Gelirin Kaynağı ve Borcun Sebebi Mal Bildiriminde Nasıl Yazılır? 3628 m.5 | 2026

3628 m.5 Gelirin Kaynağı ve Borcun Sebebi Hakkında Ne Diyor?

3628 sayılı Kanun m.5, mal bildiriminin maddi kapsamını belirlerken yalnız malvarlığı unsurlarının adını ve değerini saymakla yetinmez. Kanun, haklar, alacaklar ve gelirler ile “bunların kaynaklarını”, borçlar ile “sebeplerini” de açıkça bildirim kapsamına alır. Bu ifade, mal bildiriminin gerçek ekonomik hareketleri açıklayabilmesini sağlayan temel hükümlerden biridir.

Bir kişinin malvarlığı yalnız sahip olduğu taşınmaz, araç ve banka hesabı toplamından oluşmaz. Bu varlıkların nasıl edinildiği ve yüksek tutarlı borçların hangi hukuki ilişkiden doğduğu da malvarlığındaki değişimi anlamak için önemlidir. Kanun bu nedenle gelir ve borçların kaynağını görünür kılar.

Mal Bildiriminde Bulunulması Hakkında Yönetmelik m.8, haklar, alacaklar, borçlar ve gelirleri ayrı malvarlığı grupları olarak düzenler. Yönetmelik eki form da bu bilgilerin belirli başlıklar altında gösterilmesini sağlar. Formun sınırlı alanı bulunsa bile beyanın amacı, gelirin ve borcun hukuki kökeninin anlaşılabilir olmasıdır.

Kaynak ve sebep açıklaması, sonraki bildirimlerle karşılaştırmada özellikle önem kazanır. Önceki formda yüksek tutarlı satış geliri veya kredi borcu görünüyorsa, sonraki dönemde edinilen bir taşınmazın finansman kaynağı daha kolay açıklanabilir.

Mal Bildiriminde Gelirin Kaynağı Nasıl Yazılır?

Gelirin kaynağı, paranın veya ekonomik değerin hangi hukuki ve ekonomik ilişkiden doğduğunu açıklamalıdır. “Gelir” şeklinde genel bir ifade çoğu durumda yeterli açıklık sağlamaz. Kira geliri, serbest meslek kazancı, ticari kazanç, temettü, faiz, satış bedeli, miras, bağış veya başka gelir türü gerçek kaynağa göre belirtilmelidir.

Örneğin bir taşınmazın satışından elde edilen bedel, “taşınmaz satış geliri”; bir şirket payından alınan kar payı “temettü”; kiraya verilen taşınmazdan gelen tutar “kira geliri” şeklinde kaynağı anlaşılır kılacak biçimde yazılabilir. Formun alanı dar ise açıklama eki veya yetkili merciin kabul ettiği yöntem kullanılabilir.

Miras yoluyla elde edilen malvarlığı, klasik anlamda düzenli gelir değildir; ancak malvarlığındaki artışın hukuki kaynağını açıklar. Mirasçılık belgesi, intikal kaydı veya banka transferi gibi belgeler saklanmalıdır. Benzer şekilde bağış veya ivazsız kazandırmalarda bağışın kimden ve hangi işlemle geldiği sonradan açıklanabilir olmalıdır.

Bir gelir birden fazla kaynaktan oluşuyorsa her kaynağın niteliği ayrıştırılmalıdır. Farklı gelirleri tek bir “çeşitli gelirler” başlığı altında toplamak, özellikle yüksek tutarlı değişikliklerde açıklama gücünü azaltır.

Mal Bildiriminde Borcun Sebebi Nasıl Yazılır?

Kanun m.5 borçların yalnız tutarını değil, sebebini de ister. Borcun sebebi, borcun hangi sözleşme veya hukuki ilişkiden doğduğunu ifade eder. Konut kredisi, taşıt kredisi, ihtiyaç kredisi, ticari kredi, satış bedeli borcu, şahsi ödünç, senetli borç veya başka borç türleri gerçek niteliğine göre yazılmalıdır.

Örneğin banka kredisi için banka adı ve kredi türü, şahsi borç için borç veren kişi ve ödünç ilişkisi, senetli borç için senet veya temel ilişki, satış borcu için hangi mal veya hizmetin bedelinden kaynaklandığı açıklanabilir. Formun talep ettiği ölçüde tarih ve kalan bakiye bilgisi de gösterilmelidir.

Borç sebebinin açık olması, malvarlığı artışının finansmanını anlamaya yardımcı olur. Bir kişi yüksek değerli araç edinmiş ve aynı dönemde taşıt kredisi borcu beyan etmişse, iki bilgi birbiriyle ilişkilendirilebilir. Borcu gizlemek, varlık artışının kaynağını olduğundan farklı gösterebilir.

Borç sona ermişse yeni bildirimde mevcut borç gibi gösterilmez. Ancak önceki formla karşılaştırmada borcun ödenmiş olması malvarlığı hareketini açıklayan bir unsur olabilir. Bu nedenle kredi ödeme kayıtlarının veya borcun sona erdiğini gösteren belgelerin saklanması yararlıdır.

