Gazeteci İkinci Bir İşte Çalışabilir mi? | 5953 m.13 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.13’e göre iş sözleşmesinde aksine hüküm bulunmadıkça gazeteci, basınla ilgili olsun veya olmasın başka bir iş yapabilir. Bu nedenle gazetecinin ikinci iş yapması kanunen otomatik yasak değildir. Ancak sözleşmede açık yan iş yasağı bulunabilir; ayrıca gazetecinin sadakat borcu, işverenin ticari sırları, doğrudan rekabet, çalışma saatlerinin çakışması ve ana işteki görevlerin aksatılmaması gibi sınırlar devam eder. İşveren, sözleşmede hiç yasak yokken sırf gazeteci başka bir iş yaptı diye otomatik ağır fesih sonucuna ulaşamaz; ikinci işin niteliği ve ana iş ilişkisine somut etkisi incelenmelidir.
5953 m.13 gazetecinin başka iş yapması hakkında ne düzenler?
M.13, gazeteci bakımından önemli bir sözleşme serbestisi kuralı getirir: iş sözleşmesinde aksine hüküm yoksa gazeteci, basınla ilgili olsun veya olmasın başka bir iş yapabilir. Bu nedenle genel başlangıç noktası yasak değil serbestidir.
Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Gazetecinin yazılı iş sözleşmesinin zorunluluğu için m.4 sözleşme rehberi incelenebilir.
M.13’ün “mukavelede aksi yazılı olmadıkça” ifadesi önemlidir. İşveren yan iş yasağı istiyorsa bunu açıkça sözleşmeye koymalıdır. Sözlü ve sonradan bildirilen genel yasak, başlangıçtaki sözleşmesel serbestliği otomatik ortadan kaldırmaz.
Bu serbestlik sınırsız değildir. Gazeteci ikinci iş yaparken mevcut işverene karşı sadakat borcunu ihlal edemez, ticari sırları veya haber kaynaklarını kötüye kullanamaz ve ana işteki çalışma borcunu aksatamaz.
Gazeteci sözleşmesinde ikinci iş yasağı konulabilir mi?
Evet. M.13 açıkça sözleşmede aksi kararlaştırılabileceğini kabul eder. Sözleşmede “gazeteci işverenin yazılı izni olmadan başka bir işte çalışamaz” veya belirli rakip yayınlarda çalışamaz şeklinde hüküm bulunabilir.
Yasağın kapsamı ölçülü ve açık olmalıdır. “Her türlü gelir getirici faaliyet yasaktır” gibi çok geniş hüküm gazetecinin temel ekonomik özgürlüğünü gereksiz sınırlayabilir; somut geçerlilik genel borçlar ve iş hukuku ilkeleri bakımından değerlendirilebilir.
İşveren özellikle doğrudan rakip yayında aynı haber alanında eşzamanlı çalışmayı, gizli yayın planlarının paylaşılması riskini veya vardiya çakışmasını sınırlayabilir. Buna karşılık gazetecinin hafta sonu ders vermesi, kitap yazması veya tamamen farklı sektörde küçük bir iş yapması için aynı ağırlıkta gerekçe bulunmayabilir.
Sözleşmeye sonradan yan iş yasağı ekleniyorsa m.4 ve genel çalışma koşulu değişikliği sistemi çerçevesinde açık yazılı kabul alınmalıdır. İşveren tek taraflı şirket e-postasıyla mevcut serbestliği ağırlaştıramaz.
Gazeteci başka bir gazete veya haber sitesinde de çalışabilir mi?
Sözleşmede aksine hüküm yoksa m.13 basınla ilgili başka iş yapılmasına da izin verir. Bununla birlikte doğrudan rakip yayın organında aynı görevle çalışmak sadakat, rekabet ve gizlilik bakımından daha yüksek risk taşır.
Örneğin bir ekonomi muhabirinin aynı anda iki rakip günlük yayına özel haber ve aynı kaynak listesini sunması işverenlerin meşru menfaatlerini zedeleyebilir. M.13 serbestisi, aynı haberi veya işverenin özel çalışmasını izinsiz rakibe aktarma hakkı vermez.
Buna karşılık gazetecinin ana işvereniyle çakışmayan, örneğin aylık bir meslek dergisinde köşe yazısı yazması veya başka mecrada uzmanlık yorumu yapması sözleşme ve sadakat şartlarına göre mümkün olabilir.
Ek iş için ayrıca ücret alınması halinde bunun ana işverenle m.15 kapsamındaki sözleşme dışı iş ücretinden farklı olduğuna dikkat edilmelidir. M.15, aynı işverenin sözleşme dışında verdiği/benimsediği iş ve yazılar için ayrı ücret düzenler; m.13 ise başka iş yapma serbestisini konu alır.
Gazeteci basın sektörü dışında iş yapabilir mi?
Evet. M.13 “basınla alakalı olsun veya olmasın” ifadesiyle serbestliği açık biçimde geniş tutar. Gazeteci sözleşmede yasak yoksa eğitim, danışmanlık, çeviri, akademik çalışma, ticaret veya başka sektörde ek iş yapabilir.
Ancak ek iş gazetecinin ana işteki performansını ve çalışma saatini bozmamalıdır. Gazeteci gece başka işte çalıştığı için sabah vardiyasına sürekli gelemiyorsa sorun ikinci işin varlığından değil, ana sözleşme borcunun ihlalinden kaynaklanır.
Gazetecinin kamusal tarafsızlığı veya çıkar çatışması riskini etkileyen yan işler de editoryal etik bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Örneğin bir şirketten danışmanlık ücreti alan ekonomi muhabirinin aynı şirket hakkında haber yapması çıkar çatışması doğurabilir. İşveren şeffaflık ve görevden çekilme prosedürü oluşturabilir.
Yan işin yasaya aykırı olması veya işveren markasını yetkisiz kullanması m.13 koruması değildir. Serbestlik hukuka uygun faaliyet içindir.
İkinci iş doğrudan rakipleyse gazetecinin sadakat borcu ne olur?
İş ilişkisi sürerken çalışan, işverenin meşru menfaatlerini korumakla yükümlüdür. M.13 başka iş serbestisi verse de işverene zarar verecek haksız rekabet, müşteri/haber kaynağı aktarımı veya ticari sır açıklaması korunmaz.
Doğrudan rakip yayın için çalışmanın kendisi sözleşmede yasak değilse otomatik hukuka aykırı kabul edilmemelidir; ancak gazetecinin hangi bilgiye eriştiği, iki görev arasındaki çıkar çatışması ve işverenlerin somut rekabet ilişkisi değerlendirilir.
Gazeteci bir işverende hazırladığı özel dosyayı, yayımlanmadan önce diğer yayına aktarıyorsa sadakat ihlali açık hale gelebilir. Haber kaynağına ilişkin münhasır anlaşma veya embargo varsa ihlal daha ciddi sonuç doğurabilir.
İşveren yan iş politikasını açık yazılı kurallarla belirlemeli; bütün çalışanlara eşit uygulamalıdır. Keyfi biçimde yalnız belirli gazetecilerin yan işine izin verip diğerlerini aynı koşullarda yasaklamak eşit davranma tartışması yaratabilir.
İkinci iş gazetecinin çalışma süresini nasıl etkiler?
5953 Ek m.1 gazetecinin günlük normal çalışma süresini sekiz saat olarak düzenler. Birden fazla iş ilişkisi bulunduğunda her işveren kendi çalışma düzeni bakımından kanuna uymalıdır. Ancak gazetecinin toplam dinlenme sağlığı ve iş güvenliği de fiilen önem taşır.
Ana işveren, gazetecinin başka işte çalıştığı saatleri kendi fazla çalışma hesabına otomatik dahil etmez; her iş ilişkisinin çalışma süresi kendi işveren organizasyonu içinde değerlendirilir. Buna karşılık iki işin vardiyaları çakışıyorsa sözleşme borcunun ifasında sorun çıkar.
Gazetecinin ikinci iş yüzünden ana işverenin vardiyasını kaçırması veya sürekli yorgunluk nedeniyle işini yapamaması performans/disiplin konusu olabilir. İşveren buna dayanacaksa somut devamsızlık veya görev aksamasını belgelemelidir.
İşverenin “ikinci iş yapıyorsan fazla mesai ücreti ödemem” demesi doğru değildir. Ana işverendeki Ek m.1 fazla çalışması kendi kayıt ve süresine göre ayrıca hesaplanır.
Gazeteci ikinci işte hangi bilgileri kullanamaz?
İşverenin yayımlanmamış haber planları, özel araştırmaları, ticari stratejisi, reklam/müşteri verileri ve hukuken korunması gereken gizli bilgileri izinsiz aktarılmamalıdır. Gazetecinin haber kaynaklarının güvenliği de mesleki ve hukuki açıdan önemlidir.
Bir yayında edinilen kişisel veri veya özel belgeyi başka işte kullanmak KVKK, kişilik hakları ve sözleşmesel gizlilik sorunları doğurabilir. M.13 bu tür aktarımlara izin veren hüküm değildir.
İşveren gizlilik hükümlerini somut ve ölçülü kurmalıdır. Kamuya açık bilgi veya gazetecinin genel mesleki bilgisi “ticari sır” etiketiyle sınırsız biçimde yasaklanmamalıdır.
Gazeteci ikinci işte kendi genel deneyimini, yazma becerisini ve mesleki bilgisini kullanabilir. İşverene ait özgün gizli materyal ile çalışanın kişisel mesleki birikimi ayrılmalıdır.
İşveren ikinci iş nedeniyle gazeteciyi işten çıkarabilir mi?
Sözleşmede açık yan iş yasağı varsa ve gazeteci bu hükmü ihlal ediyorsa işveren davranışın ağırlığına göre disiplin veya fesih yoluna başvurabilir. Ancak fesih türü, ihlalin ciddiyeti ve iş güvencesi koşulları ayrı değerlendirilir.
Sözleşmede yasak yoksa m.13’ün serbestlik kuralı nedeniyle yalnız “başka iş yaptı” gerekçesi tek başına ağır fesih için yeterli değildir. İşveren sadakat, rekabet, gizlilik veya ana görevde aksama gibi somut ihlali göstermelidir.
İş güvencesi kapsamındaki gazeteci feshe karşı işe iade yoluna başvurabilir. gazeteci işe iade rehberi geçerli neden ve usul şartlarını açıklar.
Gazeteci yan iş nedeniyle ücretinin veya diğer haklarının cezalandırma amacıyla düşürülmesine de m.25 ve genel iş hukuku çerçevesinde itiraz edebilir.
İkinci iş uyuşmazlığında hangi belgeler önemlidir?
İmzalı gazeteci iş sözleşmesi ilk belgedir. M.13’ün “sözleşmede aksi yoksa” kuralı nedeniyle yan iş yasağının gerçekten yazılı olup olmadığı belirlenir. Ek protokoller ve personel politikaları da incelenir.
İşveren rekabet veya görev aksaması iddia ediyorsa çalışma saatleri, vardiya kayıtları, yayımlanmamış haberlerin aktarımı, e-posta ve görev teslim kayıtları gibi deliller sunmalıdır. Gazetecinin yalnız başka yerde adına rastlanması ağır ihlali otomatik ispatlamaz.
Gazeteci de ikinci işinin ana işverenle çakışmadığını, gizli bilgi kullanmadığını ve sözleşmede yasak bulunmadığını gösterebilir. Yan iş sözleşmesi ve çalışma saatleri bu açıdan yararlı olabilir.
Fesih veya alacak uyuşmazlığı doğarsa 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuk uygulanır. Resmî bilgi Adalet Bakanlığı sayfasından kontrol edilebilir.
Gazetecinin ikinci işi için kontrol listesi
- İş sözleşmesinde açık yan iş yasağı var mı kontrol edin.
- İkinci işin basınla ilgili veya ilgisiz niteliğini belirleyin.
- Doğrudan rakip ve çıkar çatışması riskini inceleyin.
- Ana işte vardiya ve performansın aksayıp aksamayacağını kontrol edin.
- Gizli bilgi ve haber kaynaklarını koruyun.
- İşverenin ekipman ve verilerini izinsiz kullanmayın.
- Yan iş politikasının bütün çalışanlara eşit uygulanmasını sağlayın.
- Sonradan getirilen yasağı yazılı sözleşme değişikliğiyle değerlendirin.
- Fesihte yalnız yan işin varlığını değil somut ihlali belirleyin.
- Uyuşmazlıkta arabuluculuk ve süreleri takip edin.
Sık Sorulan Sorular
Gazeteci ikinci iş yapabilir mi?
Evet. M.13’e göre sözleşmede aksi yazılı değilse basınla ilgili veya ilgisiz başka iş yapabilir.
Başka gazetede de çalışabilir mi?
Sözleşmede yasak yoksa mümkün olabilir; doğrudan rekabet, sadakat ve gizlilik sınırları ayrıca değerlendirilir.
İşveren izin şartı koyabilir mi?
M.13 sözleşmeyle aksinin kararlaştırılmasına izin verir; izin şartı açık yazılabilir.
Yan iş yasağı sonradan getirilebilir mi?
Esaslı çalışma koşulu değişikliği olarak yazılı ve geçerli sözleşme değişikliği gerekir; tek taraflı duyuru yeterli değildir.
Basın dışı iş de serbest mi?
Evet. M.13 açıkça basınla ilgili olsun veya olmasın başka işten söz eder.
Rakip gazeteye özel haber vermek serbest mi?
M.13 sadakat ve gizlilik ihlaline izin vermez; işverenin özel haberini veya gizli bilgisini rakibe aktarmak ayrı ihlaldir.
İkinci iş fazla mesai hakkını kaldırır mı?
Hayır. Ana işverendeki fazla çalışma Ek m.1’e göre ayrıca hesaplanır.
İşveren sırf ikinci iş nedeniyle derhal feshedebilir mi?
Sözleşmede yasak yoksa yalnız ikinci işin varlığı yeterli değildir; somut sadakat, rekabet veya görev ihlali araştırılır.
Freelance yazı da ikinci iş sayılır mı?
Başka kişi/kuruluş için bağımsız ücretli çalışma m.13 kapsamında değerlendirilebilir; sözleşme ve rekabet sınırları kontrol edilmelidir.
Uyuşmazlıkta arabuluculuk gerekir mi?
İşçi-işveren alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde 7036 m.3 dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
