ETS Ücretsiz Tahsisat Nasıl Alınır? Başvuru, Kıyas Değeri ve Süreler 2026
Kısa ve net cevap: Türkiye ETS Yönetmeliğinin 13 ve 14. maddelerine göre ücretsiz tahsisat otomatik verilmez. Ücretsiz tahsisat kapsamında yer alan faaliyeti yürüten işletme, Ulusal Tahsisat Planının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 30 gün içinde tesis özelinde elektronik başvuru yapmak zorundadır. Miktar; alt tesis bazında faaliyet seviyesi, Başkanlıkça ilan edilen kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısı üzerinden hesaplanır. Başkanlık başvuruyu 15 iş gününde inceler; düzeltme istenirse işletmenin 10 iş günü vardır. Geç başvuruda başvuru bedeli %50 artırılır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Ücretsiz Tahsisatın Kanuni Dayanağı Nedir?
7552 sayılı İklim Kanununun 9/6. maddesi, ETS kapsamında ücretsiz tahsisatların tarihsel emisyon verileri veya kıyaslama değerleri nispetinde sağlanabileceğini düzenler. Hüküm “sağlanabilir” ifadesini kullanır; bu nedenle ücretsiz tahsisat her ETS işletmesi için kanundan doğan koşulsuz bir hak değildir. Dağıtımın kapsamı ve oranı Karbon Piyasası Kurulu kararları ile Türkiye ETS Yönetmeliğinde belirlenen usul üzerinden yürür.
27 Ağustos 2026 tarihli Türkiye ETS Yönetmeliğinin 13. maddesi ücretsiz tahsisatların dağıtım yöntemini, 14. maddesi başvuru sürecini düzenler. Yönetmelik alt tesis bazlı kıyas yöntemini esas alır. Ücretsiz tahsisat miktarı, tesisin bütün emisyonlarının tarihsel ortalamasına tek kalem bakılarak değil, ilgili alt tesisin faaliyet seviyesi ve kıyas parametreleri üzerinden hesaplanır.
Karbon Piyasası Kurulu ücretsiz tahsisatların dağılımına karar verir. Yönetmeliğin 23. maddesi Kurulun Başkanlık tarafından hazırlanan Ulusal Tahsisat Planını onaylama, ücretsiz tahsisatların dağılımına karar verme ve birincil piyasada satışa sunulacak tahsisat miktarını tespit etme görevlerini açıkça sayar.
Hangi İşletmeler Ücretsiz Tahsisat Başvurusu Yapabilir?
Yönetmeliğin 14/1. maddesi “ücretsiz tahsisat kapsamında yer alan faaliyetleri yürüten işletmeler” ifadesini kullanır. Dolayısıyla yalnız ETS kapsamında olmak otomatik olarak ücretsiz tahsisata hak kazandırmaz. İlgili uygulama dönemi için hangi faaliyetlerin hangi oranda ücretsiz tahsisata tabi tutulacağı Karbon Piyasası Kurulunun ve Başkanlığın uygulama kararlarıyla belirlenir.
ETS kapsamı Yönetmeliğin 5. maddesinde EK-1 faaliyetlerini yürüten Kategori B ve C tesisler olarak belirlenmiştir. Ancak bu tesislerin tümünün aynı ücretsiz tahsisat oranına tabi olması zorunlu değildir. Yönetmeliğin 13/8. maddesine göre her faaliyet için ücretsiz tahsisat oranı Karbon Piyasası Kurulu kararıyla belirlenir; uygulama dönemi içinde alt dönemler oluşturulursa farklı sistem yıllarında farklı oranlar uygulanabilir.
İşletme ücretsiz tahsisat başvurusunda tesis özelinde sera gazı emisyon izni koşullarını sürdürdüğünü göstermek zorundadır. Yönetmeliğin 14/3. maddesindeki bu şart, geçerli izin ile tahsisat dağıtımı arasındaki bağı kurar. İzni iptal edilen veya izin koşullarını kaybeden bir tesisin ücretsiz tahsisat süreci ayrıca değerlendirilir.
