Feribota veya Gemiye Geç Kalan Yolcu Ücretin Tamamını Öder mi? TTK m.1253 | 2026

Feribot veya yolcu gemisine geç kalmanın sonucu yalnız yeni bilet almak değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1253, yolcuya hem hareket limanında hem de yolculuk sırasında uğranılan ara limanlarda gemiye zamanında gelme yükümlülüğü getirir. Yolcu zamanında gelmezse kaptan onu beklemeden yolculuğa başlayabilir veya devam edebilir. Buna rağmen yolcu taşıma ücretinin tamamını ödemekle yükümlüdür. Kanun, yolcunun yerine başka bir yolcu alınmışsa bu kişiden alınan tutarın ilk yolcunun taşıma ücretinden indirilmesini de açıkça düzenler.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

TTK m.1253’ün temel kuralı nedir?

TTK m.1253/1, yolcuya gemiye zamanında gelme yükümlülüğü yükler. Yolcu yalnız yolculuğun başladığı hareket limanında değil, seyir devam ederken geminin uğradığı ara limanlarda da gemiye zamanında dönmek zorundadır. Yolcu zamanında gelmezse kaptan onu beklemeden yolculuğa başlayabilir veya devam edebilir. Bu durumda kanun yolcunun taşıma ücretinin tamamını ödeme borcunun devam ettiğini açıkça düzenler. Böylece geminin tarifeli ve toplu taşıma niteliği, tek bir yolcunun gecikmesi sebebiyle hukuken askıya alınmaz.

Hüküm, yolcunun “seyahati fiilen yapmadım, o hâlde ücretin tamamını ödemem” savunmasını doğrudan sınırlar. Ücret borcu, yolcunun kendi zamanında bulunmaması nedeniyle geminin onsuz hareket etmesi hâlinde devam eder. Bununla birlikte maddenin sonunda yolcu lehine bir mahsup kuralı vardır: Yolcunun yerine başka bir yolcu alınmışsa, bu tutar taşıma ücretinden indirilir. Bu nedenle uyuşmazlıkta yalnız gecikmenin varlığı değil, taşıyanın aynı taşıma kapasitesini başka bir yolcuya satıp satmadığı da değerlendirilmelidir.

Hareket limanında zamanında bulunmak ne anlama gelir?

Kanun “zamanında gelmek” ifadesini kullanır; tek bir sabit dakika veya tüm seferler için ortak check-in süresi belirlemez. Somut zaman, sefer programı, bilet ve taşıma koşulları, liman güvenlik prosedürü, araçlı veya araçsız yolculuk ve taşıyanın bildirdiği son kabul süresi üzerinden belirlenir. Yolcunun sadece geminin planlanan kalkış saatinden önce liman sahasına ulaşmış olması her olayda yeterli olmayabilir. Kimlik, güvenlik, araç kabulü veya biniş işlemlerinin tamamlanması için önceden bildirilmiş son kabul saatine uyulması gerekebilir.

Taşıyanın ileri sürdüğü son kabul saatinin ispatlanması önemlidir. Bilet, rezervasyon e-postası, SMS, mobil uygulama bildirimi, taşıma şartları ve liman ekranları bu konuda delil olabilir. Yolcu da limana geliş saatini otopark, turnike, gişe, güvenlik veya kamera kayıtlarıyla gösterebilir. M.1253’ün uygulanması için gecikmenin yolcu tarafında gerçekleştiği somutlaştırılmalıdır. Geminin planlanandan önce ayrılması veya taşıyanın yanlış bildirim yapması gibi farklı olaylar, “yolcunun zamanında gelmemesi” kuralıyla aynı kabul edilemez.

Ara limanda gemiye geç dönmenin sonucu nedir?

TTK m.1253, yalnız ilk binişi değil ara limanları da açıkça kapsar. Yolcu seyir sırasında gemiden geçici olarak ayrılmasına izin verilen bir limanda karaya çıktıysa, taşıyanın veya kaptanın bildirdiği dönüş saatinde gemide bulunmak zorundadır. Yolcunun gezi, alışveriş, kişisel iş veya başka bir nedenle geç dönmesi kaptanı beklemek zorunda bırakmaz. Gemi yolculuğa devam ederse yolcu, kural olarak taşıma ücretinin tamamından sorumlu olmaya devam eder.

Ara limanda dönüş saatinin açık bildirilmesi sonradan doğacak uyuşmazlıkta belirleyicidir. Gemi anonsu, biniş kartı üzerindeki saat, günlük program, yolcu uygulaması veya yazılı duyuru delil niteliği taşıyabilir. Yolcu bildirilen saat değişmişse veya taşıyan farklı bir dönüş zamanı duyurmuşsa bunun kaydı saklanmalıdır. Ara limanda geminin ayrıldığı saat, yolcunun terminale ulaştığı zaman ve gemiye kabul sürecinin kapanış anı birlikte incelenir. Böylece gecikmenin gerçekten yolcuya mı yoksa organizasyondaki başka bir soruna mı bağlı olduğu belirlenir.

