Faktoring Şirketi Faturasız Alacağı Devralabilir mi? | 6361 m.9/2 (2026)
Kısa ve net cevap: Kural olarak hayır. 6361 sayılı Kanun m.9/2 uyarınca faktoring şirketi, Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bir mal veya hizmet satışından doğduğu fatura ile tevsik edilemeyen alacakları ve yine Kurulun belirlediği usul ve esaslara göre tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devralamaz veya tahsilini üstlenemez. Alacağın kambiyo senedine dayanması bu şartı ortadan kaldırmaz. Çek, bono veya poliçe bulunması tek başına faktoringe konu alacağın gerçek bir mal veya hizmet satışından doğduğunu ispatlamaya yetmez.
Bu düzenleme faktoringin kaynağı belirsiz para alacaklarının finansmanı için kullanılmasını önler. Faktoring sözleşmesinin merkezinde, mal veya hizmet satışından doğmuş ya da mevzuata uygun biçimde tevsik edilebilir şekilde doğacak bir ticari alacak bulunmalıdır. Fatura, sözleşme, sipariş, sevk ve teslim belgeleri ile Kurulun kabul ettiği diğer tevsik araçları bu nedenle işlemin hukuki güvenliği bakımından temel belgelerdir.
6361 m.9/2 faktoring alacağı için hangi şartı getirir?
Madde, faktoring şirketinin devralabileceği veya tahsilini üstlenebileceği alacağın kaynağını sınırlar. Alacak bir mal veya hizmet satışından doğmuş olmalı ve fatura ile tevsik edilmelidir. Kanun ayrıca Kurulun belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilebilen, mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakların da faktoringe konu olmasına izin verir.
Dolayısıyla faktoring, yalnız “bir kişinin diğerinden para alacağı vardır” şeklindeki soyut borç ilişkisine dayanmaz. Alacağın ticari mal veya hizmet ilişkisiyle bağlantısı gösterilmelidir. Ödünç para verilmesinden, ortaklar arası cari hesaptan veya kaynağı belgelenemeyen şahsi borçtan doğan alacağın sırf temlik sözleşmesi yapılarak faktoringe dönüştürülmesi m.9/2 ile bağdaşmaz.
Bu şart faktoring şirketinin risk yönetimi açısından da önemlidir. Alacağın gerçekliği, tutarı, vadesi, borçlusu ve temel satış ilişkisi doğrulanmadan yapılan finansman, sahte belge ve mükerrer temlik riskini artırır.
Çek, bono veya poliçe olması fatura şartını kaldırır mı?
Hayır. m.9/2 açıkça, alacağın kambiyo senedine dayalı olsa bile mal veya hizmet satışından doğduğunun tevsik edilmesi gerektiğini düzenler. Bu nedenle bir çekin veya bononun faktoring şirketine ciro edilmesi, temel ticari işlemin belgelendirilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Kambiyo senedi soyut borç ikrarı niteliği taşısa da faktoring şirketinin 6361 kapsamındaki faaliyet yetkisi bakımından temel ilişki önemini korur. Şirket, senedin düzenlenmesine yol açan satış veya hizmet işlemini belgelemek zorundadır. Senet tutarı ile fatura tutarı arasındaki uyumsuzluk, vade farklılığı veya taraf değişikliği ayrıca açıklanmalıdır.
Çek ve bono incelemesinde keşideci/düzenleyen, lehtar, ciro zinciri, tutar ve vade ile fatura tarafları karşılaştırılmalıdır. Temel ticari işlemle bağlantı kurulamıyorsa işlem faktoring mevzuatı bakımından kabul edilmemelidir.
Doğacak alacaklar faktoringe konu olabilir mi?
Evet; ancak koşulsuz değildir. 6361 m.9/2 ve m.38, mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakların Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilebilmesi şartıyla faktoringe konu olabileceğini kabul eder. Henüz fatura düzenlenmemiş olması, ileride doğacak alacağın hiçbir belge olmaksızın devralınabileceği anlamına gelmez.
Doğacak alacağın kaynağı belirlenebilir olmalıdır. Satış sözleşmesi, sipariş formu, çerçeve sözleşme, ihale belgesi, hakediş sistemi veya düzenli hizmet ilişkisini gösteren belgeler alacağın hangi işlemden doğacağını ortaya koyabilir. Kurulun faktoring işlemlerine ilişkin güncel usul ve esasları hangi belgelerin kabul edileceğini belirler.
