Gayrisıhhî Müessese İnceleme Kurulu Kimlerden Oluşur? Yönetmelik m.15 | 2026

Kısa ve net cevap: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 15. maddesi, gayrisıhhî müesseselerin ruhsat işlemlerinde görev yapan inceleme kurullarının yapısını yetkili idare türüne ve müessesenin sınıfına göre ayrı ayrı düzenler. İl özel idarelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müessese inceleme kurulu en az beş kişiden oluşur ve vali veya görevlendireceği yetkili başkanlığında çevre, sağlık, hukuk, imar ve tarım birimleri görevlileri, sanayi ve ticaret il müdürlüğü temsilcisi, ilgili meslek odası temsilcileri ile tesisin özelliğine göre gerekli diğer kuruluş temsilcileri katılır. İkinci ve üçüncü sınıf müesseselerde il özel idaresi kurulu en az üç kişidir. Büyükşehir ve il belediyelerinde birinci sınıf kurul en az beş kişiden; ikinci ve üçüncü sınıf ruhsat veren belediyelerde kurul ilgili birim amirleri veya temsilcilerinden en fazla beş kişiden oluşur. OSB ve endüstri bölgelerinde inceleme kurulu oluşturulmaz; ÇED olumlu kararı alınmış belirli maden üretim faaliyetleri ve bunlara dayalı geçici tesislerde de kurul oluşturulmaz.

Yönetmelik m.15 neden inceleme kurulu oluşturur?

Gayrisıhhî müesseseler; faaliyetleri sırasında çevresindekilere biyolojik, kimyasal, fiziksel, ruhsal veya sosyal yönden zarar veren veya verme ihtimali bulunan ya da doğal kaynakların kirlenmesine sebep olabilecek işyerleridir. Bu nedenle ruhsatlandırma yalnız form kontrolünden ibaret değildir. Tesisin çevre, sağlık, imar, teknik ve hukuki yönlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 15. maddesi bu çok disiplinli incelemeyi yapacak kurulların yapısını düzenler. Güncel konsolide metne göre kurul yapısı, yetkili idarenin il özel idaresi veya belediye olmasına ve işyerinin birinci, ikinci veya üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese olmasına göre değişir.

Resmî ve güncel Yönetmelik Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Faaliyet sınıfı Yönetmelikte açıkça bulunmuyorsa Yönetmelikte Adı Geçmeyen İşyeri Nasıl Ruhsatlandırılır? rehberindeki m.9 sistemi uygulanır.

İl özel idaresinde birinci sınıf gayrisıhhî müessese kurulu kimlerden oluşur?

Yönetmelik m.15’e göre il özel idarelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu beş kişiden az olamaz. Kurula vali veya valinin görevlendireceği yetkili başkanlık eder. Üyeler arasında çevre, sağlık, hukuk, imar ve tarım birimleri görevlileri; sanayi ve ticaret il müdürlüğü temsilcisi ve ilgili meslek odalarının temsilcileri bulunur.

Tesisin özelliğine göre vali başka kuruluş temsilcilerini de kurula dahil edebilir. Bu ek katılımın amacı, standart üyelerin uzmanlığının yetmediği özel teknik faaliyetlerde ilgili kamu veya meslek uzmanlığının incelemeye katılmasıdır. Örneğin tesis özel bir çevresel, tarımsal veya teknik süreç içeriyorsa ilgili alandaki kuruluş temsilcisinin görüşü dosyanın sağlıklı incelenmesini sağlar.

Kurulun en az beş kişilik yapısı birinci sınıf gayrisıhhî müessesenin daha yüksek çevresel ve toplumsal etki potansiyeline uygun olarak düzenlenmiştir. İşletmeci açısından kurulun kimlerden oluştuğunu bilmek, dosyadaki teknik raporların hangi disiplinler tarafından inceleneceğini öngörmeye yardımcı olur.

Büyükşehir belediyesinde inceleme kurulu nasıl oluşturulur?