Kaptan geç kalan yolcuyu beklemek zorunda mı?

TTK m.1253 açıkça, yolcu zamanında gelmezse kaptanın yolcuyu beklemeden yolculuğa başlayabileceğini veya devam edebileceğini kabul eder. Bu nedenle yolcu, bilet satın almış olmasını geminin kendisini beklemesi için mutlak bir hak olarak ileri süremez. Tarifeli seferin, liman slotlarının, diğer yolcuların ve güvenli operasyonun korunması kanunun bu düzenlemesiyle uyumludur. Kaptanın yolcuyu fiilen beklemesi mümkün olsa bile kanun bunu geciken yolcu lehine zorunlu bir borç hâline getirmez.

Bu kural taşıyanın kendi kusurunu ortadan kaldıran genel bir muafiyet değildir. Yolcu aslında zamanında gelmiş ancak taşıyanın hatalı işleminden dolayı gemiye alınmamışsa m.1253’teki gecikme kuralı otomatik uygulanamaz. Aynı şekilde kalkış saatinin taşıyan tarafından değiştirilmesi ve bunun yolcuya usulünce bildirilmemesi ayrı değerlendirilir. Uyuşmazlıkta önce yolcunun zamanında bulunma borcunu ihlal edip etmediği tespit edilir; ancak bundan sonra kaptanın beklemeden hareket etmesinin ve ücret borcunun m.1253 kapsamındaki sonucu belirlenir.

Geç kalan yolcu taşıma ücretinin tamamını neden öder?

Maddenin ikinci cümlesi taşıma ücretinin tamamının ödeneceğini kesin şekilde düzenler. Bunun hukuki temeli, taşıyanın taşıma kapasitesini yolcu için ayırmış ve seferi gerçekleştirmeye hazır bulunmuş olmasıdır. Yolcunun kendi zamanında gelmemesi, taşıyanın sözleşmeyi ifa etmeye hazır olmasını geriye dönük olarak ortadan kaldırmaz. Bu nedenle yolcu gemiye binemese veya ara limanda gemiyi kaçırsa da tam ücret borcu doğar. Kanun burada ayrıca bir ceza değil, sözleşmedeki taşıma ücretinin devamını öngörür.

Ücretin tamamı ifadesi, sözleşmede kararlaştırılmış taşıma ücretini esas alır. Taşıyanın m.1253’e dayanarak sözleşmede bulunmayan farklı bir “ceza” veya ek bedel talep etmesi bu maddenin doğrudan sonucu değildir. Ek bedel varsa ayrı sözleşme ve mevzuat dayanağı incelenir. Yolcunun dönüş, konaklama veya yeni bilet giderleri de kendiliğinden m.1253 kapsamında taşıyana yüklenmez. Her ek talep, gecikmenin sebebi ve ilgili sözleşme veya sorumluluk hükmü üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Yerine başka yolcu alınırsa ücret nasıl hesaplanır?

TTK m.1253’ün son cümlesi, taşıyanın aynı taşıma imkânından iki kez gelir elde etmesini sınırlayan açık mahsup kuralı getirir. Geciken yolcunun yerine başka bir yolcu alınmışsa, bu yeni yolcudan alınan tutar ilk yolcunun taşıma ücretinden indirilir. Kanun “yerine başka yolcu alınmış ise” ifadesini kullandığı için aynı kapasitenin gerçekten başka yolcuya tahsis edilmesi önemlidir. Taşıyanın gemide başka boş koltuklar bulunması tek başına bu mahsup şartını ispatlamaz.

Mahsup hesabında yeni yolcudan fiilen alınan tutar önem taşır. İlk yolcunun bilet bedeli, yeni yolcunun ödediği bedel ve hangi kapasitenin kullanıldığı kayıtlarla ortaya konulmalıdır. Yolcu böyle bir yeniden satış olduğunu iddia ediyorsa taşıyanın rezervasyon ve yolcu listeleri delil olabilir. Taşıyan ise yerine yolcu alınmadığını gösterebilir. Bu hüküm, geciken yolcunun ücret borcunu tamamen ortadan kaldıran genel bir iade kuralı değildir; yalnız maddenin öngördüğü yeniden kullanım ölçüsünde indirim yapılmasını sağlar.

Yerine başka yolcu alınması bilet devri anlamına gelir mi?

