usulü, hâkim kararı, bilirkişinin yetkinliği, kullanılan yöntem, kontaminasyon riski, istatistiksel hesap ve sonuç yorumunun sınırları üzerinden yapılabilir.
Taraflar CMK m.67/6 uyarınca uzmanından bilimsel mütalaa alabilir. Uzman mütalaası resmi bilirkişi raporunun yerine otomatik geçmez; mahkemenin teknik tartışmayı daha sağlıklı değerlendirmesine yardımcı olur.
DNA Verisi Başka Soruşturmada Kullanılabilir mi?
CMK 80/1 amaç dışı kullanımı yasaklar. Buna karşılık 7589 sayılı Kanun m.14 ile eklenen 80/3, bu madde uyarınca sisteme kaydedilen bilgilerin yürütülmekte olan soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılmasını açıkça düzenler. Genel ve sınırsız aktarım ile bu kanuni, karara bağlı kullanım birbirinden ayrılır.
Mahkeme veya hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna; Cumhuriyet savcısının kullanım kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Kullanım kararının denetimi, yirmi yıllık dönem içindeki silme talebi değildir. Bir sistem kaydının varlığı karar şartını ortadan kaldırmaz. Güncel dayanak: CMK 80/1 ve 80/3.
Hukuka Aykırı DNA İncelemesi Delil Olur mu?
Anayasa m.38/6, CMK m.206/2-a ve m.217/2 hukuka aykırı elde edilen bulguların hükme esas alınamayacağını düzenler. Hâkim kararı olmadan moleküler genetik inceleme yapılması, izin verilen amaç dışına çıkılması veya örneğin hukuka aykırı alınması somut dosyada delil itirazına konu olabilir.
Delilin hukuka uygunluğu bilimsel doğruluktan ayrı meseledir. Teknik olarak doğru bir DNA eşleşmesi, kanuni karar ve usul şartlarının ihlalini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Resmî Kaynaklar
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun güncel m.75–80 hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. CMK 78 moleküler genetik incelemenin kapsamını, m.79 hâkim kararı ve bilirkişi usulünü, m.80 ise sonuçların gizliliği ve yok edilmesini düzenler.
Sık Sorulan Sorular
DNA incelemesi için hâkim kararı gerekir mi?
Evet. CMK 79, CMK 78 kapsamındaki moleküler genetik incelemeyi hâkim kararına bağlar.
Savcı tek başına DNA analizi emri verebilir mi?
Moleküler genetik inceleme için CMK 79’daki hâkim kararı rejimi uygulanır.
Tükürük örneği alınmasıyla DNA analizi aynı karar mı?
Hayır. Örnek alma CMK 75 veya 76; moleküler genetik inceleme CMK 78-79 kapsamında ayrı aşamalardır.
DNA’dan hastalık araştırılabilir mi?
Ceza soruşturması için alınan örnekte CMK 78’in izin verdiği amaç dışındaki genetik tespitler yapılamaz.
Kimliği belirsiz ceset parçasında DNA analizi yapılabilir mi?
Evet. Kimliği belli olmayan beden parçaları üzerinde kanuni amaçla moleküler genetik inceleme yapılabilir.
DNA eşleşmesi tek başına mahkûmiyet için yeterli mi?
DNA bulgusu olayın diğer delilleri, materyalin bulunma yeri ve transfer ihtimaliyle birlikte değerlendirilir.
DNA raporuna özel uzmanla itiraz edilebilir mi?
Evet. CMK 67/6 kapsamında uzman mütalaasından yararlanılabilir.
Genetik sonuçlar başka amaçla kullanılabilir mi?
CMK 80/1 amaç dışı kullanımı yasaklar. Güncel 80/3, yürütülen soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla sınırlı kullanımı ayrıca düzenler.
Beraat sonrası DNA sonucu silinir mi?
Kesinleşmiş beraat, CMK 80’deki yok etme hâllerindendir.
Hâkim kararı olmadan yapılan DNA analizi kullanılabilir mi?
Somut hukuka aykırılık CMK m.206 ve m.217 ile Anayasa m.38/6 kapsamında delilin kullanılabilirliği bakımından ileri sürülebilir.
Diğer hâllerde genetik bilgi ne kadar saklanır?
CMK 80/2, derhâl yok etme hâlleri dışında mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl öngörür.
Bu süre dolmadan silme talebi sunulur mu?
Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, saklama amacı ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa hâkimden veya mahkemeden silme isteyebilir. Kanuni neden ve kayıt bağlantısı somutlaştırılır.
Sonuç
CMK m.78-79, biyolojik örnek üzerinde DNA veya moleküler genetik incelemeyi örnek alma işleminden ayrı ve daha sıkı bir yargısal denetime bağlar. İnceleme yalnız soybağı veya biyolojik bulgunun ilgili kişiye ait olup olmadığını tespit etmek gibi kanuni amaçlarla yapılabilir; bu amaç dışında genetik özellik araştırılması yasaktır.
Dosyada örnek alma kararı, moleküler inceleme için hâkim kararı, bilirkişi görevlendirmesi, numunenin muhafaza zinciri, laboratuvar yöntemi ve CMK 80 kapsamındaki gizlilik/yok etme süreci birlikte denetlenmelidir. DNA delilinin bilimsel gücü, kanuni usul ve delil zincirinin yerini tutmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
CMK 80 bölümleri güncellendi: 13 Ekim 2026. İçerik 5271 sayılı CMK m.75, m.76, m.78, m.79, m.80, m.206 ve m.217 esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