Gelir Kaynağı ve Borç Sebebi İçin Uygulama Örnekleri

Bir kamu görevlisinin 2026 yılında dairesini satarak 3.000.000 TL elde ettiğini düşünelim. Malvarlığında ortaya çıkan para, taşınmaz satış bedelinden kaynaklanıyorsa formda veya ek bildirimde bu kaynağın açıkça gösterilmesi gerekir. Sadece “3.000.000 TL para” yazılması, paranın kaynağını açıklamaz.

Başka bir örnekte kişi 1.500.000 TL taşıt kredisi kullanarak otomobil satın almış olabilir. Araç ilgili eşik nedeniyle taşıt grubunda, kredi bakiyesi borç grubunda; borcun sebebi de taşıt kredisi olarak gösterilmelidir. Böylece varlık ve finansman ilişkisi aynı dosyada anlaşılır.

Bir yakınından 600.000 TL ödünç alan kişi bakımından, borcun gerçekten ödünç ilişkisine dayanması ve varsa sözleşme/banka transferiyle açıklanabilmesi gerekir. Sonradan açıklanamayan, yalnız kağıt üzerinde yaratılmış borç beyanı gerçeğe aykırı bildirim tartışmasına yol açabilir.

Bir şirketten 750.000 TL temettü alan kişinin gelir kaynağı şirketin kar dağıtımıdır. Temettü kararı, banka kaydı ve vergi belgeleri kaynağı doğrulayabilir. Aynı şekilde kira gelirinde kira sözleşmesi ve banka hareketleri açıklama sağlar.

Gelirin Kaynağı ve Borcun Sebebi İçin Hangi Belgeler Saklanmalı?

3628 sayılı Kanun her beyana tüm destekleyici belgelerin mutlaka eklenmesini genel bir kural olarak öngörmez. Ancak bildirimdeki bilgilerin daha sonra karşılaştırılması ve gerektiğinde doğrulanması mümkündür. Bu nedenle önemli gelir ve borçların kaynağını gösteren belgelerin saklanması büyük önem taşır.

Taşınmaz veya araç satışında satış sözleşmesi ve ödeme kaydı; banka kredisinde kredi sözleşmesi ve bakiye dökümü; şahsi ödünçte yazılı sözleşme ve banka transferi; mirasta mirasçılık belgesi ve intikal kayıtları; bağışta bağış işlemini gösteren belge; temettüde şirket kararı ve ödeme kaydı örnek olarak saklanabilir.

Belgeler yalnız ceza soruşturması bakımından değil, idari karşılaştırma sürecinde de önemlidir. Yönetmelik m.18, yeni ve ek bildirimlerin önceki bildirimlerle karşılaştırılmasını düzenler. Açıklanması gereken farklar görüldüğünde, kaynağı gösteren belgeler tereddüdü giderebilir.

Belgesiz nakit işlemler özellikle yüksek tutarlarda ispat sorununa yol açabilir. Hukuken geçerli bir işlem yapılmış olsa bile, mal bildirimindeki kaynağın sonradan doğrulanamaması inceleme sürecini zorlaştırır.

Gelir ve Borçlarda Beş Kat Eşiği Nasıl Uygulanır?

Yönetmelik m.8 uyarınca gelirler ve borçlar, taşınmazlardan farklı olarak parasal eşiğe tabidir. Aylık alan yükümlülerde net aylık ödemenin beş katı; aylık almayan yükümlülerde Yönetmelikte belirtilen birinci derece birinci kademe şube müdürü net aylığının beş katı referans alınır.

Birden çok gelir veya borcun aynı kategori içinde toplam değeri dikkate alınır. Farklı küçük borçları veya gelir kalemlerini parçalı göstererek toplam ekonomik gerçeği eşik dışında bırakmak doğru değildir.

Bu eşik sabit bir TL tutarı değildir. 2026 yılında kullanılacak tutar, ilgili dönemdeki net aylık ödeme veya Yönetmelikteki referans aylık üzerinden hesaplanmalıdır. Eski yıllardaki rakamlar aynen kullanılamaz.

Alacak ve borçların kapsamı için Alacak ve Borçlar Mal Bildirimine Yazılır mı?, genel mal listesi için Mal Bildirimine Hangi Mallar Yazılır? rehberlerimiz incelenebilir.

Eşin ve Velayet Altındaki Çocuğun Gelir Kaynağı veya Borç Sebebi de Gösterilir mi?

Evet. 3628 m.5 mal bildirimini yükümlünün kendisiyle sınırlamaz; eş ve velayeti altındaki çocukların ilgili malvarlığı unsurlarını da kapsar. Bu nedenle eşin beyan sınırını aşan borcu veya gelir kalemi varsa kaynak ve sebep bilgisi de gerçeğe uygun biçimde gösterilmelidir.

Her iki eş de mal bildirimi yükümlüsü ise Yönetmelik m.4 gereğince ayrı ayrı form verir ve her biri diğer eş ile velayeti altındaki çocukların kapsam dahilindeki gelir ve borçlarını kendi formunda gösterir. Ayrıntılı açıklama için Eşler Mal Bildirimini Ayrı Ayrı mı Verir? rehberimize bakılabilir.

Eşin geliri veya borcu bakımından yükümlünün özel hukuk anlamında ortak veya sorumlu olması şart değildir. Kanun, aile kapsamındaki ekonomik görünürlüğü sağlamak amacıyla eşin malvarlığını da beyan sistemine dahil eder.

Velayet altındaki çocuğun gelir veya borçları da aynı sistemde değerlendirilir. Ergin ve velayet altında olmayan çocuklar, sırf çocukluk bağı nedeniyle ebeveyn formuna dahil edilmez.

Sonradan Önemli Gelir veya Borç Doğarsa Ne Zaman Ek Bildirim Verilir?

3628 m.6/d ve Yönetmelik m.10, malvarlığında önemli değişiklik meydana geldiğinde bir ay içinde ek mal bildirimi verilmesini zorunlu kılar. Yönetmelik, m.8’deki mahiyet ve miktarda gelir sağlanmasını veya borçlanılmasını önemli değişiklik olarak kabul eder.

Bu nedenle örneğin yüksek tutarlı satış geliri elde edilmesi, büyük kredi kullanılması, önemli alacak hakkı doğması veya eşik üzeri borçlanma hâlinde dönemsel yenileme yılı beklenmez. Değişikliği izleyen bir ay içinde ek bildirim yapılmalıdır.

Ek bildirimde kaynağın ve sebebin açık yazılması özellikle önemlidir. Yeni para girişinin satıştan mı, mirastan mı, kredi kullanımından mı veya başka gelirden mi kaynaklandığı sonraki malvarlığı değişikliğinin açıklanmasında belirleyicidir.

Belge tarihi, banka transferi, satış veya kredi sözleşmesi gibi kayıtlar bir aylık sürenin başlangıcını ve işlemin kaynağını ortaya koyar. Başvuruya tüm belgelerin eklenmesi zorunlu olmasa bile muhafaza edilmeleri gerekir.

Gelirin Kaynağını veya Borcun Sebebini Yanlış Yazmanın Sonucu Nedir?

3628 m.12, daha ağır cezayı gerektiren bir fiil olmadığı takdirde gerçeğe aykırı mal bildiriminde bulunan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörür. Gelirin kaynağı veya borcun sebebi bilerek gerçeğe aykırı gösterilmişse somut olayın unsurlarına göre bu hüküm gündeme gelebilir.

Her yanlış veya eksik ifade otomatik olarak suçun oluştuğu anlamına gelmez. Kast, hata, formdaki alanın niteliği, açıklamanın maddi önemi ve diğer ceza hukuku unsurları somut olayda ayrıca değerlendirilir. Ancak idari açıdan formun gerçeğe uygun hâle getirilmesi gerekir.

Eksiklik fark edildiğinde yetkili merciye kayıtlı düzeltme veya ek bildirim yapmak, önceki hatanın nasıl oluştuğunu açıklayan belgeleri saklamak önemlidir. Formu geriye dönük değiştirmek veya teslim tarihini değiştirmek doğru değildir.

Yönetmelik m.18 uyarınca bildirimler karşılaştırılır. Gelir kaynağı ve borç sebebi açık yazılmışsa, sonraki dönemdeki malvarlığı artış veya azalışları daha sağlıklı değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Mal bildiriminde gelirin kaynağını yazmak zorunlu mu?

Evet. 3628 m.5 gelirlerin kaynaklarının da bildirilmesini açıkça düzenler.

Borcun sebebi yazılmak zorunda mı?

Evet. Kanun borçların sebeplerinin de beyan edilmesini ister.

Kira geliri nasıl yazılır?

Gelirin kaynağı kira olarak belirtilmeli; ilgili taşınmaz ve tutar bilgisi gerçeğe uygun gösterilmelidir.

Taşınmaz satışından gelen para nasıl açıklanır?

Taşınmaz satış bedeli olarak kaynak belirtilmeli, satış ve ödeme belgeleri saklanmalıdır.

Banka kredisi borç sebebi olarak nasıl yazılır?

Kredi türü ve mümkünse banka bilgisiyle gerçek hukuki sebep açıklanmalıdır.

Şahsi borçta ne yazılır?

Ödünç ilişkisi, borç veren ve kalan tutar gerçeğe uygun biçimde gösterilmelidir.

Miras malvarlığı artışının kaynağı sayılır mı?

Evet. Miras, malvarlığı artışının hukuki kaynağını açıklar ve belgelenmelidir.

Eşin gelir kaynağı da yazılır mı?

İlgili beyan eşiği aşılıyorsa eşin kapsam dahilindeki gelirinin kaynağı da gösterilir.

Yeni yüksek tutarlı kredi ne zaman bildirilir?

Önemli değişiklik oluşturuyorsa borçlanmayı izleyen bir ay içinde ek bildirim gerekir.

Yanlış kaynak göstermek ceza doğurabilir mi?

Somut olayın kast ve diğer unsurlarına göre 3628 m.12’deki gerçeğe aykırı bildirim suçu gündeme gelebilir.