Fuar Yükü Geç Teslim Edilirse: Taşıyıcıya Bildirim ve Zarar Talebi

Fuar için taşınan makine, ürün veya stand ekipmanı kararlaştırılan zamanda teslim edilmezse, taşıyıcının gecikme sorumluluğu Türk Ticaret Kanunu m. 873 ve m. 875 kapsamında incelenir. Fuarın açılmış olması zararı önemli kılar; ancak her gecikme, bütün fuar bütçesinin taşıyıcıdan alınmasını sağlamaz. Taahhüt edilen teslim noktası, kurulum için ayrılan zaman, gecikmenin kaynağı ve gerçek kayıp birlikte ortaya konulmalıdır.

Bu yazı, Türkiye içinde karayoluyla yapılan eşya taşımasına ilişkindir. TTK m. 889/3, gönderilenin teslim süresinin aşıldığını teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirmemesi hâlinde gecikmeden doğan hakların sona ermesini düzenler. TTK m. 882/3’te gecikme sorumluluğu için taşıma ücretinin üç katı sınırı vardır. Uluslararası karayolu, deniz veya hava taşımasının farklı kuralları bu iç taşıma hesabına doğrudan aktarılmaz.

1. Fuar açılışı ile yükün teslim saati aynı değildir

Fuar takviminde ziyaretçiye açılış günü yazması, taşıyıcının hangi gün ve saatte teslim üstlendiğini tek başına göstermez. Sergilenecek makinenin yerleştirilmesi, elektrik bağlantısı ve denemesi için daha önce teslim gerekebilir. Taşıma siparişinde bu ihtiyaç açıklanmış ve kabul edilmişse sözleşmenin zaman unsuru buna göre belirlenir. Taşıyıcının yalnız fuarın adını bilmesi ile belirli kurulum saatine yetişme borcu üstlenmesi ayrılmalıdır.

TTK m. 873, kararlaştırılmış süreyi esas alır; süre kararlaştırılmamışsa koşullar altında özenli taşıyıcıya tanınabilecek makul süreyi uygular. Teklifteki teslim günü, sipariş onayındaki saat, yükleme emri ve taşıma senedi birlikte okunur. “Fuar alanına ulaşma” ile “stand içine teslim” ifadeleri aynı edimi göstermeyebilir. Genel süre kuralı için taşıma süresinin sözleşmede yazmaması ayrı bir inceleme konusudur.

Taşıyıcının aracı başka yüklerle birleştirmesi veya aktarma kullanması teslim taahhüdünü kendiliğinden değiştirmez. Buna karşılık tarafların kabul ettiği açık bir teslim aralığı sonradan tek taraflı olarak daraltılamaz. Fuar organizatörünün sonradan gönderdiği yeni kurulum programı taşıyıcıya bildirilmiş mi, taşıyıcı değişikliği kabul etmiş mi ve ek organizasyon istenmiş mi soruları belgelerle cevaplanır. En son yayımlanan takvim, ilk sözleşmenin içeriğinin yerine geçirilmemelidir.

2. Araç fuar kapısına geldiğinde teslim tamamlanmış sayılır mı?

Teslim yeri ve teslim borcunun kapsamı sözleşmeden belirlenir. Taşıyıcının aracının fuar otoparkına girmesi, stand içine teslim üstlendiği bir taşımada tek başına yeterli değildir. Buna karşılık taşıyıcıya yalnız kabul noktasında teslim borcu yüklenmişse organizatörün daha sonra yaptığı iç taşıma ayrıca incelenir. Kapı giriş kaydı, yük boşaltma sırası ve teslim tutanağı aynı anı göstermez. Uyuşmazlıkta her kaydın hangi aşamaya ait olduğu açıklanmalıdır.

TTK m. 863 uyarınca sözleşmeden, durumun gereğinden veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça yükleme ve boşaltma gönderenin borcudur. Bu nedenle boşaltma vinci veya forkliftin hazır olmaması her dosyada taşıyıcıya yüklenemez. Taşıyıcı boşaltmayı ayrıca üstlenmişse kendi taahhüdü incelenir. Standın yerleşim planı, taşıma aracına uygulanan giriş koşulları ve önceden alınması gereken randevu bakımından da görevin kime ait olduğu belirlenir.

