ETS Tahsisatı Haczedilebilir mi? Teminat, Haciz ve İcra Hukuku 2026
Kısa ve net cevap: 7552 sayılı İklim Kanununun 9/9. maddesine göre ETS tahsisatları teminat sözleşmesine konu edilemez. Teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatlar, ilk aktarıldıkları İşlem Kayıt Sistemi hesabından transfer edilmedikçe haczedilemez. Kanun bütün tahsisatlar için sınırsız ve mutlak haczedilmezlik getirmemiştir; özel koruma, teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatın ilk hesapta bulunduğu aşama için düzenlenmiştir. Ayrıca ETS mali uzlaştırma teminatları ile temerrüt garanti hesabı varlıkları Kanun m.9/11 uyarınca haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına girmez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
ETS Tahsisatının Hukuki Niteliği Nedir?
Türkiye ETS Yönetmeliğinin 4. maddesi tahsisatı, misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkını temsil eden varlık olarak tanımlar. Tahsisat fiziksel bir belge değildir; İşlem Kayıt Sisteminde elektronik kayıt olarak ihraç edilir ve hak sahipleri bazında izlenir.
7552 sayılı İklim Kanununun 9/9. maddesi de tahsisatların elektronik ortamda kayden ihracını ve bunlara ilişkin hakların hak sahipleri bazında izlenmesini zorunlu kılar. Bu kaydi yapı, icra hukuku bakımından tahsisatın hangi hesapta ve hangi hukuki statüde bulunduğunun belirlenmesini önemli hâle getirir.
Tahsisatın devredilebilir olması, her aşamada sınırsız şekilde haczedilebileceği veya rehnedilebileceği anlamına gelmez. Kanun belirli tahsisatlar için özel koruma, bütün tahsisatlar için ise teminat sözleşmesi yasağı getirir. Bu özel hükümler genel malvarlığı ve icra kurallarıyla birlikte uygulanır.
Tahsisat Teminat Sözleşmesine Konu Edilebilir mi?
Hayır. 7552 sayılı İklim Kanununun 9/9. maddesinin ilk cümlesi nettir: “Tahsisatlar, teminat sözleşmelerine konu edilemez.” Hüküm tahsisatın ücretsiz veya piyasadan satın alınmış olması bakımından ayrım yapmaz. Kanuni yasak tahsisatların tamamını kapsar.
Bu nedenle banka kredisi, finansman sözleşmesi, kredi teminat paketi, rehin sözleşmesi veya başka özel hukuk işlemiyle ETS tahsisatı üzerinde teminat hakkı kurulması Kanunun açık hükmüyle bağdaşmaz. Şirketin bilançosunda veya karbon portföyünde tahsisat bulunması, bunun finansman teminatı olarak gösterilebileceği anlamına gelmez.
Sözleşme hazırlanırken “mevcut ve gelecekte edinilecek tüm karbon hakları üzerinde rehin” gibi geniş ifadeler ayrıca incelenmelidir. ETS tahsisatı, Kanunun teminat yasağı nedeniyle böyle bir genel teminat maddesi kapsamına sokulamaz. Karbon kredisi ile ETS tahsisatı aynı hukuki varlık değildir; sözleşmede iki kavram birbirinden ayrılmalıdır.
ETS Tahsisatının Haczedilmezliği Hangi Durumda Geçerlidir?
7552 m.9/9, haczedilmezliği tüm tahsisatlar için sınırsız biçimde düzenlememiştir. Hüküm, “teslim yükümlülüğüne konu olan ücretsiz tahsisatlar” için özel koruma getirir. Bu tahsisatlar ilk aktarıldıkları İşlem Kayıt Sistemindeki hesaptan transfer edilmedikçe haczedilemez.
Üç unsur birlikte aranır: Tahsisat ücretsiz verilmiş olmalıdır; teslim yükümlülüğüne konu olmalıdır; ilk aktarıldığı İşlem Kayıt Sistemi hesabından henüz transfer edilmemiş olmalıdır. Kanunun koruması bu şartlara bağlanmıştır.
Bu nedenle “ETS’deki bütün tahsisatlar hiçbir durumda haczedilemez” cümlesi doğru değildir. Kanun teminat sözleşmesi bakımından bütün tahsisatlara genel yasak koyarken, haciz bakımından belirli ücretsiz tahsisat grubunu ve belirli hesap aşamasını korur. İcra dosyasında tahsisatın edinim kaynağı ve transfer geçmişi incelenmelidir.
Tahsisat İlk Hesaptan Transfer Edilirse Ne Değişir?
Kanundaki haczedilmezlik hükmü, ücretsiz tahsisatın ilk aktarıldığı hesaptan “transfer edilmedikçe” geçerlidir. Tahsisat transfer edildiğinde bu özel korumanın şartlarından biri ortadan kalkar. Bundan sonraki haciz değerlendirmesi tahsisatın güncel statüsü ve genel icra hukuku kuralları üzerinden yapılır.
İşletmenin korunan tahsisatı başka hesaba taşıyarak yeniden koruma yaratması mümkün değildir. Hüküm açıkça ilk aktarıldığı İşlem Kayıt Sistemi hesabını esas alır. İşlem Kayıt Sisteminin elektronik kayıtları transfer geçmişini göstereceği için haciz uyuşmazlığında teknik kayıtlar merkezi delil niteliği taşır.
Şirketin teslim yükümlülüğünü yerine getirmek için tahsisatı itfa/teslim etmesi ise transferden farklı bir sistem işlemidir. Tahsisatın teslim edilmesiyle yıllık ETS yükümlülüğü yerine getirilir; teslim edilen tahsisat artık şirketin serbestçe tasarruf edeceği malvarlığı unsuru olarak kalmaz.
Ücretsiz Tahsisat Neden Özel Olarak Korunuyor?
Ücretsiz tahsisatın temel işlevi, ETS kapsamındaki işletmenin doğrulanmış emisyonuna karşı yıllık teslim yükümlülüğünü yerine getirmesine katkı sağlamaktır. Kanun, teslim için tahsis edilen ücretsiz birimin daha işletme teslim işlemini yapmadan icra yoluyla hesaptan çıkarılmasını sınırlamıştır.
Bu koruma işletmenin bütün borçlarından genel muafiyet değildir. Şirketin diğer malvarlığı unsurları ve haczi mümkün diğer hakları genel kurallara tabidir. İklim Kanunu yalnız teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatı ilk hesapta bulunduğu sürece korur.
Ücretsiz tahsisat başvurusu ve dağıtımı Türkiye ETS Yönetmeliğinin 13 ve 14. maddelerinde düzenlenir. Tahsisat işletme hesabına tesis bazında aktarılır. İcra dosyasında tahsisatın ücretsiz tahsisat kararıyla mı yoksa birincil/ikincil piyasadan alımla mı elde edildiğinin tespiti bu nedenle önemlidir.
ETS Mali Uzlaştırma Teminatları ve Temerrüt Garanti Hesabı Haczedilebilir mi?
7552 sayılı Kanunun 9/11. maddesi ETS piyasasının mali güvenlik yapısı için daha geniş bir koruma getirir. Mali uzlaştırma ile diğer mali işlemlere konu teminatlar ve oluşturulan temerrüt garanti hesabındaki varlıklar amaçları dışında kullanılamaz, haczedilemez ve rehnedilemez.
Aynı hüküm bu varlıkların idari mercilerin tasfiye kararlarından etkilenmeyeceğini, iflas masasına dahil edilemeyeceğini ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamayacağını da açıkça düzenler. Buradaki koruma, m.9/9’daki ücretsiz tahsisat korumasından farklı bir varlık grubuna ilişkindir.
Merkezi uzlaştırma kuruluşunun ETS piyasasına ilişkin teminat yönetimi ve nakit takas faaliyetlerini yürütmesi Kanunun 10. maddesinde düzenlenmiştir. Piyasa güvenliği için ayrılan bu teminatların bireysel alacaklıların takibine konu edilmemesi sistemik piyasa koruması işlevi taşır.
İflas, Tasfiye ve Konkordatoda Tahsisat Yükümlülüğü Ne Olur?
7552 sayılı Kanunun 9/10. maddesi teslim yükümlülüğü zamanından önce tesis faaliyetine son verilmesi, işletmenin tasfiyesi veya konkordato kararı alınmasının tahsisat teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını açıkça düzenler. Şirket mali güçlük yaşasa bile ETS teslim borcu devam eder.
Buna karşılık Kanunun 9/11 kapsamındaki mali uzlaştırma teminatları ve temerrüt garanti hesabı varlıkları iflas masasına dahil edilmez. Böylece şirketin genel malvarlığı ile piyasa güvenliği için özel olarak ayrılan teminat varlıkları arasında kanuni ayrım yapılır.
Ücretsiz tahsisatın iflas ve icra sürecindeki durumu incelenirken m.9/9’daki ilk hesap ve transfer şartı da ayrıca kontrol edilir. İflas idaresi veya icra müdürlüğünün yalnız tahsisatın “değerli bir elektronik hak” olmasına bakması yeterli değildir; İklim Kanunundaki özel kısıtlamalar uygulanmalıdır.
Tahsisat Üzerine İhtiyati Haciz veya İhtiyati Tedbir Konabilir mi?
Kanun m.9/11’deki mali uzlaştırma teminatları ve temerrüt garanti hesabı varlıkları bakımından ihtiyati tedbir yasağını açıkça düzenler. Bu varlıklar üzerine ihtiyati tedbir konulamaz. Haciz ve rehin yasağı da aynı fıkrada ayrıca yer alır.
Tahsisatın kendisi bakımından m.9/9 açıkça teminat sözleşmesi yasağı ve belirli ücretsiz tahsisatlar için haczedilmezlik düzenler; ihtiyati tedbir konusunda m.9/11’deki kadar genel bir ifade kullanmaz. Bu nedenle hangi ETS varlığı hakkında hangi korumanın bulunduğu ayrıştırılmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta tedbir talebinin konusu doğru tanımlanmalıdır: Şirket hesabındaki ücretsiz tahsisat mı, piyasadan alınmış tahsisat mı, mali uzlaştırma teminatı mı, temerrüt garanti hesabı varlığı mı? Kanuni sonuç varlığın niteliğine göre değişir.
Kredi ve Finansman Sözleşmelerinde Ne Yapılmalı?
Bankalar ve şirketler ETS tahsisatlarını finansman belgelerinde “teminat verilebilir karbon varlığı” olarak tanımlamamalıdır. 7552 m.9/9’daki teminat yasağı emredicidir. Genel rehin veya temlik maddelerinin ETS tahsisatını kapsamadığı açıklaştırılabilir.
Karbon kredileri ayrı değerlendirilmelidir. 7552 sayılı Kanun karbon kredisini ve gönüllü karbon piyasasını ayrı maddede düzenler. ETS tahsisatına ilişkin m.9/9 teminat yasağının karbon kredilerine otomatik olarak aynı şekilde uygulanacağı sonucu çıkarılamaz. Karbon kredisi sözleşmesinin kendi mevzuatı, kayıt sistemi ve proje standardı ayrıca incelenir.
Finansal due diligence sürecinde şirketin ETS hesabındaki tahsisatların kaynağı, serbestçe devredilebilir miktar, teslim yükümlülüğüne ayrılan miktar ve kanuni kısıtlamalar ayrı satırlar halinde gösterilmelidir. Böylece şirket değerlemesi ile hukuken tasarruf edilebilir varlık miktarı karıştırılmaz.
İcra Dosyasında Uygulanacak Kontrol Sırası
İlk olarak haczedilmek istenen varlığın ETS tahsisatı olup olmadığı tespit edilir. İkinci olarak tahsisatın ücretsiz dağıtımla mı yoksa piyasadan alımla mı edinildiği belirlenir. Üçüncü olarak ücretsiz tahsisat teslim yükümlülüğüne konu mu kontrol edilir. Dördüncü olarak ilk aktarıldığı İşlem Kayıt Sistemi hesabından transfer edilip edilmediği incelenir.
Beşinci olarak haczin konusu tahsisat değil piyasa teminatıysa m.9/11 uygulanır. Altıncı olarak işlem kayıtları ve hak sahipliği verileri ilgili makamdan temin edilir. Yedinci olarak borçlu işletmenin tahsisat teslim yükümlülüğü ve son teslim tarihi kontrol edilir.
Bu sıra, icra işleminin yanlış ETS varlığına yönelmesini önler. Kanunun özel hükümleri dikkate alınmadan yapılacak haciz işlemi şikâyet veya başka hukuki uyuşmazlıklara konu olabilir.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Tahsisatların teminat ve haciz rejimi ülke genelinde aynıdır. Mersin’deki ETS işletmesinin tahsisatı da 7552 m.9/9 ve 9/11 hükümlerine tabidir. İcra dairesinin bulunduğu yer bu maddi hukuk korumasını değiştirmez.
Mersin’de sanayi şirketleriyle yapılan finansman, şirket devri veya icra işlemlerinde ETS hesaplarının artık ayrı bir hukuki inceleme başlığı olması gerekir. Özellikle ücretsiz tahsisatın kaynağı ve transfer geçmişi kontrol edilmeden “karbon varlığı” şeklinde genel değerleme yapılmamalıdır.
Sık Sorulan Sorular
ETS tahsisatı rehin verilebilir mi?
Hayır. 7552 m.9/9 tahsisatların teminat sözleşmesine konu edilemeyeceğini açıkça düzenler.
Bütün ETS tahsisatları haczedilemez mi?
Hayır. Özel haczedilmezlik, teslim yükümlülüğüne konu ücretsiz tahsisatın ilk aktarıldığı hesapta transfer edilmeden bulunduğu aşama için düzenlenmiştir.
Ücretsiz tahsisat başka hesaba transfer edilirse koruma sürer mi?
Kanun haczedilmezliği “ilk aktarıldığı hesaptan transfer edilmedikçe” şartına bağlar. Transferle bu özel şart sona erer.
Piyasadan satın alınan tahsisat da teminat verilebilir mi?
Hayır. Teminat sözleşmesi yasağı tahsisatın edinim biçimine göre ayrım yapmaz.
ETS temerrüt garanti hesabı haczedilebilir mi?
Hayır. Kanun m.9/11 açıkça haciz, rehin ve iflas masasına dahil edilme yasağı getirir.
Temerrüt garanti hesabına ihtiyati tedbir konabilir mi?
Hayır. m.9/11 bu varlıklar üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını açıkça düzenler.
Şirket tasfiye olursa tahsisat teslim borcu biter mi?
Hayır. m.9/10 tasfiye ve konkordatonun teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını belirtir.
Karbon kredisi ile ETS tahsisatı aynı haciz kuralına mı tabi?
Aynı varlık değildir. m.9/9 doğrudan ETS tahsisatını düzenler; karbon kredileri 7552 m.11 kapsamında ayrı hukuki rejimdedir.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
ETS Tahsisat Teslim Yükümlülüğü · ETS Ücretsiz Tahsisat Nasıl Alınır? · İklim Hukuku ve Karbon Piyasaları.
Resmî kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu ve Türkiye ETS Yönetmeliği.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 7552 sayılı İklim Kanununun 9. maddesinin 9, 10 ve 11. fıkraları ile Türkiye ETS Yönetmeliğinin tahsisat ve İşlem Kayıt Sistemi hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son hukuk kontrolü: 11 Eylül 2026
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