Belirsiz, konusu ve borçlusu tespit edilemeyen gelecekteki kazanç beklentisi ile hukuken tanımlanabilir doğacak alacak birbirinden ayrılmalıdır. Faktoring şirketi her dosyada alacağın devredilebilirlik şartlarını da kontrol etmelidir.
Faktoring dosyasında hangi belgeler önemlidir?
Fatura temel belgedir; ancak tek başına her zaman ticari işlemin fiilen gerçekleştiğini göstermez. Büyük tutarlı veya riskli işlemlerde satış sözleşmesi, sipariş, irsaliye, teslim tutanağı, taşıma belgesi, hizmet kabul belgesi, hakediş, e-fatura/e-arşiv kayıtları, banka hareketleri ve ticari defter kayıtları birlikte incelenebilir.
Hizmet alacaklarında fiziksel teslim belgesi bulunmadığından hizmetin ifa edildiğini gösteren rapor, tutanak, proje kaydı veya elektronik sistem verileri önem kazanır. İhracat alacaklarında gümrük beyannamesi, taşıma belgesi ve yabancı alıcıya düzenlenen fatura bağlantısı kontrol edilebilir. Kamu alacaklarında hakediş ve ihale belgeleri özel önem taşır.
Belge kontrolünün amacı gereksiz evrak toplamak değil, devralınan alacağın gerçekliğini ve devredilebilirliğini doğrulamaktır. Uyum politikası risk seviyesine göre belge seti belirleyebilir; ancak kanuni tevsik şartı ortadan kaldırılamaz.
Gerçek ticari ilişki nasıl doğrulanır?
Faktoring şirketi müşterinin sunduğu belgenin görünüşte mevcut olmasıyla yetinmemelidir. Fatura numarası, tarih, tutar, KDV, satıcı ve alıcı bilgileri ile alacağın vadesi karşılaştırılmalıdır. Gerekli durumlarda borçlu teyidi alınabilir ve elektronik fatura kayıtları doğrulanabilir.
Müşteri ile borçlu arasında ortaklık, yöneticilik veya olağandışı ticari ilişki bulunması risk göstergesi olabilir. Aynı gün düzenlenen çok sayıda yüksek tutarlı fatura, normal ticari hacimle açıklanamayan artış, mal hareketi bulunmaması veya faturanın hemen iptal edilmesi de ek inceleme gerektirir.
Bu kontroller yalnız dolandırıcılık riskini değil, m.9/2’ye uygunluk riskini de yönetir. Gerçek olmayan faturaya dayanılarak yapılan işlem faktoring faaliyetinin kanuni temelini zedeler.
Faktoring şirketinin yalnız tahsilatı üstlenmesi hâlinde de tevsik şartı var mı?
Evet. m.9/2, uygun biçimde tevsik edilemeyen alacakları faktoring şirketinin yalnız devralmasını değil, tahsilini üstlenmesini de yasaklar. Dolayısıyla “finansman vermiyoruz, sadece tahsilat yapıyoruz” savunması temel alacağın kanuni niteliği bulunmadığında yeterli değildir.
Faktoring sözleşmesi m.38’e göre tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması, finansman veya faktoring garantisi fonksiyonlarından birini ya da tümünü içerebilir. Hangi fonksiyon seçilirse seçilsin alacağın mal veya hizmet satışına dayanması faktoring faaliyetinin çekirdeğidir.
Sahte veya mükerrer fatura riskinde ne yapılmalıdır?
Aynı fatura birden fazla faktoring şirketine tam tutar üzerinden devredilirse toplam temlik fatura tutarını aşabilir. Kanun aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplamının fatura tutarını aşamayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle merkezî fatura kaydı ve sektör içi bilgi paylaşımı kritik önemdedir.
Faturanın sonradan iptal edilmesi veya iade faturası düzenlenmesi de alacağın varlığını etkileyebilir. Faktoring sözleşmesinde müşterinin belge değişikliklerini derhâl bildirme yükümlülüğü bulunmalı; şirket elektronik kontrollerle durumu izlemelidir.
Sahtecilik şüphesi yalnız sözleşmesel geri alım hakkıyla çözülecek bir mesele değildir. Ceza hukuku, vergi mevzuatı ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi yükümlülükleri somut olaya göre gündeme gelebilir.