Aracın zamanında geldiği savunması, taşıyıcının yanlış kapıda beklediği veya kendisine önceden verilen giriş talimatını uygulamadığı iddiasını tek başına cevaplamaz. Aynı şekilde gönderilenin teslim almaya yetkili kişiyi bulundurmaması ve hazırlaması gereken kabul alanını hazırlamaması da hesaptan çıkarılamaz. TTK m. 875/2, gönderenin veya gönderilenin davranışının zarara etkisinin dikkate alınmasını gerektirir. Gecikmenin tamamı tek tarafın alanında kabul edilmeden önce zaman çizelgesi kurulmalıdır.

3. Taşıyıcının gecikme gerekçesi nasıl incelenir?

TTK m. 875/1, taşıyıcının taşıma için teslim aldığı eşyanın teslimine kadar meydana gelen gecikmeden doğan zararlarını düzenler. Taşıyıcı m. 876 kapsamında, en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebebi ortaya koyarsa sorumluluktan kurtulur. Genel bir yoğunluk, araç bekleme veya trafik açıklaması, kanundaki iki koşulun somut olarak gösterilmesinin yerine geçmez.

Yolun kapandığı ileri sürülüyorsa kapanmanın zamanı, güzergâhı, süresi ve taşıma üzerindeki gerçek etkisi açıklanır. Araç takip kaydı ile verilen bilgilerin birbirini doğrulayıp doğrulamadığı incelenir. Planlanan sevk saatinden önce bilinen bir engel, taşıma başladıktan sonra ortaya çıkan beklenmedik olayla aynı değildir. Alternatif güzergâh veya sevk planı değerlendirmesi de olayın gerçek koşulları içinde yapılır; her durumda sınırsız maliyetli çözüm bulunacağı varsayılmaz.

Taşıyıcının işi başka bir araç işletmecisine vermesi, kendi sözleşmesel sorumluluğunu müşteriye karşı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TTK m. 879, taşımanın yerine getirilmesinde yararlanılan kişilerin görev sırasındaki fiil ve ihmallerini taşıyıcının kendi fiil ve ihmali gibi düzenler. Sözleşmeyi yalnız organize eden komisyoncu ile taşıma borcunu üstlenen kişi ise farklı sıfatlardır. Talep, araç üzerindeki logoya değil üstlenilen borca ve ilgili taşıma belgelerine yöneltilir.

4. Kurulum kapandıysa yük hakkında talimat alınmalıdır

Fuar salonunun artık yük kabul etmemesi, taşıma ve teslim engeli değerlendirmesini gerektirir. TTK m. 869 uyarınca taşıyıcı, sözleşmeye uygun taşımanın yapılamayacağını veya teslim engelini öğrendiğinde tasarruf hakkı sahibinden talimat almalıdır. Yükün ertesi gün getirilmesi, başka depoya bırakılması veya geri taşınması aynı mali ve hukuki sonucu doğurmaz. Kimin ne zaman talimat istediği ve hangi cevabı aldığı kaydedilmelidir.

Talimat beklenirken alınan önlemler, yük sahibinin menfaati ve kanunun verdiği yetkiler çerçevesinde değerlendirilir. Taşıyıcının kendi gecikmesi nedeniyle oluşan engelin giderlerini otomatik olarak müşteriye yüklemesi doğru değildir; m. 869, gider ve ücret taleplerinde engelin taşıyıcının risk alanından kaynaklanıp kaynaklanmadığını da ayırır. Müşterinin fuara yetişmeyen yükü geri istemesi, taşıyıcının önceki gecikmesini her durumda onayladığı anlamına gelmez.

Yükü geri taşımak ile fuar katılımını iptal etmek ayrı işlemlerdir. Organizatörle yapılan sözleşmenin sona ermesi, taşıma sözleşmesinin bütün sonuçlarını kendiliğinden belirlemez. Ayrıca salon girişinin organizatörün yanlış talimatı yüzünden engellenmesiyle aracın geç gelmesi farklı nedenlerdir. Birden fazla hizmet sağlayıcının etkisi varsa her birinin borcu ve olay içindeki rolü gösterilir. Aynı zarar için yapılan tahsilatlar da ayrı taleplerde açıkça belirtilir.

5. Yirmi bir günlük gecikme bildirimi nasıl korunur?

TTK m. 889/3’e göre gönderilen, teslim süresinin aşıldığını teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirmezse gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer. Bu düzenleme, yalnız mahkemede ispatı zorlaştıran bir tavsiye değildir. Fuar bittikten sonra bütün zarar faturalarının kesinleşmesini beklemek, bildirimin süresinde yapılması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Teslim tarihi ile zarar hesabının tamamlandığı tarih ayrılmalıdır.