Büyükşehir belediyelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müessese inceleme kurulu da beş kişiden az olamaz. Kurula büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği yetkili başkanlık eder. Çevre, sağlık, hukuk, imar ve küşat birimleri görevlileri, sanayi ve ticaret il müdürlüğü temsilcisi, ilgili meslek odası temsilcileri ve tesisin özelliğine göre belediye başkanı tarafından belirlenecek diğer kuruluş temsilcileri kurula katılır.

Bu yapı, ruhsat incelemesini belediyenin tek bir müdürlüğünün iç işlemi olmaktan çıkarır. Çevre ve sağlık yönü, imar ve ruhsat yönü, hukuki değerlendirme ve mesleki-teknik görüş aynı kurul mekanizmasında bir araya gelir. Birinci sınıf GSM başvurusu bu nedenle sıhhî işyeri başvurusundaki aynı gün ruhsat sisteminden farklıdır.

İşletmeci, kurulun oluşumu kadar yetkili idarenin doğru belirlenmesine de dikkat etmelidir. Tesisin bulunduğu alan OSB, endüstri bölgesi, belediye sınırı veya başka özel yetki alanında olabilir. Yanlış makama yapılan başvuru ruhsat sürecini uzatır.

İl belediyelerinde birinci sınıf kurul nasıl oluşturulur?

Yönetmelik m.15, il belediyelerinde birinci sınıf gayrisıhhî müessese inceleme kurulunun büyükşehir belediyeleri için belirlenen esaslara göre oluşturulacağını düzenler. Böylece belediye başkanı veya görevlendireceği yetkili başkanlığında, çevre, sağlık, hukuk, imar ve ruhsat/küşat alanlarını temsil eden birimlerle ilgili meslek ve kamu temsilcilerinin katıldığı çok disiplinli yapı korunur.

Kurulun oluşumu sırasında tesisin gerçek teknik özellikleri dikkate alınır. Her birinci sınıf tesis aynı üretim prosesine sahip değildir. Kimyasal üretim, metal işleme, gıda sanayii veya başka ağır üretim türlerinde değerlendirilmesi gereken çevresel ve sağlık etkileri değişebilir. Bu nedenle gerektiğinde farklı kuruluş temsilcileri sürece dahil edilir.

İşletmeci açısından başvuru öncesi yapılması gereken, yalnız standart başvuru formunu doldurmak değil; kurulun inceleyeceği teknik konuları karşılayan proje ve belgeleri güncel mevzuata uygun hazırlamaktır.

İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseselerde kurul kaç kişiden oluşur?

İl özel idarelerinde ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese inceleme kurulu, vali tarafından belirlenecek görevlinin başkanlığında m.15’in ilk fıkrasında sayılanların katılımıyla biri başkan olmak üzere en az üç kişiden oluşturulur. Böylece birinci sınıfa göre daha küçük ancak yine çok disiplinli bir inceleme mekanizması vardır.

İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese ruhsatı veren belediyelerde ise kurul, birinci sınıf belediye kurulu için öngörülen esaslar doğrultusunda ilgili birim amirleri veya temsilcilerinin katılımıyla en fazla beş kişiden oluşur. Burada Yönetmelik il özel idaresindeki “en az üç” ile belediyedeki “en fazla beş” yapısını ayrı düzenlemiştir.

İkinci ve üçüncü sınıf GSM ruhsatının süre ve denetim sistemi ayrıca m.23’te düzenlenir. Uygun başvuruda ruhsat beş gün içinde düzenlenir ve işyeri bir ay içinde kontrol edilir. Bu sistem ilerleyen ayrı rehberde m.23 odağında ele alınmaktadır.

Belediyede yeterli teknik veya uzman personel yoksa ne olur?

Yönetmelik m.15 bu ihtimali açıkça düzenler. Kurulların oluşturulması sırasında yeterli teknik ve uzman elemana sahip olmayan belediyeler, kurulların oluşturulması için valilikten eleman görevlendirilmesini talep edebilir. Böylece yerel personel yetersizliği ruhsat incelemesinin uzmanlık boyutunu ortadan kaldırmaz.

Bu hüküm işletmeci açısından da önemlidir. İdarenin kendi kadro eksikliği, Yönetmelikte öngörülen inceleme yapısının tamamen terk edilmesi gerekçesi olamaz. Yetkili idare gerektiğinde valilikten uzman personel görevlendirilmesini istemelidir.

Kurul üyelerinin teknik uzmanlığı, özellikle sağlık koruma bandı, tesis yerleşimi, çevresel etkiler ve üretim prosesinin değerlendirilmesinde önem taşır. İnceleme sonuçları daha sonra yer seçimi ve tesis kurma izni ile açılma ruhsatı süreçlerine doğrudan yansır.

Organize sanayi bölgesi ve endüstri bölgesinde inceleme kurulu oluşturulur mu?

Hayır. Yönetmelik m.15 güncel metni, organize sanayi bölgelerinde ve endüstri bölgelerinde inceleme kurulu oluşturulmayacağını açıkça düzenler. Bu, “bu bölgelerde ruhsat veya teknik inceleme yapılmaz” anlamına gelmez; yalnız m.15’teki kurul mekanizmasının oluşturulmadığı anlamına gelir.

Aynı hüküm, tesisin özelliğine göre ilave sağlık koruma bandı bırakılacaksa karar yetkisini de düzenler. Organize sanayi bölgesinde ilave sağlık koruma bandı OSB yönetim kurulu kararıyla; endüstri bölgesinde ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının izniyle tespit edilir.

Bu özel rejim, OSB ve endüstri bölgelerinin kendi planlama ve yönetim sistemleriyle uyumludur. Sanayi bölgesinde faaliyet gösterecek işletme, m.15’te kurul bulunmamasını genel ruhsat şartlarından muafiyet olarak değerlendirmemelidir.

ÇED olumlu kararı alınmış maden faaliyetlerinde kurul oluşturulur mu?

Yönetmeliğin 15. maddesi ayrıca Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerine göre ÇED olumlu kararı alınmış olan maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan geçici tesisler için inceleme kurulu oluşturulmayacağını düzenler.

Bu istisna, ÇED sürecinde çevresel etkilerin kapsamlı biçimde değerlendirilmiş olmasına dayalı özel bir düzenlemedir. Ancak maden üretim faaliyeti ruhsat, çevre, iş güvenliği ve ilgili diğer mevzuattan otomatik olarak muaf olmaz. Yalnız m.15 kapsamında ayrıca inceleme kurulu oluşturulması aranmaz.

Maden faaliyetlerinin işyeri ruhsatı bakımından Yönetmeliğin 17, 22 ve 23. maddelerinde ayrıca özel hükümleri vardır. Arama dönemi, üretime başlanması ve geçici tesisler için hangi ruhsatın gerektiği ayrı olarak değerlendirilmelidir.

İnceleme kurulu hangi konuların değerlendirilmesinde önemlidir?

Kurulun işlevi yalnız “uygun/uygun değil” şeklinde soyut bir görüş vermek değildir. Gayrisıhhî müessesenin bulunduğu yer, çevre ve toplum sağlığına etkisi, imar durumu, sağlık koruma bandı, teknik proses, tesis yerleşimi ve faaliyet sınıfına göre diğer koşullar kurulun disiplinlerarası değerlendirmesine konu olur.

Özellikle birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerde yer seçimi ve tesis kurma izni aşaması, m.18 ve devamı hükümleriyle bağlantılıdır. Sağlık koruma bandının m.16’ya göre belirlenmesi de inceleme kurulunun değerlendirmeleriyle ilişkilidir. Bu nedenle başvuru dosyasındaki teknik rapor ve planlar kurul incelemesine uygun ayrıntıda hazırlanmalıdır.

Kurul üyelerinin farklı disiplinlerden gelmesi, tek bir teknik alanın tüm ruhsat uygunluğunu belirlememesi için önemlidir. Çevre açısından uygun görünen bir tesisin imar veya sağlık yönünden ayrı sorunu bulunabilir; hukuki uygunluk da teknik incelemenin parçasıdır.

İnceleme kurulu başvuru dosyasını nasıl etkiler?

İşletmeci, kurul aşamasını başvuru yapıldıktan sonra ortaya çıkan tali bir işlem olarak görmemelidir. Proje, yerleşim planı, çevresel değerlendirme, faaliyet kapasitesi, üretim akışı ve tesisin çevresiyle ilişkisi baştan doğru hazırlanmalıdır. Eksik veya çelişkili teknik bilgi kurul değerlendirmesini geciktirir.

Başvuru öncesinde tesisin sınıfı doğru belirlenmeli, gerekli ise yer seçimi ve tesis kurma izni alınmalı, sağlık koruma bandı hesabı yapılmalı ve ilgili teknik belgeler tamamlanmalıdır. Yönetmelik m.22 hangi belgelerin hangi aşamada sunulacağını ayrıca düzenler.

Kurul incelemesinde alınan karar ve tespitler sonraki açılma ruhsatı sürecini etkiler. İşletmeci bu nedenle kurul tutanakları, yazışmalar ve istenen düzeltmeleri ruhsat dosyasının ayrılmaz parçası olarak saklamalıdır.

Bu rehber neden ayrı bir içeriktir?

Gayrisıhhî müessese ruhsatı genel bir başlık olsa da “inceleme kurulu kimlerden oluşur?” sorusu özellikle sanayi yatırımı, fabrika ruhsatı, yer seçimi ve tesis kurma izni hazırlığında ayrı bir arama niyetidir. Bu içerik sağlık koruma bandı veya m.23 sürelerini tekrar etmek yerine, m.15’in kurumsal yapısına odaklanır.

Sonraki m.16–m.28 rehberleriyle birlikte okunduğunda kullanıcı başvurunun hangi kurum ve kurul üzerinden ilerlediğini, teknik izinlerin hangi sırayla geldiğini ve hangi istisnalarda kurul oluşturulmadığını sistematik biçimde görebilir.

Sık Sorulan Sorular

Birinci sınıf GSM inceleme kurulu kaç kişidir?

İl özel idaresi ve büyükşehir/il belediyesi düzeyinde birinci sınıf kurul beş kişiden az olamaz.

İl özel idaresinde kurula kim başkanlık eder?

Vali veya valinin görevlendireceği yetkili başkanlık eder.

Büyükşehir belediyesinde kurula kim başkanlık eder?

Büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği yetkili başkanlık eder.

İkinci ve üçüncü sınıf GSM için il özel idaresi kurulu kaç kişidir?

Biri başkan olmak üzere en az üç kişiden oluşur.

Belediyede ikinci ve üçüncü sınıf GSM kurulu kaç kişidir?

İlgili birim amirleri veya temsilcilerinin katılımıyla en fazla beş kişiden oluşur.

Belediyede uzman personel yoksa kurul kurulamaz mı?

Belediye valilikten eleman görevlendirilmesini talep edebilir.

OSB’de inceleme kurulu oluşturulur mu?

Hayır. Yönetmelik m.15 OSB ve endüstri bölgelerinde inceleme kurulu oluşturulmayacağını düzenler.

ÇED olumlu maden üretim faaliyetinde kurul var mı?

Hayır. ÇED olumlu kararı alınmış maden üretim faaliyetleri ile bunlara dayalı geçici tesislerde m.15 uyarınca kurul oluşturulmaz.

Kurul sağlık koruma bandını değerlendirir mi?

m.16 sağlık koruma bandının belirlenmesinde kurul değerlendirmesine yer verir; OSB ve endüstri bölgelerinde özel karar sistemi vardır.

Güncel kurul hükümleri nereden kontrol edilir?

Mevzuat Bilgi Sistemindeki Yönetmelik m.15 esas alınmalıdır.