Hayır. TTK m.1249/2, sözleşmede adı yazılı yolcunun taşıma hakkını başkasına devredemeyeceğini düzenler. TTK m.1253’teki “yerine başka yolcu alınması” ise geciken yolcunun kendi biletini üçüncü kişiye devretmesi değildir. Burada taşıyan, boşalan taşıma kapasitesini başka bir yolcu için kullanır ve aldığı tutar ilk yolcunun ücretinden indirilir. İki hüküm birlikte okunduğunda, kişiye bağlı biletin tek taraflı devri ile taşıyanın sonradan yeni yolcu kabul etmesi birbirinden ayrılır.

Bu ayrım elektronik biletlerde özellikle önemlidir. Geciken yolcu QR kodunu başka birine göndererek m.1253’teki “yerine yolcu” mekanizmasını kendiliğinden oluşturamaz. Yeni kişinin taşıyan tarafından kendi adına yolcu olarak kabul edilmesi gerekir. Taşıyanın aynı seferde boşalan yeri gişeden veya sistem üzerinden yeniden satması ise farklıdır. Uyuşmazlıkta ilk bilet, yeni satış kaydı, yolcu manifestosu ve ödeme hareketleri birlikte incelenerek m.1253 mahsup şartının gerçekten oluşup oluşmadığı belirlenir.

Grup rezervasyonunda yalnız bir yolcu geç kalırsa ne olur?

Bir rezervasyonda birden fazla yolcu bulunması, m.1253’teki zamanında gelme borcunu topluluk hâlinde tek bir borca dönüştürmez. Hangi yolcunun taşıma hakkını kullanamadığı ve hangi ücret kaleminin ona ait olduğu rezervasyon kaydından ayrıştırılmalıdır. Beş kişilik bir rezervasyonda dört yolcu zamanında gemiye binmiş, bir kişi geç kalmışsa kanuni sonuç öncelikle geciken yolcunun taşıma hakkı ve ona isabet eden ücret bakımından incelenir. Grup bileti tek toplam bedelle düzenlenmişse kişi başına düşen ücretin sözleşme veya tarife üzerinden belirlenmesi gerekebilir.

Aynı şekilde taşıyan geciken kişinin yerine yeni bir yolcu kabul etmişse mahsup, bu yeniden kullanılan kapasiteyle bağlantılı olarak yapılır. Diğer grup üyelerinin taşıması gerçekleştirilmiş olduğundan onların bilet bedelleri m.1253 tartışmasının konusu değildir. Bu tür dosyalarda yolcu listesi, isim bazlı bilet, grup rezervasyonu ücret dökümü ve yeni yolcu kaydı özellikle önemlidir. Böylece kanunun “yerine başka yolcu alınması” kuralı, grup rezervasyonunun tamamına yayılmadan ilgili yolcu bakımından uygulanır.

Yolcunun gecikme sebebi önemli midir?

M.1253’ün lafzı, yolcunun gemiye zamanında gelmemesi hâlinde tam ücret borcunu düzenler ve gecikme sebeplerini tek tek saymaz. Bu nedenle yolcunun kişisel trafik sorunu, yanlış saat okuması veya ara limanda kişisel nedenle gecikmesi kural olarak zamanında gelme borcunu ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte gecikmenin taşıyanın kendi yanlış bilgilendirmesinden, biniş organizasyonundan veya geminin duyurulan zamandan farklı hareketinden kaynaklandığı iddia ediliyorsa olay artık salt yolcu gecikmesi olarak kabul edilemez; taşıyanın davranışı ayrıca incelenmelidir.

Mücbir sebep veya üçüncü kişi kaynaklı olayların sözleşmeye etkisi ise yalnız m.1253’ün tek cümlesinden çıkarılamaz; somut olayda Türk Borçlar Kanunu, tüketici hukuku veya diğer uygulanabilir hükümler ayrıca değerlendirilir. Bu yazının konusu m.1253’ün özel kuralıdır: Yolcu zamanında gelmek zorundadır ve kaptan beklemeden hareket ederse tam ücret borcu devam eder. Bu nedenle uygulamada gecikme sebebi kadar, gecikmenin hangi tarafın organizasyon alanında meydana geldiğinin delillendirilmesi önem taşır.

Geç kalma uyuşmazlığında hangi deliller önemlidir?

İlk delil grubu sefer zamanını gösterir: bilet, rezervasyon onayı, kalkış programı, check-in kapanış saati ve taşıyanın son bildirimleri. İkinci grup yolcunun limana geliş zamanını gösterir: turnike kaydı, araç giriş kaydı, otopark fişi, gişe kaydı, kamera görüntüsü veya elektronik check-in. Ara liman uyuşmazlığında gemiden çıkış ve dönüş kayıtları ile geminin fiilî ayrılış saati ayrıca önemlidir. Bu kayıtlar, “zamanında gelmedi” iddiasını soyut olmaktan çıkarır.