Ücretsiz Tahsisat Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Yönetmeliğin 13/7. maddesi hesap formülünün temelini açıkça düzenler. Her alt tesis bakımından ücretsiz tahsisat miktarı; Başkanlıkça ilan edilecek kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı, sektörel faaliyet katsayısı ve alt tesis faaliyet seviyesinin çarpımına göre elde edilir. Yönetmeliğin belirlediği sektörel düzeltme faktörü ilan edilirse bu faktör de hesaplamaya dahil edilir.
Kıyas değeri, alt tesisin emisyon yoğunluğunu karşılaştırmaya yarayan referans değerdir. Yönetmeliğin 13. maddesi ürün kıyası, ölçülebilir ısı kıyası, yakıt kıyası ve üretim sürecine yönelik alt tesis ayrımlarını tanır. İşletmenin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon verisi bu alt tesislere atfedilir.
Hesap sonucunda kesirli bir değer oluşursa 13/10 uyarınca ücretsiz tahsisat miktarı bir üst tam sayıya yuvarlanır. Bu ayrıntı, özellikle büyük tahsisat portföylerinde bile mevzuata uygun hesap kaydının nasıl tutulacağını gösterir. Şirket hesap tablosunda kullanılan kıyas değeri, faaliyet seviyesi, oran, katsayı ve yuvarlama adımı ayrı ayrı gösterilmelidir.
Alt Tesis Nedir ve Neden Önemlidir?
Türkiye ETS Yönetmeliğinin 4. maddesinde alt tesis, tesis kapsamındaki faaliyetlerden doğan emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısı veya yakıt kullanımına indirgenerek kütle-enerji dengesiyle sınırları belirlenen teknik birim olarak tanımlanır. Ücretsiz tahsisat hesabının temel birimi bu alt tesis yapısıdır.
Ürün kıyasına dayalı alt tesis, belirli bir ürünün üretimindeki emisyon yoğunluğunu esas alır. Ölçülebilir ısı kıyası, ısı akışının tanımlanabildiği ve ölçülebildiği durumlarda kullanılır. Yakıt kıyası yakıt kullanımını, üretim sürecine yönelik alt tesis ise ürün, ısı veya yakıt kıyasının doğrudan uygulanamadığı prosesleri kapsar. Hangi alt tesis yönteminin uygulanacağı teknik verilerle belirlenir.
İşletmenin alt tesis sınırlarını yanlış belirlemesi ücretsiz tahsisat miktarını etkiler. Bu nedenle izleme metodolojisi planı, faaliyet seviyesi raporu ve doğrulama süreci birbiriyle uyumlu olmalıdır. Yönetmeliğin EK-4 ve EK-5 hükümleri bu veri yapısının teknik temelini oluşturur.
Ücretsiz Tahsisat Başvurusu İçin 30 Günlük Süre
Yönetmeliğin 14/2. maddesi başvuru süresini net biçimde belirler. Ücretsiz tahsisat başvuruları, Ulusal Tahsisat Planının yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Başvuru elektronik ortamda ve tesis özelinde gerçekleştirilir.
Ulusal Tahsisat Planının yayımlanma tarihi bu nedenle işletmenin hukuki takviminde otomatik tetikleyici olmalıdır. Plan Resmî Gazete’de yayımlandığında yalnız sürdürülebilirlik biriminin değil, hukuk, mali işler ve tesis yönetiminin de aynı gün bilgilendirilmesi gerekir.
Başvuruda alt tesis bazında sistem yılına ait faaliyet seviyeleri dikkate alınır. Şirketin tek bir konsolide üretim rakamı sunması yeterli değildir. Ücretsiz tahsisata esas alt tesis verileri tesis özelinde ve mevzuattaki metodolojiye uygun hazırlanmalıdır.
Başkanlık Başvuruyu Kaç Günde İnceler?
