Duruşma Tutanağı Örneği Nasıl Alınır? HMK m.158 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.158’e göre tutanağın tamamının veya bir kısmının örneği, talep hâlinde taraflara veya fer’î müdahile verilir. Verilen örneğe mahkemenin mührü basılır ve örneğin aslına uygun olduğu yazı işleri müdürü tarafından imzalanarak onaylanır. Ancak tutanağın eki niteliğinde bulunan ve gizlilik kararı kapsamında kalan belgelerin örneği yalnız hâkimin izniyle verilebilir. Dolayısıyla sıradan duruşma tutanağı ile gizlilik kararı altındaki ek belge aynı usule tabi değildir.
HMK m.158 hangi hakkı düzenler?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 158. maddesi “Tutanak örneği verilmesi” başlığını taşır. Madde, tarafların ve fer’î müdahilin yargılama sırasında düzenlenen tutanağın tamamını veya belirli bir bölümünü talep ederek alabilmesini açık bir kanuni hak olarak düzenler.
Tutanak, duruşma veya diğer yargılama işlemlerinin resmî kaydıdır. HMK m.154 tutanakta yer alması gereken temel hususları; m.155 ise ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemlerinin ancak tutanakla ispat olunabileceğini düzenler. Bu nedenle tarafın tutanağa erişimi, dosyanın hangi aşamada olduğunu ve hangi beyan veya ara kararın kayda geçtiğini denetleyebilmesi bakımından önemlidir.
HMK m.158’in ilk fıkrası, örneğin verilmesini hâkimin takdirine bırakmaz; talep hâlinde taraflara veya fer’î müdahile verileceğini söyler. İkinci fıkra ise yalnız gizlilik kararı kapsamındaki tutanak ekleri yönünden hâkim izni şartı getirir.
Duruşma tutanağı örneğini kimler alabilir?
HMK m.158/1 açıkça “taraflar” ve “fer’î müdahil” ifadelerini kullanır. Davacı ve davalı, dosyadaki tutanakların tamamının veya bir kısmının örneğini talep edebilir. Fer’î müdahil de kanunda ayrıca sayıldığı için bu haktan yararlanır.
Taraf vekili, vekâlet yetkisi kapsamında taraf adına dosya işlemlerini yürüttüğünden tutanak örneği talep edebilir. Avukatın dosyaya erişimi ve evrak örneği alması ayrıca Avukatlık Kanunu ve UYAP düzeniyle de desteklenir. Ancak HMK m.158’in doğrudan saydığı kişiler taraflar ve fer’î müdahildir.
Dosyayla ilgisi bulunmayan üçüncü kişiler yönünden HMK m.158 doğrudan bir örnek alma hakkı düzenlemez. Üçüncü kişinin dosya inceleme ve örnek alma talebi, HMK m.161 ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle “mahkeme tutanağı herkese açıktır” şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz.
Tutanağın tamamı yerine yalnız belirli kısmı alınabilir mi?
Evet. HMK m.158/1, tutanakların “tamamı veya bir kısmının örnekleri” ifadesini kullanır. Bu nedenle taraf yalnız belirli bir duruşma tarihine ait tutanağı veya tutanağın ihtiyaç duyduğu bölümünü talep edebilir. Kanun örnek alma hakkını bütün dosyanın kopyalanmasına bağlamamıştır.
Bu düzenleme özellikle uzun süren yargılamalarda işlevseldir. Bir dosyada çok sayıda celse yapılmışsa taraf yalnız belirli tarihte alınan tanık beyanının, bilirkişinin sözlü açıklamasının veya belirli ara kararların bulunduğu tutanağın örneğine ihtiyaç duyabilir. Talep edilen bölüm açıkça belirtildiğinde mahkeme kalemi doğru belgeyi hazırlayabilir.
Ancak tutanağın bir kısmının alınması, bağlamın gözden kaçırılmaması gerektiği gerçeğini değiştirmez. Özellikle bir beyanın öncesindeki soru, ara karar veya sonraki açıklama hukuki değerlendirmeyi etkiliyorsa tutanağın ilgili bütün bölümünün birlikte incelenmesi gerekir.
Onaylı tutanak örneği nasıl düzenlenir?
HMK m.158/1 onay usulünü açıkça belirler. Tutanak örneğine mahkemenin mührü basılır ve örneğin aslına uygun olduğu yazı işleri müdürü tarafından imzalanarak onaylanır. Böylece verilen kopyanın mahkeme dosyasındaki tutanakla aynı içeriği taşıdığı resmî olarak doğrulanır.
Bu onay, sıradan fotokopiden farklıdır. Bir belgenin yalnız çıktısının alınması ile mahkemece aslına uygun olduğu onaylanmış örneğin verilmesi aynı işlem değildir. Başka bir resmî mercide kullanılacak, delil olarak sunulacak veya dosya dışında resmî işlemde değerlendirilecek tutanak bakımından onaylı örnek gerekebilir.
HMK m.158’de mührün ve yazı işleri müdürünün onayının açıkça düzenlenmiş olması, tutanak örneğinin resmî niteliğini güçlendirir. Elektronik sistemlerden alınan görüntü veya çıktı ile mahkeme kalemince onaylanmış örneğin kullanım amacı buna göre ayrıştırılmalıdır.
Gizlilik kararı kapsamındaki tutanak ekleri alınabilir mi?
HMK m.158/2, tutanağın eki niteliğinde bulunan ve gizlilik kararı kapsamında kalan belgeler için özel kural getirir. Bu belgelerin örneği ancak hâkimin izniyle verilebilir. Dolayısıyla gizlilik kararı olan ek belge bakımından taraf veya fer’î müdahil için otomatik örnek alma sonucu doğmaz.
Burada iki şart birlikte önemlidir: Belge tutanağın eki niteliğinde olmalı ve gizlilik kararı kapsamında kalmalıdır. Her tutanak eki kendiliğinden gizli değildir. Aynı şekilde dosyada bulunan her belge için hâkim izni aranması gerektiği sonucu da m.158/2’den çıkarılamaz. Özel sınırlama, gizlilik kararı kapsamındaki eklere yöneliktir.
Hâkim izin verirken gizlilik kararının kapsamını, korunmak istenen menfaati ve talep edilen belgenin tarafın hukuki dinlenilme hakkıyla ilişkisini dosya kapsamında değerlendirir. Kanun, gizlilik altındaki eklerin kontrolsüz biçimde çoğaltılmasını önlemek için bu izin mekanizmasını kurmuştur.
UYAP’taki tutanak görüntüsü ile HMK m.158 onaylı örneği aynı şey midir?
UYAP üzerinden dosyaya erişebilen taraf veya vekil, duruşma tutanaklarını elektronik ortamda görüntüleyebilir ve sistemin izin verdiği ölçüde çıktı alabilir. Ancak HMK m.158’in düzenlediği klasik onaylı örnek, mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün aslına uygunluk imzasını içerir.
Bu nedenle belgenin hangi amaçla kullanılacağı önemlidir. Yalnız dosyayı takip etmek veya ara kararı okumak için elektronik görüntü yeterli olabilir. Başka bir makamın “mahkemece onaylı örnek” istemesi hâlinde ise HMK m.158’deki onaylı örnek talep edilmelidir.
Elektronik belge üzerinde doğrulama kodu, güvenli elektronik imza veya sistem doğrulaması bulunması ayrı bir teknik konudur. HMK m.158’in açık metni bakımından tarafın mahkeme kaleminden talep ettiği fiziki onaylı örnek, mühür ve yazı işleri müdürü imzasıyla onaylanır.
HMK m.158 ile dosyayı inceleme hakkı arasındaki fark nedir?
HMK m.158 tutanak örneği verilmesini; HMK m.161 ise dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesini düzenler. Bu iki hak bağlantılı olmakla birlikte aynı değildir. Taraf dosyayı inceleyebilir, belirli evrakı görebilir ve tutanak örneği talep edebilir. Üçüncü kişilerin dosyayı incelemesi ise HMK m.161’deki şartlara tabidir.
Dosya inceleme, evrakın içeriğini görme ve dosyada neler bulunduğunu denetleme imkânıdır. Tutanak örneği alma ise belirli yargılama kaydının kopyasının verilmesidir. Onaylı örnek istendiğinde m.158’deki mühür ve imza usulü devreye girer.
Bu ayrım özellikle üçüncü kişilerin taleplerinde önemlidir. HMK m.158’in taraf ve fer’î müdahile tanıdığı doğrudan hak, dosyayla ilgili olduğunu ileri süren her üçüncü kişiye aynı kapsamda uygulanmaz.
Duruşma tutanağında hata veya eksiklik varsa ne yapılmalıdır?
Duruşma sırasında tarafın beyanı, talebi veya mahkemenin ara kararı yanlış ya da eksik yazılmışsa bunun mümkün olduğunca aynı duruşmada tutanağa geçirilmesi ve düzeltilmesinin talep edilmesi gerekir. Çünkü HMK m.155, yargılama işlemlerinin ispatında tutanağa özel önem verir.
Taraf, duruşma sonrasında tutanak örneğini aldığında da kayıtları kendi notlarıyla karşılaştırabilir. Ancak sonradan yapılan “duruşmada aslında başka şey söylendi” iddiası, tutanağın ispat gücü karşısında güçlük doğurabilir. Bu nedenle duruşma tamamlanmadan önemli beyanların doğru kayda geçtiğinin kontrolü pratik açıdan önemlidir.
Mahkeme tutanağının değiştirilmesi veya düzeltilmesi, sıradan özel belge üzerinde düzeltme yapmak gibi değildir. Talep mahkemeye yöneltilmeli ve yapılan işlem yine dosyada resmî biçimde kayda geçirilmelidir.
Hangi tutanaklar bakımından HMK m.158 uygulanır?
HMK m.158, HMK’nın tutanak düzenine ilişkin hükümlerinin devamında yer alır. Ön inceleme, tahkikat, tanık dinleme, keşif, bilirkişinin sözlü açıklaması ve diğer hâkim huzurundaki yargılama işlemlerine ilişkin tutanaklar bu sistem içindedir. HMK m.154-156 duruşma tutanağı rehberi tutanağın nasıl düzenlendiğini ayrıntılı olarak ele alır.
Zabıt kâtibinin hazır bulunması zorunluluğu ise HMK m.157 kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle m.154-158 birlikte okunduğunda tutanağın oluşturulması, imzalanması ve taraflara örnek verilmesi bütünlük içinde anlaşılır.
Uygulamada tutanak örneği talep edilirken dikkat edilecekler
- Mahkeme adı ve dosya esas numarası doğru yazılmalıdır.
- Talep edilen tutanağın tarihi açıkça belirtilmelidir.
- Tutanağın tamamı mı, belirli bir kısmı mı istendiği gösterilmelidir.
- Onaylı örnek gerekiyorsa bu husus talepte açıkça yazılmalıdır.
- Gizlilik kararı kapsamındaki ek belge isteniyorsa hâkim izni gerektiği dikkate alınmalıdır.
- Üçüncü kişi taleplerinde HMK m.161’deki dosya inceleme şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Resmî kullanım amacı varsa sıradan ekran görüntüsüyle onaylı örnek birbirine karıştırılmamalıdır.
Resmî kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Resmî Gazete – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Sık Sorulan Sorular
Duruşma tutanağının örneğini alabilir miyim?
Evet. HMK m.158/1’e göre taraflar ve fer’î müdahil talep hâlinde tutanağın tamamının veya bir kısmının örneğini alabilir.
Tutanağın yalnız bir kısmının örneği istenebilir mi?
Evet. Kanun tutanağın tamamı veya bir kısmının örneklerinin verilebileceğini açıkça düzenler.
Onaylı tutanak örneğinde ne bulunur?
HMK m.158/1’e göre mahkemenin mührü basılır ve aslına uygunluğu yazı işleri müdürü tarafından imzalanarak onaylanır.
Fer’î müdahil tutanak örneği alabilir mi?
Evet. HMK m.158 fer’î müdahili açıkça örnek alabilecek kişiler arasında sayar.
Gizli ek belgenin kopyası alınabilir mi?
Tutanağın eki niteliğindeki belge gizlilik kararı kapsamındaysa HMK m.158/2 uyarınca ancak hâkimin izniyle örnek verilebilir.
Her tutanak eki için hâkim izni gerekir mi?
Hayır. Özel izin şartı gizlilik kararı kapsamında kalan ekler için düzenlenmiştir.
UYAP’tan görülen tutanak ile onaylı örnek aynı mı?
İçerik aynı kayda dayanabilir; ancak HMK m.158’deki onaylı örnek mahkeme mührü ve yazı işleri müdürünün aslına uygunluk imzasıyla düzenlenir.
Üçüncü kişi doğrudan HMK m.158’e dayanarak örnek alabilir mi?
HMK m.158 doğrudan tarafları ve fer’î müdahili sayar. Üçüncü kişilerin dosya inceleme ve örnek talepleri HMK m.161 ve ilgili kurallara göre ayrıca değerlendirilir.
Tutanaktaki yanlışlık sonradan ileri sürülebilir mi?
İleri sürülebilir; ancak HMK m.155 nedeniyle yargılama işlemlerinin ispatında tutanak belirleyicidir. Bu yüzden hata fark edildiğinde mümkün olduğunca derhâl düzeltilmesi talep edilmelidir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