BDDK denetimi ve merkezî fatura kaydı nasıl çalışır?
6361 m.17 BDDK’ya şirketin tüm bilgi ve belgelerini inceleme yetkisi verir. m.43 ise faktoring şirketleri ile bankaların, fatura bilgileri dâhil devraldıkları alacaklara ilişkin bilgileri Risk Merkezi nezdinde veya Birliğin uygun göreceği şekilde toplulaştırmasını öngörür. Bu yapı mükerrer finansman ve sahte alacak riskini azaltmayı amaçlar.
Şirketin iç sisteminde fatura–müşteri–borçlu–temlik ilişkisi izlenebilir olmalıdır. Belge eksikliği sonradan tamamlanacak rutin evrak sorunu olarak görülmemeli; finansman kararı öncesi kanuni uygunluk kontrolü yapılmalıdır.
Borçlu “mal gelmedi” veya “hizmet verilmedi” derse ne olur?
Fatura bulunması borçlunun temel sözleşmeden kaynaklanan tüm itirazlarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Alacağın temliki bakımından Türk Borçlar Kanunu hükümleri, kambiyo senedi varsa kıymetli evrak kuralları ve 6361 m.9/3’teki özel def’i düzenlemesi birlikte değerlendirilir. Borçlu teslim edilmemiş mal, ayıplı ifa, takas veya ödeme gibi savunmalar ileri sürebilir.
Faktoring şirketi alacağı devralmadan önce borçlu teyidi ve teslim belgesini kontrol ettiğinde uyuşmazlık riskini azaltır. Ancak teyit alınmış olması da sahtecilik veya temel ilişkinin sonradan değişmesi ihtimalini tamamen kaldırmaz.
Mersin’de faktoring ve ticari alacak uyuşmazlıkları
Mersin’de lojistik, tarım, ihracat, sanayi ve hizmet sektörlerinde vadeli ticari satışlardan doğan alacaklar faktoringe konu olabilir. Özellikle ihracat faturaları, navlun ve hizmet faturaları ile zincir ticari ilişkilerde alacağın kaynağının doğru belgelendirilmesi önemlidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde faktoring sözleşmeleri, fatura alacakları, temlik ve borçlu itirazlarına ilişkin hukuki inceleme yürütmektedir. Dosyada fatura yanında sözleşme, teslim/ifa belgeleri, kambiyo senedi ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Faturasız alacak faktoringe verilebilir mi?
Mal veya hizmet satışından doğduğu mevzuata uygun biçimde tevsik edilemiyorsa faktoring şirketi alacağı devralamaz veya tahsilini üstlenemez.
2. Çek varsa fatura gerekmez mi?
Gerekir. Kanun kambiyo senedine dayalı alacaklarda da temel mal veya hizmet satışının tevsikini arar.
3. Doğacak alacak faktoringe konu olabilir mi?
Evet. Mal veya hizmet satışına bağlı olması ve Kurulca belirlenen usule göre tevsik edilebilmesi gerekir.
4. Yalnız tahsilat hizmetinde de belge aranır mı?
Evet. m.9/2 devralma yanında tahsilini üstlenmeyi de kapsar.
5. Fatura tek başına yeterli midir?
Kanuni tevsik için fatura temel belgedir; risk durumuna göre teslim, sözleşme ve diğer ticari belgeler de kontrol edilir.
6. Aynı fatura iki faktoring şirketine verilebilir mi?
Kısmi temlikler mümkündür; ancak toplam tutar fatura tutarını aşamaz.
7. Sahte fatura tespit edilirse ne olur?
Sözleşmesel, idari, vergi ve ceza hukuku sonuçları somut olaya göre gündeme gelebilir.
8. Borçlu faturaya itiraz edebilir mi?
Evet. Temel sözleşmeden kaynaklanan itirazların ileri sürülüp sürülemeyeceği alacağın ve varsa kambiyo senedinin hukuki yapısına göre incelenir.
9. Faktoring şirketleri fatura bilgilerini paylaşır mı?
6361 m.43 devralınan alacak bilgilerinin Risk Merkezi nezdinde veya Birliğin uygun göreceği yöntemle toplulaştırılmasını öngörür.
10. Hangi madde faktoring sözleşmesini tanımlar?
Faktoring sözleşmesi 6361 m.38’de düzenlenmiştir.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Faktoring ve ticari alacak incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