Yönetmeliğin 14/4. maddesine göre ücretsiz tahsisat başvurusu Başkanlık tarafından 15 iş günü içinde incelenir. Başkanlık düzeltme isterse işletme gerekli düzeltmeyi 10 iş günü içinde yapmak zorundadır. Başvurusu uygun bulunan tesislerin ücretsiz tahsisatları EPDK tarafından belirlenen şekilde İşlem Kayıt Sistemi üzerinden işletme hesabına tesis bazında transfer edilir.
15 iş günlük inceleme süresi, şirketin tahsisatı otomatik olarak on beşinci gün hak ettiği anlamına gelmez. Başvurunun uygun bulunması gerekir. Düzeltme talebi varsa 10 iş günlük ayrı süre işler. İşletme bu sürede istenen düzeltmeyi yapmazsa süreçte hak kaybı ve gecikme riski doğar.
Başvuru dosyasında faaliyet seviyesi raporu, izin koşulları ve kullanılan hesap verileri tutarlı olmalıdır. Daha sonra denetim veya rapor düzeltmesi yapılması ihtimali nedeniyle başvuruya esas veri kaynakları arşivlenmelidir.
Ücretsiz Tahsisata Geç Başvurulursa Ne Olur?
Yönetmelik geç başvuruyu tamamen yasaklamamış; ancak mali sonuç bağlamıştır. 14/7. maddeye göre geç başvuran işletme başvuru bedelini yüzde 50 artırımlı öder. Yönetmeliğin 35/3 kapsamındaki bazı geç bildirim durumlarındaki işletmeler için başvuru bedeli yüzde 100 artırımlı uygulanır.
Bu hüküm 30 günlük sürenin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Geç başvuru, tahsisatın zamanında hesaba geçmesini, piyasa planlamasını ve teslim yükümlülüğü yönetimini etkiler. Üstelik artırımlı başvuru bedeli doğrudan mali kayıptır.
Şirketlerin Resmî Gazete takip sisteminde “Ulusal Tahsisat Planı” anahtar kelimesi için otomatik uyarı kurması ve yayımlanma gününü 30 günlük başvurunun ilk günü olarak kaydetmesi gerekir.
Raporlamada Hata Çıkarsa Ücretsiz Tahsisat Ne Olur?
Yönetmeliğin 14/5. maddesine göre sistem yılı raporlamalarında ücretsiz tahsisat miktarına etki edecek bir hata tespit edilirse, hata nedeniyle ortaya çıkan tahsisat farkı telafi yılı içinde mahsuplaştırılır. Bu nedenle tahsisatın işletme hesabına geçmiş olması hesabın sonsuza kadar kesinleştiği anlamına gelmez.
Fazla ücretsiz tahsisat verilmesine neden olan hata ile eksik tahsisata neden olan hata ayrı finansal etkiler doğurabilir. Şirket, düzeltme sonucunu tahsisat envanterinde ve mali planlamada yansıtmalıdır. Raporlama verisinin kasıtlı biçimde yanlış, yanıltıcı veya gerçek dışı sunulması hâlinde ise yalnız mahsuplaşma değil, izin iptali dahil daha ağır hükümler gündeme gelir.
İç denetimde emisyon raporu, faaliyet seviyesi raporu ve ücretsiz tahsisat başvurusundaki üretim verileri çapraz kontrol edilmelidir. Aynı faaliyet için farklı departmanlarda farklı üretim miktarları kullanılması önemli uyum hatasıdır.
İşletme Ücretsiz Tahsisattan Vazgeçebilir mi?
Evet. Türkiye ETS Yönetmeliğinin 15/3. maddesi tahsisat sahibi işletmenin ilgili uygulama dönemi içinde iklim değişikliğiyle mücadeleye gönüllü katkı amacıyla Başkanlığa başvurarak ücretsiz tahsisat hakkından vazgeçebileceğini veya ücretsiz tahsisatlarının iptalini talep edebileceğini düzenler.
Vazgeçme, teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İşletme doğrulanmış emisyonu kadar tahsisatı yine teslim etmek zorundadır. Ücretsiz tahsisattan vazgeçilirse gerekli tahsisatın başka piyasa kanallarından karşılanması gerekir.
Bu nedenle gönüllü vazgeçme kararı yalnız iletişim veya ESG politikası olarak alınmamalıdır. Tahsisat portföyü, beklenen emisyon, piyasa fiyatı ve teslim takvimi birlikte analiz edilmelidir. Yönetim organının karar gerekçesi ve mali etkisi kayıt altına alınmalıdır.
Ücretsiz Tahsisat ile Teslim Yükümlülüğü Arasındaki Fark
Ücretsiz tahsisat, işletmenin hesabına bedelsiz aktarılan tahsisat miktarıdır. Teslim yükümlülüğü ise doğrulanmış emisyon miktarına eşittir. Bu iki sayı zorunlu olarak aynı değildir. Ücretsiz tahsisat oranı yüzde 100’den düşükse işletme aradaki farkı piyasadan karşılamak zorundadır.
Türkiye ETS Yönetmeliğinin 16. maddesi, teslimin Kasım ayının son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sisteminde tamamlanmasını zorunlu kılar. Ücretsiz tahsisat başvurusu yapmış olmak teslim işleminin yapılmış olduğu anlamına gelmez. Tahsisatlar hesaba geçtikten sonra teslim işlemi ayrıca gerçekleştirilir.
Bu ayrım bütçe planlaması için kritiktir. Şirket, beklenen ücretsiz tahsisat miktarını tahmin ederken aynı anda doğrulanmış veya öngörülen emisyon kadar toplam teslim ihtiyacını hesaplamalıdır. Aradaki açık, karbon maliyeti olarak finansal plana yansıtılmalıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Ücretsiz tahsisat sistemi şehir bazında farklı uygulanmaz. Mersin’deki ETS işletmesi de aynı Ulusal Tahsisat Planı, kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve başvuru sürelerine tabidir. Belirleyici unsur tesisin faaliyeti ve alt tesis verileridir.
Mersin’de bir şirketin birden fazla tesisi varsa her tesisin ücretsiz tahsisat başvurusu tesis özelinde yapılır. Aynı tüzel kişiliğin farklı tesislerindeki faaliyet seviyeleri tek başvuru rakamına dönüştürülmez.
Sık Sorulan Sorular
Ücretsiz tahsisat otomatik verilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.14/1 uyarınca kapsam dahilindeki işletme elektronik başvuru yapmalıdır.
Başvuru süresi kaç gündür?
Ulusal Tahsisat Planının yayımlanmasından itibaren 30 gündür.
Başkanlık kaç günde inceler?
15 iş günü içinde. Düzeltme istenirse işletmenin 10 iş günü vardır.
Ücretsiz tahsisat miktarı nasıl hesaplanır?
Alt tesis faaliyet seviyesi, Başkanlıkça ilan edilen kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısı esas alınır; varsa sektörel düzeltme faktörü eklenir.
Geç başvuruda ceza var mı?
Yönetmelik, başvuru bedelinin yüzde 50 artırımlı alınmasını düzenler; 35/3 kapsamındaki işletmelerde artış yüzde 100’dür.
Başvuru bedeli ödenmezse ne olur?
Yönetmelik m.14/6 uyarınca başvuru işleme alınmaz.
Rapor hatası çıkarsa verilen tahsisat ne olur?
Ücretsiz tahsisat miktarını etkileyen hata, telafi yılında tahsisat üzerinden mahsuplaştırılır.
Ücretsiz tahsisattan vazgeçilebilir mi?
Evet. İşletme Başkanlığa başvurarak hakkından vazgeçebilir veya tahsisatın iptalini isteyebilir; bu teslim yükümlülüğünü kaldırmaz.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
ETS Tahsisat Teslim Yükümlülüğü · Sera Gazı Emisyon İzni Nasıl Alınır? · İklim Hukuku ve Karbon Piyasaları.
Resmî metin: Türkiye ETS Yönetmeliği · 7552 sayılı İklim Kanunu.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 7552 sayılı İklim Kanununun 9. maddesi ile 27 Ağustos 2026 tarihli Türkiye ETS Yönetmeliğinin 13, 14, 15, 16 ve 23. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son hukuk kontrolü: 11 Eylül 2026
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
