Enerji Piyasasında Tertip Kurmak veya Aldatıcı-Hileli Yöntem Kullanmak Manipülasyon mu? | Yönetmelik m.9/1-c (2027)
Kısa ve net cevap: Evet. Yönetmelik m.9/1-c, enerji veya çevre ürünlerinin arzı, talebi ya da fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı işaretler veren veya verebilecek şekilde bir tertip kurmak suretiyle veya aldatıcı ya da hileli diğer bir yolla teklif vermeyi, işlem yapmayı, mevcut teklif veya işlemi değiştirmeyi ya da iptal etmeyi, teklifler arasında bağ kurmayı veya başka davranışlarda bulunmayı piyasa manipülasyonu sayar. Bu fiillere yönelik girişimler de kapsam içindedir. Hüküm, manipülasyonun yalnız tek bir emirden değil, birden fazla adımın birlikte kurgulandığı yöntemlerden de doğabileceğini açıkça kabul eder.
- m.9/1-c’nin hukuki dayanağı
- “Tertip kurmak” ne demektir?
- Aldatıcı veya hileli yol
- Yanlış/yanıltıcı işaret bağlantısı
- Birden fazla işlem veya hesap
- Karşılıklı ve eş zamanlı davranış
- Algoritma ve otomasyon
- Teklif değişikliği ve iptali
- m.9/1-a ve b ile fark
- Şirket içi gözetim
- EPDK denetimi ve yaptırım
- Sık sorulan sorular
Yürürlük tarihi ve resmî mevzuat
Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 23 Mayıs 2026 tarihli değişiklikle yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak değiştirildi. m.9/1-c’deki tertip, aldatıcı ve hileli yol yasağı bu tarihten itibaren uygulanacaktır.
Resmî metin için 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete, EPDK kaynağı için EPDK Yönetmelik sayfası ve yürürlük değişikliği için 23 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır.
m.9/1-c hangi davranışları hedefler?
m.9/1-c’nin odağı, piyasanın arz, talep veya fiyat görünümünü yanlış ya da yanıltıcı hâle getiren veya böyle bir sonuç doğurabilecek şekilde bir tertip kurulması ya da aldatıcı/hileli başka yol kullanılmasıdır. Hüküm tek bir emir hareketinden daha karmaşık işlem yapılarını yakalamak için geniş ifade kullanır.
Birden fazla işlem, hesap, kullanıcı veya iletişim adımının ortak ekonomik amaca bağlanması mümkündür. Düzenleme, davranışın teknik adına değil; piyasa üzerindeki yanlış/yanıltıcı işaret etkisine ve kullanılan yöntemin tertipli, aldatıcı veya hileli niteliğine odaklanır.
“Tertip kurmak” nasıl değerlendirilir?
Yönetmelik “tertip” için ayrıca teknik bir tanım vermez. Bu nedenle somut olayda birden fazla teklif veya işlemin, hesapların, tüzel kişilerin ya da araçların belirli bir plan içinde bir araya getirilerek piyasa hakkında yanıltıcı görünüm oluşturup oluşturmadığı incelenir. Tertibin varlığı tek bir işlemden ziyade davranışların bütünüyle ortaya çıkabilir.
Şirketin uyum sistemi hesaplar arası ilişkileri, ortak kullanıcı veya karar vericileri, eş zamanlı teklifleri ve ekonomik faydanın nihai kime döndüğünü izleyebilmelidir. Tek tek normal görünen işlemler birlikte incelendiğinde farklı bir ekonomik amaç veya yanıltıcı yapı gösterebilir.
Aldatıcı yol ne demektir?
Aldatıcı yol, diğer piyasa katılımcılarının veya piyasa gözetim sisteminin gerçek ekonomik durumu farklı algılamasına yol açan davranış yöntemi olarak değerlendirilebilir. Hüküm belirli bir teknik liste vermediği için her olayın işlem ve iletişim yapısı ayrı incelenir.
Gerçek işlem amacını gizleyen, bağımsızmış gibi görünen bağlantılı hesaplar kullanan veya piyasada gerçekte bulunmayan arz-talep görünümü oluşturan yöntemler somut olayda m.9/1-c bakımından araştırılabilir. Ancak hukuki sonuç varsayımla değil, teklif/işlem verisi ve diğer somut delillerle kurulmalıdır.
Hileli yol ne demektir?
Hileli yol, piyasadaki gerçekliği gizlemek veya yanlış izlenim yaratmak amacıyla gerçeğe aykırı ya da yanıltıcı bir yöntem kullanılmasıdır. Bu kavramın uygulanmasında davranışın tasarımı, ekonomik sonucu ve diğer katılımcılar üzerinde yaratabileceği algı önem taşır.
Örneğin görünürde bağımsız iki hesap arasındaki koordinasyon, gerçekte ekonomik pozisyon değiştirmeyen ancak işlem hacmi veya fiyat görünümü yaratmaya yönelik yapı ya da piyasa sinyaliyle eş zamanlı farklı bir kazanç pozisyonu somut olayda inceleme konusu olabilir. Bunların hiçbiri tek başına otomatik ihlal kabul edilmez; m.9/1-c unsurları somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Yanlış veya yanıltıcı işaret unsuru neden önemlidir?
m.9/1-c, tertip veya aldatıcı/hileli yol kullanımını enerji veya çevre ürünlerinin arzı, talebi ya da fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı işaret veren ya da verebilecek şekilde davranma şartına bağlar. Dolayısıyla yalnız karmaşık işlem yapısı kurulmuş olması yeterli değildir; yapı piyasa işareti bakımından maddenin aradığı etkiyi taşımalıdır.
Bu değerlendirme tekliflerin fiyatı, miktarı, piyasada kalma süresi, iptal oranı, eşleşme yapısı, diğer hesaplarla zaman ilişkisi ve piyasa derinliği üzerindeki etkisi üzerinden yapılabilir.
Birden fazla hesap kullanılması otomatik olarak hileli midir?
Hayır. Bir şirket veya grup meşru nedenlerle birden fazla hesap, portföy veya tüzel kişi üzerinden işlem yapabilir. Ancak hesaplar görünürde bağımsızken gerçekte tek bir manipülatif stratejinin parçaları olarak koordine ediliyorsa m.9/1-c riski doğabilir.
Uyum sistemi nihai ekonomik menfaat sahibini, işlem kararını veren gerçek kişiyi ve hesaplar arasındaki talimat akışını tanımlamalıdır. Bağlı hesaplar arasında olağandışı karşılıklı veya eş zamanlı davranışlar alarm üretmeli; alarm somut ekonomik gerekçeyle incelenmelidir.
Karşılıklı veya eş zamanlı işlemler nasıl değerlendirilir?
Aynı ekonomik menfaat grubundaki hesaplar arasında gerçek piyasa riskini değiştirmeyen veya piyasada sahte görünüm yaratabilecek işlem örüntüleri tertip ya da hileli yöntem şüphesi doğurabilir. Ancak piyasadaki eşleşmenin teknik olarak tesadüfî veya bağımsız kararların sonucu olması da mümkündür.
İncelemede karar vericilerin aynı olup olmadığı, iletişim, işlem zamanları, fiyat/miktar benzerliği, gerçek ekonomik pozisyon değişimi ve işlemin mali sonucu birlikte değerlendirilir. Şirket ilişkili hesap gözetimini ayrı kural setiyle yapmalıdır.
Algoritma tertibin parçası olabilir mi?
Algoritma kullanımı tek başına hukuka aykırı değildir. Ancak algoritma yanlış veya yanıltıcı işaret üretecek şekilde tasarlanmış, buna göre parametrik olarak değiştirilmiş veya hesaplar arasında koordinasyon sağlamak için kullanılmışsa m.9/1-c kapsamında incelenebilir.
Şirket algoritmanın sürüm değişikliklerini, parametrelerini, test sonuçlarını, risk limitlerini ve hangi kullanıcı tarafından ne zaman aktive edildiğini saklamalıdır. Gözetim yalnız gerçekleşen işlemleri değil, iptal ve başarısız emir davranışlarını da kapsamalıdır.
Teklif değişikliği ve iptali de tertibin parçası olabilir mi?
Evet. m.9/1-c’deki davranış listesi m.9/1’in ortak fiil kısmıyla birlikte okunur: teklif vermek, işlem yapmak, mevcut teklif veya işlemi değiştirmek/iptal etmek, teklifler arasında bağ kurmak veya başka davranışta bulunmak ve girişimler kapsam içindedir.
Gerçek işlem amacı olmadan kısa süreli teklifler verip bunları piyasadaki diğer katılımcıların davranışına göre sistematik biçimde iptal etmek, başka hesaplarla koordineli yürütüldüğünde somut olayın özelliklerine göre tertip veya aldatıcı yöntem şüphesi oluşturabilir. Her iptal ayrı ayrı değil, davranış örüntüsü içinde incelenmelidir.
m.9/1-a ile farkı nedir?
m.9/1-a doğrudan yanlış veya yanıltıcı işaret veren ya da verebilecek teklif ve işlem davranışına odaklanır. m.9/1-c ise bu sonucun bir tertip kurmak suretiyle veya aldatıcı ya da hileli diğer bir yolla gerçekleştirilme biçimini ayrıca düzenler. m.9/1-c daha örgülü veya yöntemsel davranışları hedefler.
Yanlış/yanıltıcı işaretin temel unsurları için m.9/1-a rehberimize bakabilirsiniz.
m.9/1-b yapay fiyat hükmünden farkı nedir?
m.9/1-b fiyatların yapay seviyeye taşınmasına veya taşınma ihtimaline odaklanır. m.9/1-c’de ise tertip, aldatıcı/hileli yol ve yanlış/yanıltıcı işaret unsuru öne çıkar. Hileli bir tertip fiyatı yapay seviyeye de taşıyabilir; bu durumda bentlerin her biri kendi unsurları yönünden incelenebilir.
Yapay fiyat davranışı için m.9/1-b rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İşlem dışı davranış da m.9/1-c kapsamında olabilir mi?
m.9/1’in ortak fiil kısmı “başka herhangi bir davranışta bulunmak” ifadesini de kullanır. Bu nedenle manipülasyon analizi yalnız standart alış-satış emrine indirgenemez. Tertibin piyasa işaretini etkileyen işlem dışı adımları da bütün yapı içinde değerlendirilebilir.
Yanlış veya yanıltıcı bilginin medya/internet üzerinden yayılması ise m.9/2’de özel olarak düzenlenmiştir. Bilgi yayımıyla işlem tertibi birlikte kullanılıyorsa iki hüküm de ayrı unsurları bakımından gündeme gelebilir.
Şirket içi gözetim nasıl kurulmalıdır?
m.10/e piyasa katılımcısına piyasa bozucu davranışları engellemeye yönelik gerekli tedbirleri alma görevi verir. Şirket yalnız tekil emir alarmı değil; hesap, zaman, kullanıcı ve ürünler arasındaki örüntüleri analiz eden kontrol sistemi kurmalıdır.
Bağlantılı hesap haritası, ortak karar verici analizi, algoritma gözetimi, yüksek iptal oranı, gerçek pozisyon değişimi olmayan işlemler ve olağandışı hacim oluşumu ayrı alarm türleri olabilir. Alarm otomatik ihlal değildir; uyum birimi somut ekonomik gerekçeyi ve kayıtları incelemelidir.
m.10/c kapsamında bildirim
Piyasa katılımcısı, Yönetmelik kapsamındaki piyasa bozucu davranışlara ilişkin bilgi veya şüpheyi gerektirecek husus varsa durumu ivedilikle EPDK ve ilgili piyasa işletmecisine bildirmekle yükümlüdür. Şirketin iç gözetim sistemi güçlü bir m.9/1-c şüphesi tespit ederse yalnız iç soruşturmayla yetinilmemelidir.
Bildirimde olayın zaman çizelgesi, ilgili hesaplar, kullanıcılar, teklif/işlem verisi ve yapılan iç inceleme açık şekilde sunulmalıdır. Talep edilirse ek bilgi-belge m.10/ç ve d uyarınca tam ve doğru biçimde sağlanmalıdır.
Piyasa işletmecisinin gözetim rolü
m.11/1 piyasa işletmecisine yasak teklif ve işlemleri tespit etmek amacıyla gözetim birimi ve sistem kurma görevi verir. m.11/2 piyasa katılımcılarından doğrudan bilgi-belge isteme yetkisi tanır; m.11/3 şüpheli durumların EPDK’ya gecikmeksizin bildirilmesini zorunlu kılar.
Tertipler çoğu zaman tek işlemden değil örüntüden anlaşılır. Piyasa işletmecisinin geniş veri seti hesaplar arası korelasyonu, teklif-iptal dizilerini ve fiyat/hacim etkisini tespit etmek için kullanılabilir.
EPDK hangi delilleri inceleyebilir?
m.12/2 EPDK’ya elektronik ortamdaki her türlü bilgi-belgeyi isteme, bilgi sistemlerini inceleme, erişim talep etme, işlem ve hesapları denetleme, yazılı/sözlü bilgi alma ve yerinde inceleme yetkisi verir. m.9/1-c dosyasında işlem logları yanında iletişim, hesap ilişkileri ve strateji belgeleri önemlidir.
Şirket şüpheli davranış tespit edildiğinde verileri silmemeli veya log sürelerini değiştirmemelidir. İlgili hesap, kullanıcı, algoritma ve iletişim kayıtlarının bütünlüğü korunmalıdır.
İdarî yaptırım
m.13/1-ç ve d, m.9 kapsamındaki manipülasyon için piyasa katılımcısı ve gerçek kişi bakımından ayrı azamî idarî para cezaları düzenler. Üst sınırlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında güncellenir. m.13/2 menfaat veya zararın iki katı alt sınırını; m.13/3 girişim aşamasında yarıya kadar ceza imkanını düzenler.
m.13/4’te ihlalin ağırlığı ve süresi, kusur derecesi, piyasa ve fiyatlara etki, tekerrür, ilgili piyasadaki net satış hasılatı ve EPDK ile işbirliği ceza tutarında dikkate alınacak kriterler olarak sayılmıştır.
Şirketler için tertip/hile kontrol listesi
- Bağlantılı hesap ve tüzel kişi haritası oluşturun.
- Ortak karar vericileri ve vekâlet ilişkilerini kaydedin.
- Hesaplar arası eş zamanlı veya karşılıklı emirleri izleyin.
- Gerçek ekonomik pozisyon değişimi olmayan işlemler için alarm kurun.
- Yüksek iptal oranı ve kısa emir ömrünü analiz edin.
- Algoritma sürüm ve parametre değişikliklerini saklayın.
- İşlem stratejisi ile dış iletişim zamanını karşılaştırın.
- Meşru ekonomik gerekçeyi işlem anında belgeleyin.
- Şüphe halinde m.10/c bildirimini ivedilikle değerlendirin.
- Denetim verilerini EPDK ve piyasa işletmecisi taleplerine hazır tutun.
Sık Sorulan Sorular
Tertip kurmak yalnız sahte belge kullanmak mıdır?
Hayır. Yönetmelik piyasa işaretlerini yanlış/yanıltıcı hale getiren tertip, aldatıcı veya hileli yolu geniş biçimde düzenler.
Birden fazla hesap kullanmak otomatik manipülasyon mu?
Hayır. Hesapların manipülatif amaçla koordine edilip edilmediği somut olarak incelenir.
Karşılıklı işlemler her zaman yasak mı?
Hayır. Gerçek ekonomik gerekçe, karar bağımsızlığı ve piyasa etkisi değerlendirilir.
Algoritma kullanmak hile sayılır mı?
Tek başına hayır. Algoritmanın yanlış/yanıltıcı işaret üreten tertibin parçası olup olmadığına bakılır.
m.9/1-a ile farkı nedir?
m.9/1-a yanlış/yanıltıcı işaret davranışını; m.9/1-c bu sonucun tertip veya aldatıcı/hileli yol üzerinden gerçekleştirilmesini düzenler.
m.9/1-b ile farkı nedir?
m.9/1-b yapay fiyat seviyesine odaklanır.
İşlem gerçekleşmezse yaptırım olmaz mı?
Girişim de kapsamda olup m.13/3 girişim için yaptırım düzenler.
Piyasa işletmecisi hesap ilişkilerini inceleyebilir mi?
m.11 gözetim amacıyla bilgi-belge isteme yetkisi verir.
EPDK şirket sistemlerini inceleyebilir mi?
Evet. m.12/2 bilgi sistemleri ve işlem hesaplarını kapsayan geniş yetki verir.
Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girer?
1 Ocak 2027 tarihinde.
Sonuç
m.9/1-c, piyasa manipülasyonunun tek bir emirden daha karmaşık tertip, planlama ve aldatıcı/hileli yollarla gerçekleştirilmesini hedefler. Şirketler hesap, kullanıcı, algoritma, işlem stratejisi ve iletişim verilerini bütüncül izlemeli; ekonomik amacı bulunmayan veya piyasa hakkında yanlış/yanıltıcı görünüm yaratabilecek yapıları erken tespit etmelidir. Uyum sistemi tek tek işlemlerin yanında işlem örüntüsünü de görebilmelidir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