Teslimden sonra yapılan bildirim m. 889/4 uyarınca yazılıdır. Telekomünikasyon araçları da kullanılabilir; bildirenin kimliği anlaşılıyorsa imza aranmaz ve süre için zamanında gönderim yeterlidir. Bununla birlikte mesajın içeriği, gönderildiği adres veya numara ve gönderim zamanı korunmalıdır. Sadece taşımacıyla telefonla konuşulduğunu söylemek, yazılı bildirim kaydının yerini tutmaz. Fuar organizatörüne yapılan şikâyet de taşıyıcıya bildirimle aynı işlem değildir.

Bildirimde taşıma kimliği, taahhüt edilen teslim zamanı, fiili teslim zamanı ve gecikme açıkça gösterilir. Teslim sırasında yapılan bildirim bakımından m. 889/5’in eşyayı teslim eden kişiye bildirim düzeni gözetilir. Yükün dıştan sağlam teslim alındığına ilişkin kayıt, teslim süresinin aşılmasını açıklayan kayıtla çelişmez. Buna karşılık yalnız koli hasarı yazılması gecikmenin ayrıca bildirildiğini her durumda göstermez. İki farklı sorumluluk nedeni ayrı ifade edilmelidir.

6. Boşa çıkan fuar giderleri nasıl hesaplanır?

Katılım bedeli, kurulum ekibi, teknik servis, konaklama ve tanıtım giderleri ayrı kalemlerdir. Hangi giderin zamanında taşıma yapılsaydı yarar sağlayacağı, gecikme yüzünden hangi kısmının boşa çıktığı ve hangi kısmından yine yararlanıldığı gösterilmelidir. Fuarın kalan günlerinde stand kullanılmışsa bütün katılım bedelini hiç hizmet alınmamış gibi yazmak doğru değildir. Buna karşılık belirli makine gösteriminin yapılamaması, başka tanıtım faaliyeti sürmüş olsa da ayrıca belgelenir.

Personelin normal ücretinin tamamı ile yalnız gecikme nedeniyle yapılan ek seyahat veya yeniden kurulum gideri aynı kayıp değildir. Stand kurucusunun bekleme faturası için gerçekten beklenen zaman, sözleşmedeki ücret şartı ve neden bağlantısı incelenir. İptal edilen hizmetten alınan iade, ileride kullanılabilecek geçerli hizmet hakkı ve tasarruf edilen giderler hesapta gösterilir. Aynı giderin hem fuar organizatöründen hem taşıyıcıdan iki defa tahsili amaçlanamaz.

Beklenen fuar cirosu, gerçekleşmiş net kazanç kaybının yerine geçmez. Önceden kesinleşmiş müşteri görüşmesinin ertelenmesi, görüşmenin hiç yapılamaması ve bağlayıcı siparişin iptali farklı olgulardır. Talepte hangi ticari işlemin yükün zamanında sergilenmesine bağlı olduğu açıklanır. Brüt satış tutarından o satış için yapılacak giderler ayrılmadan zarar hesabı kurulmaz. Genel ziyaretçi sayısını satışa çevirecek varsayımsal bir oran kullanılması somut kazanç kaybını kanıtlamaz.

7. Zarar yüksekse taşıma ücretinin üç katı sınırı kalkar mı?

TTK m. 882/3, taşıma süresinin aşılmasından doğan sorumluluğu taşıma ücretinin üç katıyla sınırlar. Bu nedenle zararın ayrıntılı belgelenmesiyle kanuni sorumluluk sınırının uygulanması iki ayrı aşamadır. Fuar bütçesinin yüksek olması veya taşıyıcının fuar tarihini bilmesi, tek başına bu sınırı kaldırmaz. Geçerli sözleşmesel düzenlemeler ve sınırlama hakkının kaybına ilişkin kanuni koşullar ayrıca incelenir.

TTK m. 886’da aranan durum, zarara kasten veya pervasızca davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle sebebiyet verilmesidir. Yalnız “ağır ihmal” başlığı yazmak veya gecikmenin ciddi sonucunu göstermek bu özel koşulları kendiliğinden ispatlamaz. İhlalin nasıl gerçekleştiği, bilinen zaman zorunluluğu, alınan kararlar ve zararın gerçekleşme ihtimaline ilişkin bilinç somut delillerle değerlendirilir. Aynı koşulların yardımcı kişiler bakımından kanundaki kapsamı da korunmalıdır.

Bir fiyat teklifinde gidiş, dönüş, depolama ve kurulum tek toplam olarak yazılmışsa taşıma ücreti unsurunun ne olduğu açıklanır. Gidiş taşımasının gecikmesi için hiçbir ayrım yapmadan bütün etkinlik paketini taşıma ücreti kabul etmek doğru değildir. Ayrı hizmetlerin gerçekten ayrı borç olup olmadığı ve kabul edilen fiyat düzeni incelenir. Hesabın sonucunu değiştiren ücret tabanı, faturanın açıklamasından ve sözleşmenin içeriğinden doğrulanmalıdır.

8. Zarar ispatlanamasa da taşıma ücreti indirimi incelenir

TTK m. 875/3, gecikmede herhangi bir zarar oluşmasa dahi taşıma ücretinin gecikme süresiyle orantılı indirilmesini düzenler; taşıyıcının her türlü özeni gösterdiğini ispat etmesi hâli bunun istisnasıdır. Bu düzenleme, fuar kaybı kanıtlanamadığında bütün hukuki değerlendirmenin bittiği anlamına gelmediğini gösterir. Ancak her geç teslim için taşıma ücretinin tamamının otomatik iadesi biçiminde de okunmaz.

Talep hazırlanırken ücret indirimi ile gecikme zararı ayrı başlıklandırılır. Aynı ekonomik kaybın farklı isimlerle mükerrer istenmemesi ve tahsil edilmiş tutarların hesaba katılması gerekir. Taşıyıcının teklif ettiği ücret iadesinin yalnız taşıma bedeline mi, bütün gecikme taleplerinin sulhüne mi ilişkin olduğu anlaşmada açıklanır. Genel bir kapanış belgesinin kapsamı okunmadan imzalanması, henüz hesabı çıkarılmamış taleplerin de tasfiyesi tartışmasını doğurur.

9. Deliller ve başvuru süreleri birlikte izlenir

Fuar alanı sökülmeden önce taşıma belgesi, kapı giriş kaydı, randevu çizelgesi, kurulum tutanağı, araç takip verisi ve fiili teslim kaydı korunur. Elektronik belgeler özgün dosyalarıyla saklanmalı; ekran görüntüsündeki saat farklılığı açıklanmalıdır. Uyuşmazlık konusu delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesinde HMK m. 400 ve devamındaki delil tespiti şartları değerlendirilir.

TTK m. 855 kapsamında eşya taşımasına ilişkin zarar taleplerinde genel süre bir yıldır ve teslim edilen eşya yönünden teslimden başlar. Aynı maddede kast veya pervasız davranış ve zarar ihtimalinin bilinciyle işlenen fiil ya da ihmal için üç yıllık düzenleme vardır. Yirmi bir günlük gecikme bildirimi ile dava zamanaşımı farklı yükümlülüklerdir. Şikâyet dosyasının taşıyıcı tarafından incelenmesi, bütün sürelerin kendiliğinden durduğu anlamına gelmez.

Taşıma ücreti henüz ödenmemişse gecikme talebinin taşıyıcının ücret istemine karşı savunma olarak ileri sürülmesi ayrıca planlanır. TTK m. 855/4, gönderenin veya gönderilenin taşıyıcıya karşı haklarını bir yıl içinde TTK m. 18/3’e uygun biçimde istemiş olmaları şartıyla, bunları def’i olarak her zaman ileri sürebilmelerini düzenler. Bu hüküm, yirmi bir günlük gecikme bildiriminin yapılmamasını gidermez ve bağımsız tazminat davasının süresini sınırsız uzatmaz. Ücret borcunun tamamını kendiliğinden ortadan kaldıran bir kural da değildir.

Bu nedenle fuar taşıması dosyasında iki bildirimin amacı ayrı gösterilir: teslim süresinin aşılmasına ilişkin zamanında bildirim ve taşıyıcıya yöneltilen somut hakkın kanuni biçimde istenmesi. TTK m. 18/3’te noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta yolları sayılır. Bildirim metni, gönderim ve teslim kayıtları ile talep edilen tutarın hesabı aynı taşıma dosyasında saklanır. Taşıyıcının sonradan açtığı ücret davasında savunma hazırlanırken bu belgeler birlikte sunulur.

Elektronik belge ve delil koruma değerlendirmesinde HMK m. 199 ve m. 400 esas alınır. Ticari para alacağı veya tazminat davası bakımından TTK m. 5/A’daki dava şartı arabuluculuk dikkate alınır. Başvuruda taşıyıcı, gönderilen ve gönderen sıfatları; talebin kime ait olduğu ve varsa sigorta ödemesi belirlenir. Hazırlanan zarar cetvelinde her kalem için belge, neden bağlantısı, alınan iade ve sınır hesabı gösterilir. Bu yöntem fuarın ticari değerini küçültmez; talebi kanunun aradığı somut taşıma sorumluluğuna bağlar.

Sık sorulan sorular

Taşıyıcı fuar tarihini biliyorsa bütün fuar zararını öder mi?

Fuar tarihini bilmek tek başına bütün bütçeden sorumluluk doğurmaz. Teslim taahhüdü, gecikme nedeni, gerçek zarar ve nedensellik incelenir. TTK m. 882/3 sınırı ile m. 886 şartları ayrıca değerlendirilir.

Araç fuar otoparkına zamanında girdiğinde taşıma bitmiş sayılır mı?

Kararlaştırılan teslim yeri ve borcun kapsamı esas alınır. Stand içine teslim üstlenilmişse otoparka giriş tek başına ifa değildir. Kabul noktasında teslim kararlaştırılmışsa sonraki iç taşıma ayrı incelenir.

Boşaltma forklifti hazır değilse gecikme kime yüklenir?

TTK m. 863 gereğince aksi sözleşmeden, durumdan veya teamülden anlaşılmadıkça boşaltma gönderene aittir. Taşıyıcının ayrıca üstlendiği iş ve tarafların gecikmeye etkisi belirlenmeden sonuç kurulmaz.

Fuar malzemesi geç geldiyse kaç gün içinde bildirim gerekir?

TTK m. 889/3 gönderilenin teslimden itibaren yirmi bir gün içinde gecikmeyi taşıyıcıya bildirmemesine hakların sona ermesi sonucunu bağlar. Zarar faturalarının tamamlanması beklenmeden gecikme açıklanmalıdır.

Gecikme bildirimi yalnız noterle mi yapılır?

TTK m. 889/4 teslimden sonraki bildirimi yazılı arar ve telekomünikasyon araçlarına izin verir. Bildirenin kimliği anlaşılmalı; içerik ve zamanında gönderim kanıtı korunmalıdır.

Hasarsız teslim aldığımı yazmam gecikmeyi de kabul ettiğim anlamına gelir mi?

Fiziksel hasar ile teslim süresinin aşılması ayrı konulardır. Gecikme ayrıca açıkça bildirilmelidir. Belgenin tamamı ve varsa sulh veya ibra kaydının kapsamı ayrıca incelenir.

Gecikme tazminatının kanuni sınırı nedir?

TTK m. 882/3 taşıma süresinin aşılmasından doğan sorumluluğu taşıma ücretinin üç katıyla sınırlar. Geçerli sözleşmesel düzenlemeler ve m. 886 kapsamındaki sınırlama hakkının kaybı ayrıca değerlendirilir.

Fuar için tahmin ettiğim satış tutarını zarar yazabilir miyim?

Tahmini ciro tek başına kazanç kaybı değildir. Gerçekleşmeyen ticari işlem, gecikmeyle neden bağlantısı, net kazanç ve tasarruf edilen giderler somut kayıtlara dayanmalıdır.

Hiç zarar kanıtlayamazsam taşıma ücretinde indirim olmaz mı?

TTK m. 875/3 zarar oluşmasa da gecikme süresiyle orantılı indirim düzenler. Taşıyıcının her türlü özeni gösterdiğini ispat etmesi bu düzenlemenin istisnasıdır.

Yirmi bir gün içinde bildirim yaptım; dava sürem de korunmuş olur mu?

Bildirim ile TTK m. 855 kapsamındaki zamanaşımı ayrıdır. Bildirim yapılması dava süresinin sınırsız uzadığı anlamına gelmez. Taşıma ve zarar türüne uygun süre ayrıca izlenir.

İstanbul ve Mersin bağlantılı fuar taşımalarında dosya hazırlığı

İstanbul’daki fuara Mersin’den gönderilen ekipmanda veya ters yöndeki iç taşımada, depo çıkışı ile fuar kabulü aynı çizelgede izlenmelidir. Kurulum ekibinin bekleme kaydı, salonun yük kabul saatleri ve araç hareketleri birlikte karşılaştırılır. Yükün daha önce limandan gelmiş olması, ayrı iç taşıma sözleşmesinin hangi hükümlerle inceleneceğini tek başına belirlemez; sözleşmelerin kapsamı ayrılır. Talep dosyasında etkinlik adı kadar gerçek taşıyıcı unvanı, teslim adresi, yazılı gecikme bildirimi ve her zarar kaleminin belgesi önem taşır.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi: 5/A, 855, 863, 869, 873, 875–876, 879, 882/3, 886, 889
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi: 199, 400 ve devamı

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →