Görme, İşitme veya Konuşma Engelli Kişi Noterde Nasıl İşlem Yapar? 1512 m.73 (2026)

Engelli kişinin noterde vekâletname verip veremeyeceği, görme engelli kişinin imzasının geçerli olup olmadığı, işitme engelli için işaret dili tercümanı gerekip gerekmediği ve konuşma engelli kişinin iradesinin nasıl alınacağı uygulamada sıkça yanlış anlaşılır. Noterlik Kanunu engelliliği otomatik ehliyetsizlik sebebi saymaz. Esas olan kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonucunu kavraması ve iradesini güvenilir biçimde açıklayabilmesidir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Noterlik Kanunu m.72 uyarınca noter, ilgilinin kimliğini, işlem yapma yeteneğini ve gerçek isteğini tamamen öğrenmekle yükümlüdür. m.73 bu genel yükümlülüğü, işitme, konuşma veya görme engeli bulunan kişiler bakımından özel iletişim ve tanık kurallarıyla tamamlar. Kişinin engeline uygun yöntem kullanılmadan yalnız yakınının beyanıyla işlem yapılması yeterli değildir.

• 1512 m.73 ne düzenler?
• Görme engelli kişi noterde işlem yapabilir mi?
• Görme engelli kişinin imzası geçerli mi?
• Görme engelli için tanık zorunlu mu?
• İşitme engelli kişi noterde nasıl işlem yapar?
• Konuşma engelli kişi iradesini nasıl açıklar?
• İşaret dili tercümanı ne zaman gerekir?
• İki tanık hangi hâlde zorunludur?
• Engelli kişi vekâletname verebilir mi?
• Engelli kişi parmak iziyle işlem yapabilir mi?
• Okuma yazma bilmeme ile engellilik farkı
• Türkçe bilmeme ile engellilik birlikteyse usul
• Engelli kişinin evde veya hastanede noter işlemi
• Tanıkların taşıması gereken şartlar
• Hatalı noter usulünün sonucu
• Mersin’de engelli bireylerin noter işlemleri
• Sık sorulan sorular

1512 sayılı Noterlik Kanunu m.73 ne düzenler?

Noterlik Kanunu m.73, ilgilinin işitme, konuşma veya görme engelli olması hâlinde noterlik işleminin nasıl yürütüleceğini düzenleyen özel hükümdür. Amaç, kişinin engelinden dolayı hukuki iradesinin yanlış anlaşılmasını önlemek ve noterlik belgesinin gerçekten kişinin isteğini yansıtmasını sağlamaktır.

İşitme veya konuşma engelli kişiyle yazı aracılığıyla anlaşma mümkünse işlem bu yöntemle yürütülebilir. Yazıyla anlaşma mümkün değilse iki tanık ve yeminli tercüman kullanılır. İşaret dili kullanan kişi bakımından bu tercüman uygulamada işaret dili tercümanı olacaktır.

Görme engelli kişi bakımından kanun farklı bir sistem benimser. Görme engelli kişinin talebi üzerine işlem iki tanık huzurunda yapılabilir. Bu, görme engelli herkes için otomatik iki tanık zorunluluğu bulunduğu anlamına gelmez. Kişi kendi isteğini bildirir ve noter işlem içeriğini erişilebilir biçimde kendisine açıklar.

Görme engelli kişi noterde işlem yapabilir mi?

Evet. Görme engelli kişi, ayırt etme gücüne ve hukuki işlem ehliyetine sahipse noterlik işlemlerini diğer kişiler gibi yapabilir. Görme engeli, fiil ehliyetini ortadan kaldırmaz. Kişi vekâletname verebilir, muvafakatname düzenleyebilir, imza onayı yaptırabilir ve kanunun izin verdiği diğer noterlik işlemlerini gerçekleştirebilir.

Noterin görevi metnin içeriğini kişinin anlayabileceği biçimde açıklamak ve gerçek iradesini almaktır. Belgeyi görsel olarak okuyamaması, içeriğin kişiye okunması ve açıklanmasıyla giderilir. Kişi belirli bir yetkiyi vermek istemediğini söylüyorsa o yetki metinde bırakılamaz.

Görme engelli kişinin yanında refakatçi bulunması mümkündür; fakat refakatçi kişinin yerine irade açıklayamaz. Noter sorularını mümkün olduğunca doğrudan ilgili kişiye yöneltmelidir.

Görme engelli kişinin imzası geçerli midir?

Evet. Görme engelli kişi imza atabiliyorsa kendi imzasını kullanır. Görme engeli tek başına parmak iziyle işlem yapılmasını gerektirmez. Noterlik Kanunu m.75’in parmak izi hükümleri, kişinin imza atamaması veya kanunda sayılan ek güvenlik şartlarının bulunması hâlinde uygulanır.

Kişinin imzası yıllar içinde değişmiş veya engeline ek fiziksel sorun nedeniyle imza atmakta güçlük çekiyorsa noter, işlem güvenliği için m.75 kapsamında ek parmak izi almayı değerlendirebilir. Ancak sırf görme engeli nedeniyle imza reddedilemez.

İmzanın yerinin gösterilmesi, belge üzerinde fiziksel rehber kullanılması veya erişilebilir imza yöntemi uygulanması mümkündür. Önemli olan imzanın ilgili kişi tarafından bilinçli şekilde atılmasıdır.

Görme engelli kişi için iki tanık zorunlu mu?

Noterlik Kanunu m.73’te görme engelli kişi bakımından iki tanık uygulaması kişinin isteğine bağlanmıştır. Bu nedenle her görme engelli işleminde zorunlu olarak iki tanık getirileceği yönündeki uygulama kanunun açık sistemine uygun değildir.

Kişi işlemin iki tanık huzurunda yapılmasını isterse noter bu talebi yerine getirir. Tanıklar işlemin içeriğinin kişiye açıklandığını ve iradenin bu şekilde alındığını gözlemler. Tanıkların kimlik bilgileri ve işlemdeki sıfatları belgede yer alır.

İşlemin kendi niteliği gereği ayrıca tanık şartı varsa o özel hüküm de uygulanır. Görme engeline ilişkin m.73 düzenlemesi başka kanunlardaki zorunlu tanıklık şartlarını ortadan kaldırmaz.

İşitme engelli kişi noterde nasıl işlem yapar?

İşitme engelli kişi yazılı Türkçeyi okuyup yazabiliyor ve noterle yazı üzerinden güvenilir biçimde iletişim kurabiliyorsa, noter kişinin isteğini bu yöntemle öğrenebilir. İşlem metni kişiye yazılı olarak sunulur, soruları ve cevapları gerektiğinde yazılı biçimde alınır.

Kişinin yalnız işitme engelli olması işaret dili tercümanını her durumda zorunlu hâle getirmez. Belirleyici olan iletişimin güvenilir biçimde kurulup kurulamadığıdır. Yazıyla anlaşma mümkün değilse m.73’teki iki tanık ve yeminli tercüman sistemi uygulanır.

Noter, “yanındaki yakını anlatıyor” diyerek kişinin iradesini dolaylı biçimde varsayamaz. Kişinin kendi isteği doğrudan tespit edilmelidir.

Konuşma engelli kişi iradesini nasıl açıklar?

Konuşma engelli kişi yazıyla iletişim kurabiliyorsa sorulara yazılı cevap verebilir ve işlem iradesini yazılı olarak açıklayabilir. Noter kişinin yazdığı beyanları değerlendirerek m.72 kapsamındaki gerçek irade tespitini yapar.

Yazıyla anlaşma mümkün değilse m.73 uyarınca iki tanık ve yeminli tercüman gerekir. Kişinin kullandığı iletişim sistemi işaret dili veya başka tanınmış bir yöntemse tercümanın bu iletişim biçiminde yeterli olması gerekir.

Konuşamamak zihinsel yetersizlik anlamına gelmez. Noter kişinin iletişim biçimi farklı olduğu için işlem ehliyetini reddedemez; kişinin yaptığı işlemin anlamını kavrayıp kavramadığı somut olarak değerlendirilir.

İşaret dili tercümanı ne zaman gerekir?

Kişi işaret diliyle iletişim kuruyor ve noterle yazılı iletişim yoluyla gerçek iradenin güvenilir biçimde tespit edilmesi mümkün değilse yeminli işaret dili tercümanı gerekir. Tercümanın görevi, noterin açıklamalarını kişiye ve kişinin beyanlarını notere doğru aktarmaktır.

Tercüman hukuki danışman değildir. Vekâletnamenin veya sözleşmenin kişi için yararlı olup olmadığına karar veremez ve kişinin yerine irade oluşturamaz. Noter açıklamayı yapar; tercüman bunu doğru biçimde çevirir.

Tercümanın kimliği ve işlemdeki sıfatı noterlik belgesinde gösterilir. Sonradan tercümenin yanlış olduğu iddiası çıkarsa bu kayıtlar önem taşır.

İki tanık hangi hâlde zorunludur?

m.73 bakımından işitme veya konuşma engelli kişiyle yazı aracılığıyla anlaşma mümkün değilse iki tanık ve yeminli tercüman bulundurulur. Ayrıca Noterlik Kanunu m.87 gibi başka hükümler okuma yazma bilmeyen kişinin düzenleme şeklindeki işleminde özel tanık usulü öngörebilir.

Görme engelli kişi bakımından m.73’teki iki tanık kişinin isteğine bağlıdır. Bu ayrım önemlidir. Görme engelli kişinin isteği yoksa sırf engeli nedeniyle iki tanığı zorunlu tutmak doğru değildir.

Tanıkların kanuni ehliyete sahip olması, işlemin anlamını kavrayabilmesi ve tanıklığa engel menfaat ilişkisi taşımaması gerekir. Noter tanıkların kimliğini de tespit eder.

Engelli kişi vekâletname verebilir mi?

Evet. Engelli kişinin işlem ehliyeti varsa ve gerçek iradesini açıklayabiliyorsa vekâletname verebilir. Engelin türüne göre m.73, m.74, m.75 veya m.87 hükümleri uygulanır. Vekâletnamenin hangi işlem için kullanılacağı açıkça belirlenmeli ve özel yetki gereken konular metne yazılmalıdır.

Örneğin görme engelli kişi taşınmaz satışı için vekâlet verecekse yetkinin kapsamı kendisine okunmalı ve açıklanmalıdır. İşitme engelli kişi işaret dili kullanıyorsa gerekli tercüman aracılığıyla aynı açıklama yapılır.

Engelli kişinin yakını “genel vekâlet verelim, sonra hallederiz” diyerek kişinin anlamadığı geniş yetkileri metne ekletemez. Noter yalnız ilgili kişinin gerçek isteğini belgelendirir.

Engelli kişi parmak iziyle noter işlemi yapabilir mi?

Kişi fiziksel engeli nedeniyle imza atamıyorsa Noterlik Kanunu m.75 uygulanır. İmza ve imza yerine geçen el işareti kullanılamıyorsa varsa mühür ile parmak izi; mühür yoksa sol başparmak, o da yoksa diğer parmaklardan biri kullanılır.

İşitme veya görme engeli tek başına parmak izi zorunluluğu doğurmaz. Parmak izi imzanın yerine geçen teknik bir güvenlik unsurudur; irade açıklamasının yerine geçmez.

Kişi hem iletişim engeli hem de fiziksel imza engeli yaşıyorsa m.73 ve m.75 birlikte uygulanır. Gerekli tercüman/tanık usulü sağlandıktan sonra imza yerine parmak izi alınabilir.

Okuma yazma bilmemek ile engellilik aynı şey midir?

Hayır. Kişi görme, işitme veya konuşma engelli olup yüksek eğitimli ve okuryazar olabilir. Buna karşılık herhangi bir engeli bulunmayan kişi okuma yazma bilmiyor olabilir. Noterlik Kanunu bu durumları farklı maddelerde düzenler.

Okuma ve yazma bilmeyen kişi bakımından m.87’de özel düzenleme vardır. Düzenleme şeklindeki işlem, kanunda öngörülen tanık ve okuma usulüyle tamamlanır. Kişi ayrıca engelliyse m.73 de birlikte uygulanabilir.

Noter kişinin durumunu tek bir kategoriye indirgemeden hangi koruyucu hükümlerin aynı anda uygulanacağını belirlemelidir.

Türkçe bilmeyen engelli kişi noterde nasıl işlem yapar?

Kişi Türkçe bilmiyorsa Noterlik Kanunu m.74’e göre andlı tercüman bulundurulur. Aynı kişi işitme, konuşma veya görme engelli ise m.73’ün engel türüne ilişkin usulü de ayrıca uygulanır.

Örneğin Türkçe bilmeyen ve işitme engelli kişi yalnız işaret diliyle iletişim kuruyorsa hem dil hem iletişim engelini güvenilir biçimde aşabilecek uygun tercüman gerekir. Kişinin kullandığı işaret dili ülkeye göre farklı olabileceğinden tercümanın gerçekten o iletişim sistemini bilmesi önemlidir.

Kimlik kontrolü, işlem ehliyeti ve gerçek irade şartları yine m.72’ye göre noter tarafından değerlendirilir.

Engelli kişi evde veya hastanede noter işlemi yapabilir mi?

Evet. Engelli kişinin noterliğe gitmesi ciddi güçlük oluşturuyorsa Noterlik Kanunu m.83 kapsamında işlem evde, hastanede veya bulunduğu başka uygun yerde yapılabilir. Daire dışında işlem yapılmasının sebebi iş kâğıtlarında gösterilir.

Daire dışına çıkılması m.73’teki tanık ve tercüman kurallarını kaldırmaz. İşaret dili tercümanı gerekiyorsa kişinin bulunduğu yere gelmelidir. İmza atılamıyorsa m.75 usulü uygulanır.

Fiziksel erişilebilirlik sorunu bulunan kişinin noterlik hizmetine erişiminin sağlanması, eşit hizmet sunumunun parçasıdır. İşlem mümkün olduğu ölçüde kişinin bağımsız iradesini koruyacak biçimde yürütülmelidir.

Tanıkların taşıması gereken şartlar nelerdir?

Noterlik işleminde tanık yalnız “orada bulunan kişi” değildir. Tanığın kimliği belirlenir, işlemi anlayabilecek durumda olması gerekir ve kanunun tanıklığa engel saydığı durumlar bulunmamalıdır. İşlemden doğrudan çıkar sağlayan veya taraflardan biriyle özel menfaat ilişkisi bulunan kişinin tanıklığı dikkatle değerlendirilir.

Tanığın görevi kişinin iradesini oluşturmak değildir. İşlemin kişinin önünde yapıldığını, açıklamanın gerçekleştirildiğini ve kişinin beyanını gözlemlemekle sınırlıdır.

Noter tanığın kimlik ve ehliyetini de kontrol eder; imzası veya gerekiyorsa m.75 usulündeki işareti belgeye alınır.

Engelli kişinin noter işleminde usule uyulmazsa ne olur?

Kanunun zorunlu tuttuğu tercüman, tanık veya irade tespit usulüne uyulmaması işlem geçerliliği, ispat gücü ve noter sorumluluğu bakımından ciddi sorun doğurabilir. Sonradan kişi “metni anlamadım”, “bana açıklanmadı” veya “iradem dışında işlem yapıldı” iddiasında bulunabilir.

Uyuşmazlıkta noterlik işlem dosyası, kullanılan tercümanın ve tanıkların bilgileri, kişinin kimlik ve sağlık durumu, varsa daire dışı işlem kaydı ve belgenin düzenleniş şekli incelenir.

Noterin kusurlu işleminden zarar doğmuşsa 1512 sayılı Kanun’daki noter sorumluluğu hükümleri çerçevesinde tazminat talebi gündeme gelebilir. Fiilin niteliğine göre ceza sorumluluğu da ayrıca doğabilir.

Mersin’de engelli bireylerin noter işlemleri

Mersin’de de 1512 m.73 ülke genelindeki aynı şekilde uygulanır. Akdeniz, Yenişehir, Mezitli, Toroslar, Tarsus, Erdemli ve diğer ilçelerde noterlikler kişinin engel türüne göre uygun usulü uygulamak zorundadır.

İşaret dili tercümanı veya başka yabancı dil tercümanı gerekiyorsa noterlikle önceden iletişim kurulması işlemi hızlandırır. Daireye erişim ciddi zorluk oluşturuyorsa m.83 kapsamında evde veya hastanede işlem talep edilebilir.

Özellikle taşınmaz, miras, banka ve dava vekâletnamelerinde verilecek özel yetkiler işlemden önce avukatla netleştirilirse, engelli kişinin gereksiz geniş yetki vermesinin önüne geçilir.

Sık Sorulan Sorular

Görme engelli kişi noterde vekâletname verebilir mi?

Evet. İşlem ehliyeti varsa ve gerçek iradesini açıklayabiliyorsa vekâletname verebilir.

Görme engelli kişi imza atabilir mi?

Evet. Görme engeli tek başına imzayı geçersiz kılmaz ve parmak izi zorunluluğu doğurmaz.

Görme engelli için iki tanık zorunlu mu?

1512 m.73’e göre görme engelli kişinin isteğine bağlı olarak işlem iki tanık huzurunda yapılabilir; her durumda otomatik zorunluluk yoktur.

İşitme engelli kişi için tercüman zorunlu mu?

Yazıyla güvenilir iletişim kurulabiliyorsa tercüman her durumda zorunlu değildir. Yazıyla anlaşma mümkün değilse iki tanık ve yeminli tercüman gerekir.

Konuşma engelli kişi yazıyla işlem yapabilir mi?

Evet. Yazıyla iradesini açıkça ifade edebiliyorsa noter bu yöntemle gerçek isteği tespit edebilir.

İşaret dili tercümanı kim olur?

Noterlik işleminde gerekli yeterliğe sahip ve noter tarafından kabul edilen yeminli tercüman kullanılır.

Engelli kişi parmak iziyle vekâletname verebilir mi?

Fiziksel nedenle imza atamıyorsa ve işlem ehliyeti varsa m.75 usulüyle parmak izi kullanılabilir.

Engelli kişi evde noter işlemi yapabilir mi?

Evet. m.83 şartları varsa noterlik işlemi evde veya hastanede yapılabilir.

Türkçe bilmeyen engelli kişi işlem yapabilir mi?

Evet. m.74’teki andlı tercüman kuralı ile m.73’teki engellilik usulü birlikte uygulanır.

Engellilik vasi atanmasını zorunlu kılar mı?

Hayır. Engellilik tek başına vesayet sebebi değildir; fiil ehliyeti ve vesayet şartları Türk Medeni Kanunu’na göre ayrıca değerlendirilir.

Engelli Kişinin Yakınının Onayı Noter İşlemi İçin Yeterli midir?

Hayır. Noterlik Kanunu m.72 uyarınca noter, işlemi yapan kişinin kimliğini, işlem yapma yeteneğini ve gerçek isteğini bizzat tespit etmek zorundadır. Engelli kişinin eşi, çocuğu, kardeşi, refakatçisi veya bakımını üstlenen kişi işlemi açıklayabilir; ancak ilgili kişinin yerine vekâletname veremez, sözleşmeyi kabul edemez veya kişinin iradesini oluşturamaz. İrade engelli kişiden doğrudan ve engeline uygun iletişim yöntemiyle alınmalıdır.

İşitme veya konuşma engelinde yazıyla iletişim yeterliyse kişinin kendi yazılı cevapları esas alınır; bu yöntem yeterli değilse m.73’teki iki tanık ve yeminli tercüman sistemi uygulanır. Görme engelinde ise işlem metni kişiye açıklanır ve kişinin talebi varsa iki tanık hazır bulundurulur. Bu usuller, yakının “kendisi böyle istiyor” şeklindeki beyanıyla ikame edilemez.

Özellikle taşınmaz satışı, banka işlemleri ve dava takip yetkisi içeren vekâletnamelerde noter metnindeki her özel yetkinin ilgilinin gerçek talebiyle örtüşmesi gerekir. Kişinin istemediği satış, sulh, ibra veya para tahsil yetkisinin sırf refakatçinin talebiyle metne eklenmesi doğru değildir.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

İlgili Hukuk Rehberleri

• Noter eve veya hastaneye gelir mi?
• Noterde parmak iziyle işlem
• Türkçe bilmeyen kişinin noter işlemi

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →