Faktoring Takibinde Fatura ve Temel Alacağı Kim İspatlar? | 2026

Kısa ve net cevap: HMK m.190’a göre kanunda özel bir düzenleme yoksa bir vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf o vakıayı ispat eder. Faktoring şirketi takip ettiği alacağın kendisine geçerli biçimde devredildiğini ve miktarını dayanak belgelerle ortaya koyar. Borçlu “ödendi”, “mal teslim edilmedi”, “senet teminat için verildi” gibi borcu sona erdiren veya doğumunu engelleyen özel bir vakıaya dayanıyorsa bu vakıanın ispat yükü kural olarak borçludadır. Bunun yanında 6361 m.9/2, faktoring şirketinin kambiyo senedine dayansa dahi fatura ile tevsik edilemeyen mal veya hizmet satış alacağını devralamayacağını düzenler; bu nedenle faktoring işlem dosyasındaki fatura-tevsik zinciri davanın temel inceleme konularından biridir.

1. HMK m.190 ispat yükünü nasıl dağıtır?

HMK m.190/1, kanunda özel düzenleme bulunmadıkça ispat yükünü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa yükler. Bu kural “davacı her şeyi ispatlar” biçiminde uygulanmaz. Her bir maddi vakıa ayrı ele alınır ve o vakıanın doğru kabul edilmesinden kim lehine sonuç çıkacaksa ispat yükü o tarafa verilir.

Faktoring davasında örneğin alacağın doğduğu, devredildiği ve takip tarihinde bakiye bulunduğu vakıalar alacak hakkını ileri süren tarafın iddiasının temelidir. Buna karşılık borçlu “bu borcu 5 Mayıs 2026 tarihinde ödedim” diyorsa ödeme, borcu sona erdiren özel vakıadır ve bunu ileri süren borçlu ödeme delilini sunmalıdır.

2. Faktoring şirketi hangi hukuki zinciri ortaya koymalıdır?

Faktoring şirketinin talebi yalnız “sözleşme var” ifadesinden ibaret değildir. Hangi müşteriyle faktoring sözleşmesi yapıldığı, hangi üçüncü kişiden doğan hangi alacağın devralındığı, alacağın tutarı ve vadesi, devir tarihi, finansmanın nasıl sağlandığı ve takip tarihinde ne kadar bakiye kaldığı gösterilmelidir. Her aşamanın belgesi farklıdır.

Bu zincir özellikle borçlunun faktoring sözleşmesinin tarafı olmadığı klasik faktoring yapısında önemlidir. Borçluya yöneltilen talebin kaynağı müşterinin devrettiği ticari alacaktır. Bu nedenle temel satış veya hizmet ilişkisindeki borç ile faktoring şirketinin devraldığı alacak aynı işlem olarak eşleştirilmelidir.

3. 6361 m.9/2 ispat tartışmasına neden özel bir katman ekler?

6361 m.9/2, faktoring şirketinin Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senedine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacağı devralamayacağını veya tahsilini üstlenemeyeceğini düzenler. Doğacak alacaklarda da mevzuata uygun tevsik şartı vardır.

Bu hüküm nedeniyle faktoring davasında fatura yalnız yardımcı belge değildir. Şirketin faaliyet kapsamında devralabileceği alacağın niteliğinin kanuni göstergesidir. Takip bono üzerinden yapılmış olsa bile faktoring işlem dosyasındaki ticari alacağın fatura ve ilgili belgelerle izlenebilir olması gerekir. faturasız alacağın faktoring şirketince devralınması rehberi bu faaliyet yasağını ayrıca açıklar.

4. Faturayı hangi taraf sunmalıdır?

Takip eden faktoring şirketi, devraldığı alacağın dayanağını ortaya koyarken işlem dosyasındaki faturayı veya fatura yerine geçen kabul edilebilir belgeyi sunmalıdır. 6361 m.9/2 çerçevesinde şirketin bu belgeler olmadan alacağı devralmaması gerekir. Bu nedenle “fatura borçluda, o getirsin” yaklaşımı faktoring şirketinin kendi işlem dosyası yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Borçlu faturanın sahte, iptal edilmiş veya başka bir işleme ait olduğunu ileri sürüyorsa bu özel savunmayı destekleyen kayıtları da sunar. Fatura numarası, e-Fatura UUID bilgisi, GİB kayıtları, iade faturası ve ticari defter kayıtları uyuşmazlığın niteliğine göre incelenebilir.

5. Alacağın faktoring şirketine devredildiğini kim ispatlar?

Alacaklı sıfatını faktoring şirketi ileri sürdüğünden, talep konusu alacağın kendisine devredildiğini gösteren faktoring sözleşmesi, temlik listesi veya ilgili işlem belgesini sunması gerekir. Hangi faturanın hangi tarihte devredildiği belirlenemiyorsa alacaklı sıfatı ve talep miktarı üzerinde ispat sorunu doğar.

Toplu temlik listelerinde takip konusu borçlunun unvanı, fatura numarası, tutar ve vade bulunmalıdır. Sonradan oluşturulmuş genel bir ekran çıktısı yerine kaydın işlem tarihindeki kaynağı ve sistem kayıtları incelenir. Birden çok faktoring şirketine kısmi temlik varsa 6361 m.9/2’deki toplamın fatura tutarını aşmaması kuralı da kontrol edilir.

6. Faktoring şirketinin müşteriye para ödemesi borçlunun borcunu tek başına ispatlar mı?

Hayır. Faktoring şirketinin müşterisine finansman sağlaması faktoring ilişkisinin bir unsurunu gösterir; ancak üçüncü kişi borçlunun temel satış veya hizmet borcunun gerçekten doğduğunu tek başına kanıtlamaz. Borçluya karşı talebin dayanağı, müşterinin ona karşı sahip olduğu devredilmiş ticari alacaktır.

Bu nedenle finansman dekontu fatura, sözleşme, teslim/hizmet belgesi ve temlik kaydıyla birlikte anlam kazanır. Faktoring şirketi müşterisine bir tutar ödemiş olabilir; fakat bu ödemenin hangi üçüncü kişi alacağına karşılık sağlandığı ve o alacağın gerçekten mevcut olduğu ayrıca gösterilmelidir.

7. Mal teslimi veya hizmetin ifası tartışılıyorsa ispat nasıl kurulur?

Fatura tek başına her uyuşmazlıkta malın teslim edildiğini veya hizmetin eksiksiz ifa edildiğini tartışmasız hâle getirmez. Temel ilişkinin niteliğine göre irsaliye, teslim tutanağı, taşıma belgesi, servis formu, e-posta yazışması, kabul belgesi veya iş bitirme kaydı incelenir. Borçlu teslimi açıkça inkâr ediyorsa bu konu temel alacağın doğumu bakımından önemlidir.

Alacaklı taraf malın teslim edildiğini ileri sürerek bedel talep ediyorsa teslim vakıasını destekleyen belgeleri sunar. Borçlu ise “teslim aldım ancak bedeli ödedim” diyorsa ödeme vakıasının ispatı ona aittir. Aynı dosyada farklı vakıaların ispat yükü farklı taraflarda bulunabilir.

8. Faktoring şirketinin elinde bono varsa fatura ispatı gereksizleşir mi?

Hayır. Bono kambiyo senedi olarak soyut borç ikrarı ve özel takip imkânları doğurabilir; ancak faktoring şirketleri için 6361 m.9/2 özel faaliyet kuralıdır. Madde, “kambiyo senetlerine dayalı olsa bile” ifadesini özellikle kullanır. Dolayısıyla faktoring şirketinin elindeki bono, faktoring işlem dosyasındaki ticari alacağın tevsik edilmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

Bununla birlikte bononun kambiyo hukukundaki ispat ve defi sonuçları ayrıca uygulanır. Borçlunun temel ilişkiden doğan şahsi defileri faktoring şirketine karşı ileri sürme imkânı 6361 m.9/3 çerçevesinde sınırlanabilir. Bu iki madde birlikte değerlendirilmelidir.

9. “Borcumu ödedim” savunmasını kim ispatlar?

Ödeme borcu sona erdiren bir vakıadır. Bu vakıadan lehine sonuç çıkaran borçlu, HMK m.190 uyarınca ödeme olgusunu ispatlar. Banka dekontu, alacaklı makbuzu, cari hesap mutabakatı veya usulüne uygun ticari kayıt bu amaçla kullanılabilir. Birden çok borç varsa ödemenin hangi borca mahsup edildiği TBK m.101-102’ye göre ayrıca belirlenir.

Ödeme açıklamasında takip konusu fatura veya senet numarasının yer alması ispatı önemli ölçüde somutlaştırır. Açıklamasız ödeme varsa alacaklının makbuzu, vade ve takip sırası gibi kanuni mahsup kriterleri devreye girer. Bu konu tahsil edilmiş faktoring borcunda ikinci takip rehberinde ayrıntılı ele alınmıştır.

10. “Senedim teminattı” savunmasında ispat yükü

Borçlu bononun belirli bir sözleşmenin teminatı olarak verildiğini ve teminatın paraya çevrilme şartının gerçekleşmediğini ileri sürüyorsa bu savunmayı dayandırdığı vakıaları belgelendirmelidir. Teminat sözleşmesi, senet teslim tutanağı, e-posta, senet üzerindeki kayıt veya tarafların kabulü kullanılabilir.

Ancak faktoring şirketi senedi ciro yoluyla iktisap etmişse 6361 m.9/3’ün şahsi defi sınırlaması ayrıca uygulanır. Bu nedenle ispat yükünün yerine getirilmesi, savunmanın faktoring şirketine karşı mutlaka ileri sürülebileceği anlamına gelmez. Önce savunmanın hukuken ileri sürülebilirliği, sonra ispatı değerlendirilir.

11. 6361 m.9/3 ispat ile defi ileri sürülebilirliğini birbirinden ayırır

6361 m.9/3’e göre kambiyo senedi ciroyla faktoring şirketine devredilmişse borçlu, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle doğrudan ilişkisine dayanan defileri kural olarak faktoring şirketine karşı ileri süremez. İstisna, faktoring şirketinin senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmasıdır.

Bu nedenle bir savunmanın doğru ve ispatlanmış olmasıyla, o savunmanın faktoring şirketine karşı hukuken ileri sürülebilmesi iki ayrı aşamadır. faktoringe verilen çek veya bonoda borçlu defileri yazısı bu ayrımı özel olarak inceler.

12. Ticari defterler faktoring uyuşmazlığında nasıl kullanılır?

HMK m.222 ticari defterlerin delil niteliğini özel şartlara bağlar. Tarafların usulüne uygun tutulmuş defterleri, karşılıklı kayıtlar ve dayanak belgeler birlikte incelenir. Faktoring şirketinin kendi iç kaydında alacak görünmesi tek başına üçüncü kişi borçlunun borcunu tartışmasız ispatlamaz.

Özellikle satıcı müşterinin ticari defterinde fatura, tahsilat ve iade kayıtları ile borçlunun defterindeki karşı kayıtlar karşılaştırılmalıdır. Faktoring şirketinin temlik ve tahsilat kayıtları üçüncü bir katman oluşturur. Üç kayıt sistemi arasında uyum veya çelişki somutlaştırılır.

13. e-Fatura ve elektronik kayıtlar nasıl doğrulanır?

Elektronik fatura fiziksel belge bulunmadığı gerekçesiyle yok sayılamaz. Faturanın UUID bilgisi, düzenlenme tarihi, gönderen-alıcı bilgileri ve GİB sistemindeki statüsü incelenir. İptal, ret veya iade işlemi bulunuyorsa tarih sırasına eklenir. Faktoring şirketinin fatura teyit süreci de işlem dosyasından kontrol edilir.

Elektronik yazışmalar HMK m.199 kapsamında belge niteliği taşıyabilir. Ancak ekran görüntüsünün kaynağı ve bütünlüğü önemlidir. Fatura, e-posta eki, teslim teyidi ve muhasebe kaydının aynı işlemi gösterip göstermediği teknik olarak karşılaştırılmalıdır.

14. Faktoring işlem dosyasında fatura veya temlik kaydı eksikse ne olur?

Takip konusu alacağın hangi ticari işlemden doğduğu ve faktoring şirketine nasıl geçtiği ispatlanamıyorsa alacaklı talebinin maddi temeli eksik kalır. Ayrıca 6361 m.9/2, faktoring şirketinin fatura ile tevsik edilemeyen mal veya hizmet satış alacağını devralmasını yasakladığı için belge eksikliği yalnız usuli değil, faaliyet mevzuatı bakımından da önem taşır.

Mahkeme somut taleple ilgili delilleri değerlendirir; taraflardan birinin elinde olması gereken belgeyi sunmaması otomatik olarak tek tip sonuç doğurmaz. Ancak ispat yükünü taşıdığı vakıa ispatsız kalırsa HMK m.190 gereği o vakıanın ispatlanamamasının hukuki sonucuna katlanır.

15. Bilirkişi incelemesi hangi sorular üzerine kurulmalıdır?

Bilirkişiye “borç var mı?” şeklinde hukuki değerlendirme yaptırmak yerine muhasebe ve finans kayıtlarına ilişkin somut sorular yöneltilmelidir. Hangi faturaların devredildiği, finansman tutarı, tahsilatlar, mahsuplar, kalan ana para, faiz hesap dönemi ve aynı faturanın başka temlike konu olup olmadığı hesaplanabilir.

Hukuki nitelendirme mahkemeye aittir. Bilirkişi raporunda her rakamın hangi belgeye dayandığı gösterilmelidir. Özellikle faktoring müşteri hesap ekstresi ile banka hareketleri arasında fark varsa açıklaması istenmelidir. Salt şirket ekran çıktısını tekrar eden rapor yeterli inceleme değildir.

16. Dilekçede ispat planı nasıl kurulmalıdır?

İlk bölümde taraflar ve hukuki ilişki; ikinci bölümde takip edilen fatura/senet; üçüncü bölümde alacağın devri; dördüncü bölümde savunma vakıası kronolojik anlatılmalıdır. Her paragrafın sonunda ilgili belge numarası gösterilmelidir. Böylece hangi vakıanın hangi delille ispatlandığı mahkemece izlenebilir.

Ödeme savunması varsa dekont; teslim yokluğu ileri sürülüyorsa teslim belgeleri; teminat savunması varsa teminat sözleşmesi; fatura uyuşmazlığı varsa e-Fatura kayıtları açıkça listelenmelidir. Faktoring şirketinin elindeki özel belgeler için mahkemeden getirtilme talebi somut isimlerle yapılmalıdır.

Faktoring alacağı ispat kontrol listesi

• Takip edilen alacağı fatura/senet numarasıyla tanımlayın.
• Faktoring sözleşmesini ve temlik listesini alın.
• 6361 m.9/2 tevsik koşulunu kontrol edin.
• Faturanın gerçekliğini ve durumunu doğrulayın.
• Mal teslimi/hizmet ifası belgelerini eşleştirin.
• Faktoring finansman dekontunu temlikle ilişkilendirin.
• Tahsilat ve mahsup kayıtlarını çıkarın.
• Her savunma vakıası için HMK 190 ispat yükünü ayrı belirleyin.
• Kambiyo senedi varsa 6361 m.9/3 defi rejimini ayrıca uygulayın.
• Bilirkişi sorularını rakam ve kayıt denetimiyle sınırlı, somut biçimde kurun.

Sık sorulan sorular

1. Faktoring şirketi faturayı göstermek zorunda mı?

Takip ettiği devredilmiş ticari alacağın dayanağını ve 6361 m.9/2’deki tevsik zincirini işlem dosyasıyla ortaya koymalıdır.

2. Bono varsa faturaya hiç bakılmaz mı?

Hayır. 6361 m.9/2 “kambiyo senetlerine dayalı olsa bile” tevsik kuralını korur.

3. Borçlu ödediğini kim ispatlar?

Ödeme borcu sona erdiren vakıa olduğundan bunu ileri süren borçlu HMK 190 çerçevesinde ispatlar.

4. Fatura malın teslim edildiğini kesin ispatlar mı?

Teslim tartışılıyorsa temel ilişkinin niteliğine göre irsaliye, teslim tutanağı ve diğer kayıtlar da incelenir.

5. Faktoring şirketinin müşteriye para ödemesi borçlunun borcunu ispatlar mı?

Tek başına hayır; devredilen temel alacak ayrıca gösterilmelidir.

6. Teminat senedi savunmasını kim ispatlar?

Bu özel vakıaya dayanarak lehine sonuç isteyen borçlu, teminat ilişkisini delillendirir.

7. İspatlanan her şahsi defi faktoring şirketine karşı ileri sürülebilir mi?

Hayır. 6361 m.9/3’teki defi sınırlaması ayrıca uygulanır.

8. Ticari defterler tek başına yeterli mi?

HMK 222 koşulları ve karşı kayıtlarla birlikte değerlendirilir.

9. e-Fatura geçerli delil midir?

Elektronik faturanın kimliği, GİB statüsü ve temel işlem kayıtları birlikte incelenir.

10. İspat yükü her zaman davacıda mı?

Hayır. HMK 190 her vakıa için o vakıadan lehine hukuki sonuç çıkaran tarafa bakar.

Resmî kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu

Bu içerik 22 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. Kaynağı doğrulanmamış yargı kararı kullanılmamıştır.

Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki kontrol: Av. Emirhan Keskin
(E-İMZALIDIR)