Ücret uyuşmazlığında ilk yolcunun ödediği taşıma bedeli ve varsa yerine alınan yeni yolcunun ödeme kaydı incelenir. Yeni yolcu alındığı ileri sürülüyorsa yolcu manifestosu veya rezervasyon sistemi bu iddiayı doğrulayabilir. Taşıyanın kalkış saatini değiştirdiği iddia ediliyorsa SMS, e-posta ve uygulama bildirimi saklanmalıdır. Deliller mümkün olduğunca tarih ve saat bilgisini içermelidir. Böylece m.1253’ün üç temel unsuru—zamanında gelmeme, kaptanın beklemeden hareket etmesi ve varsa yerine başka yolcu alınması—ayrı ayrı ispatlanabilir.

TTK m.1253 bakımından sonuç

TTK m.1253 yolcunun zaman yönetimini sözleşmesel ilişkinin açık bir yükümlülüğü hâline getirir. Yolcu, hem ilk hareket limanında hem de yolculuk devam ederken ara limanlarda gemiye zamanında gelmek zorundadır. Gelmezse kaptan yolcuyu beklemeden hareket edebilir veya yolculuğa devam edebilir. Yolcu gemiyi kaçırmış olsa dahi taşıma ücretinin tamamını ödemekle yükümlüdür. Kanunun tek açık indirim mekanizması, onun yerine başka bir yolcu alınması hâlinde bu yolcudan alınan tutarın taşıma ücretinden düşülmesidir.

Uygulamada biletteki saat, check-in kapanış zamanı, taşıyanın duyuruları, fiilî kalkış saati ve yolcunun limana geliş kaydı birlikte değerlendirilmelidir. Ara limanlarda dönüş saati ayrıca kayda bağlanmalıdır. M.1253’teki yerine yolcu alınması, m.1249’daki isme yazılı biletin devri değildir. Tarafların uyuşmazlığında ücret hesabı ve gecikme sorumluluğu, bu somut kayıtlar üzerinden ve kanunun açık cümleleri esas alınarak belirlenir.

Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler

Temel hukuki dayanak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1253’üncü maddesidir. İsme yazılı taşıma hakkının devri bakımından m.1249/2 de bağlantılıdır. Adalet Bakanlığı Mevzuat Genel Müdürlüğü TTK metni ve TBMM Kanun ve Karar Bilgi Sistemi resmî kaynaklardır.

Site içi okumalar: Deniz Yoluyla Kimler Yolcu Sayılır? · Deniz Yoluyla Yolcu Taşıma Sözleşmesi · Kaptanın Talimatına Uyma – TTK m.1251 · Navlun Sözleşmesi

Sık sorulan sorular

Gemiye geç kalan yolcu bilet ücretini geri alabilir mi?

TTK m.1253’e göre yolcu zamanında gelmez ve kaptan beklemeden hareket ederse taşıma ücretinin tamamını ödemekle yükümlüdür.

Kaptan geç kalan yolcuyu beklemek zorunda mı?

Hayır. TTK m.1253, kaptanın yolcuyu beklemeden yolculuğa başlayabileceğini veya devam edebileceğini açıkça kabul eder.

Ara limanda gemiye geç dönersem aynı kural uygulanır mı?

Evet. Madde hareket limanı yanında yolculuk devam ederken ara limanları da kapsar.

Yerime başka yolcu alınırsa ne olur?

Başka yolcudan alınan tutar, TTK m.1253 uyarınca sizin taşıma ücretinizden indirilir.

Yerime yolcu alınması bilet devri midir?

Hayır. İsme yazılı hakkın devri TTK m.1249/2’de yasaktır; m.1253’teki durum taşıyanın boşalan kapasiteye yeni yolcu kabul etmesidir.

Check-in saatini kaçırmak m.1253 kapsamında olabilir mi?

Taşıyanın usulünce bildirdiği biniş ve son kabul süresi, zamanında gelme yükümlülüğünün somutlaştırılmasında önemlidir.

Gemi erken kalkarsa yine tam ücret ödenir mi?

Yolcu zamanında bulunmuş veya taşıyan duyurulan zamandan farklı hareket etmişse olay sırf m.1253 anlamında yolcu gecikmesi olarak kabul edilmez; taşıyanın davranışı ayrıca incelenir.

Geç kalma nasıl ispatlanır?

Bilet, kalkış programı, check-in kaydı, turnike veya araç giriş kaydı, kamera görüntüsü, SMS ve fiilî kalkış kayıtları kullanılabilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →