Gemi Kapılarında 100 mm Eşik ve İki Taraftan Kapatma Zorunluluğu | GTY m.22 (2026)

Gemi Kapılarının Teknik Kurallarının Hukuki Dayanağı Nedir?

Gemide üst yapı kapıları yalnız insanların girip çıktığı mimari elemanlar değildir. Açık güverteye bakan bir kapı, kötü hava ve dalga altında deniz suyunun iç mahallere geçebileceği açıklıklardan biridir. Bu nedenle kapının dayanımı, kapanma biçimi, eşik yüksekliği ve bulunduğu sefer bölgesi denize elverişlilik açısından doğrudan önem taşır.

Gemilerin Teknik Yönetmeliği m.22, üst yapıların havaya açık perdelerindeki kapıları özel olarak düzenler. Yönetmelik 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanunun 2, 3, 4, 5, 6 ve 11. maddelerine dayanır. Bu çerçevede m.22’deki kapı şartları, geminin su almasını önleyen ve tekne bütünlüğünü koruyan teknik emniyet hükümleridir.

Madde 22 üç farklı düzenleme içerir. İlk iki fıkra genel kapı güvenliğini ve liman seferindeki 100 mm eşik şartını belirler. Üçüncü fıkra ise Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkale Boğazlarında çalışan belirli Ro-Ro, Ro-Ro/yolcu gemileri ve feribotlar için baş ve kıç rampa/kapak düzenini ayrıca kurar.

Kapıların m.22’ye uygunluğu, yalnız yeni inşa aşamasında incelenen bir konu olarak görülmemelidir. Menteşe deformasyonu, conta kaybı, kapatma tertibatının çalışmaması, eşik yüksekliğinin sonradan yapılan güverte kaplamasıyla azalması veya kapının tadilatla değiştirilmesi, hizmet süresinde de uygunsuzluk yaratabilir.

Havaya Açık Perdelerdeki Kapılar Nasıl Korunaklı Olmalıdır?

Yönetmelik m.22/1’e göre üst yapıların havaya açık perdelerindeki kapılar deniz ve hava koşullarına karşı korunaklı olmak zorundadır. Buradaki amaç, kapının yalnız yağmura dayanması değildir. Gemi sefer bölgesinde karşılaşabileceği rüzgâr, dalga serpintisi ve güverteye gelen su karşısında iç mahalleri koruyacak yapıda olmalıdır.

Korunaklılık değerlendirilirken kapı kanadının malzemesi, çerçeve ve menteşe bağlantıları, kapatma tertibatı, contalar, eşik ve çevresindeki gövde yapısı birlikte önem taşır. Güçlü kapı kanadı ancak gevşek menteşe veya bozuk kilitleme mekanizması nedeniyle yeterli kapanmıyorsa işlevini yerine getiremez.

Kapının çevresinde suyun birikmesine yol açan bozuk drenaj da değerlendirmeyi etkiler. m.21’deki frengi ve güverte suyu tahliye kuralları ile m.22’deki kapı emniyeti birbirini tamamlar. Güvertede biriken su kapı eşiğine sürekli yük bindiriyorsa içeri su geçişi riski artar. Deniz suyu bağlantıları ve güverte tahliyesi hakkında GTY m.21 deniz suyu bağlantıları ve frengi rehberimiz ayrıca incelenebilir.

Kapının kapalı tutulması gereken hava ve operasyon koşulları geminin emniyet prosedürlerine işlenmelidir. Kapı emniyet gereği kapalı tutulması gereken zamanda halat, takoz veya yükle açık sabitlenmişse, teknik olarak uygun kapı bulunması tek başına yeterli olmaz.

Gemi Kapısı Neden Her İki Taraftan Kapatılabilir Olmalıdır?

Yönetmelik m.22/2, bu kapıların her iki taraftan da kapatılabilir olmasını zorunlu tutar. Böylece kapının hangi tarafında personel bulunursa bulunsun emniyet gerektiğinde kapatma yapılabilir. Tek taraftan kilitlenen veya dışarıdan kapatıldığında içeriden açılamayan düzensiz sistemler hem su geçmezlik hem kaçış güvenliği bakımından sorun oluşturabilir.

İki taraftan kapatılabilirlik, yalnız kapı kolu bulunması anlamına gelmez. Kapının kapanıp emniyete alınmasını sağlayan tertibat her iki taraftan erişilebilir ve kullanılabilir olmalıdır. Bir taraftaki mekanizmanın boya, korozyon veya yük nedeniyle erişilemez olması fiili uygunluğu ortadan kaldırabilir.

Bakımda menteşeler, kollar, mandallar, kamalar ve varsa merkezi sıkma tertibatları çalıştırılmalıdır. Kapı kapandığında conta yüzeyine eşit basınç oluşmalı, belirgin boşluk kalmamalıdır. Denizcilik işletmesinin periyodik bakım kartında bu mekanizmaların yağlanması, korozyon kontrolü ve fonksiyon testi yer almalıdır.

Acil durumda personelin kapının nasıl kullanılacağını bilmesi de önemlidir. Özellikle günlük sefer yapan yolcu gemilerinde sık kullanım nedeniyle mekanizma daha hızlı aşınabilir. Arıza geçici tel veya halatla çözülmemeli; kapının tasarlanan kapatma fonksiyonu teknik olarak geri kazandırılmalıdır.

100 mm Kapı Eşiği Hangi Gemilerde Zorunludur?

m.22/2’nin ikinci kısmı, liman seferi yapan gemilerde açık güverte altındaki mahallere doğrudan giriş sağlayan kapılar için özel hüküm içerir. Bu kapılarda en az 100 mm yüksekliğinde eşik bulunmalı veya aynı emniyeti sağlayan alternatif sistem kurulmalıdır.

100 mm ölçüsü, kapı açıklığının alt kısmında güverte suyu ile iç mahal arasında fiziksel bariyer oluşturur. Güverteye gelen küçük miktarlı suyun doğrudan içeri akmasını önler ve kapının suya maruz kalma seviyesini yükseltir. Eşiğin sonradan yapılan zemin kaplamalarıyla fiilen 100 mm’nin altına düşürülmemesi gerekir.

Kural yalnız “liman seferi yapan tüm kapılara 100 mm eşik” şeklinde okunmamalıdır. Metin, açık güverte altındaki mahallere doğrudan giriş sağlayan kapıları hedefler. Dolayısıyla kapının konumu, hangi mahale açıldığı ve güverte ile ilişkisi somut olarak incelenmelidir.

Ölçüm sörvey sırasında düz ve belirlenebilir referanslardan yapılmalıdır. Eşiğin bir bölümü aşınmış veya tadilatla alçalmışsa yalnız en yüksek nokta esas alınamaz; emniyet fonksiyonu bütün açıklık boyunca sağlanmalıdır.

100 mm Eşik Yerine Alternatif Sistem Kullanılabilir mi?

Yönetmelik buna açıkça imkân verir. m.22/2’de “en az 100 mm yüksekliğinde eşik bulunması veya bu emniyeti sağlayacak alternatif bir sistem bulunması” denilmektedir. Dolayısıyla teknik olarak aynı korumayı sağlayan sistem, İdarenin kabul ettiği koşullarda eşik yerine kullanılabilir.

Alternatif sistemin yalnız kullanışlı olması yeterli değildir; 100 mm eşiğin hedeflediği su girişini önleme emniyetini sağlaması gerekir. Katlanabilir bariyer, yükseltilmiş ikinci kapatma düzeni veya başka bir mühendislik çözümü kullanılacaksa, sistemin deniz koşullarında güvenilir ve hızlı kullanılabilir olduğu teknik olarak ortaya konulmalıdır.

Alternatif çözümün bakım ihtiyacı da değerlendirilmelidir. Hareketli bir sistem paslanıp çalışmaz hale geliyorsa teorik eşdeğerlik pratikte kaybolur. Sörvey ve işletme sırasında sistemin fonksiyon testi yapılabilmelidir.

Donatanın tek taraflı olarak “bu sistem eşdeğerdir” demesi yeterli değildir. Teknik proje, imalat bilgisi ve gerekiyorsa İdare veya yetkilendirilmiş kuruluş onayıyla sistemin kabul edilmiş olması gerekir. Özellikle tadilatla sonradan değiştirilen kapılarda bu kayıtlar geminin teknik dosyasında tutulmalıdır.

Liman Seferi Dışında Kapı Kuralları Nasıl Değişir?

m.22/2, liman seferi dışında sefer yapan gemilerin Yükleme Sınırı Sözleşmesine göre teçhiz edilmesini emreder. Bu nedenle 100 mm liman seferi eşiği, daha geniş sefer bölgelerinde uygulanacak tek ölçüt değildir. Uluslararası Yükleme Sınırı Sözleşmesinin açıklık, kapı, kapak, eşik ve su geçmezlik gerekleri devreye girer.

Sefer bölgesi genişledikçe geminin karşılaşabileceği dalga ve hava koşulları ağırlaşır. Bu yüzden kıyıdan ve korunaklı sulardan uzaklaşan gemilerde açıklık güvenliği daha yüksek standartlara bağlanır. Bir gemi liman seferi için tasarlanmış kapı düzeniyle sefer bölgesi dışına ticari faaliyette bulunamaz.

Denize Elverişlilik Belgesinde geminin sefer bölgesi yazılıdır. Belgenin geçerlilik ve yıllık sörvey sistemi için Denize Elverişlilik Belgesi kaç yıl geçerli? rehberimiz incelenebilir. Teknik donanım, belgede belirlenen sefer bölgesine uygun tutulmalıdır.

Bakım-onarım amacıyla sefer bölgesi dışına çıkış gibi Yönetmelikte özel izin düzenlenen durumlar ticari sefer izni anlamına gelmez. Böyle bir intikalde İdarenin koyduğu sınırlama ve emniyet şartları ayrıca uygulanır.

Ro-Ro ve Feribotlarda Baş ve Kıç Rampa Ne Zaman Zorunludur?

m.22/3, Marmara Denizi ile İstanbul ve Çanakkale Boğazlarındaki belirli Ro-Ro ve Ro-Ro/yolcu gemileri ile düzenli sefer yapan bazı feribotlar için özel kural getirir. Tekerlekli araçların gemi üzerinde manevra yapmasına imkân bulunmayan feribotlarda yolcu ve araçların emniyetli iniş-binişi ile yükün emniyetli yüklenip boşaltılması için baş ve kıçta iki adet kapak/rampa bulunması gerekir.

Bu düzenlemenin amacı, araçların gemi üzerinde dönmek zorunda kalmadan bir uçtan girip diğer uçtan çıkmasına imkân tanımaktır. Manevra alanının yetersiz olduğu gemilerde geri hareketin azaltılması hem yolcu hem araç güvenliği açısından önemlidir.

Rampa ve kapaklar kapalı konumda tekne bütünlüğünün bir parçası olabilir. Bu nedenle kilitleme, sızdırmazlık, hidrolik sistem, göstergeler ve alarm tertibatlarının bakımı kritik önemdedir. Açık veya tam kilitlenmemiş rampa ile seyre çıkılması ciddi deniz emniyeti riski doğurur.

Bu fıkra coğrafi ve gemi tipi bakımından özel kapsamlıdır; Mersin’de çalışan her Ro-Ro gemisine aynı “baş-kıç iki rampa” şartının otomatik uygulandığı sonucu çıkarılmamalıdır. Mersin’deki gemi, kendi tipi, seferi ve ilgili ulusal/uluslararası kurallar kapsamında değerlendirilir.

Kapılar Sörveyde Nasıl Kontrol Edilir?

Deniz sörveyinde kapılar, pencereler ve lumbuzlar geminin denize elverişliliği kapsamında kontrol edilen unsurlardandır. Denetimde kapı kanadı ve çerçevesi, menteşe ve kapatma mekanizmaları, contalar, eşik, korozyon ve deformasyon incelenir. Kapının her iki taraftan çalıştırılması fiilen denenebilir.

100 mm eşik gereken kapıda ölçüm yapılabilir. Alternatif sistem kullanılıyorsa sistemin onay ve teknik kayıtları ile çalışabilirliği kontrol edilir. Güverte ile kapı arasındaki drenajın kapıyı sürekli su altında bırakıp bırakmadığı da bütüncül emniyet değerlendirmesine dahildir.

Kapı çevresindeki kaynağın çatlak, korozyon veya deformasyon göstermesi halinde yalnız conta değiştirmek yeterli olmayabilir. Gemi yapısına ilişkin onarımın yetkili teknik personel ve gerektiğinde klas/İdare gözetiminde yapılması gerekir.

Gemi ve personel belgelerinin gemide bulundurulması da liman denetiminde ayrı bir başlıktır. Belge ve sertifika asıllarının gemide bulundurulması rehberinde bu yükümlülük açıklanmıştır.

Mersin’de Liman, Servis ve Yolcu Gemileri Bakımından Uygulama

Mersin liman sahasında çalışan servis tekneleri, yolcu motorları ve ticari gemilerde açık güverteye bakan kapılar sık kullanılır. Tuzlu su, sıcaklık ve yoğun operasyon menteşe ve kapatma elemanlarında korozyonu hızlandırabilir. Bu nedenle periyodik bakım yalnız yıllık sörvey öncesine bırakılmamalıdır.

Sefere çıkış kontrolünde açık güverte altındaki mahallere giriş kapılarının kapanması, iki taraftan işletilebilmesi, contaların bütünlüğü ve eşiğin önünün açık olması kontrol edilmelidir. Kapının önüne yük veya ekipman konulması hem kapatma hem acil kaçış işlevini engelleyebilir.

Teknik eksiklik denize elverişliliği etkiliyorsa liman çıkış işlemleri de etkilenebilir. Genel prosedür için Liman Çıkış Belgesi nasıl alınır? yazımız incelenebilir.

Yurt dışından limana gelen gemilerde uluslararası sertifikalar ve liman devleti kontrolleri ayrıca önem taşır. 5312 sayılı Kanun kapsamındaki liman öncesi bildirim için Türk limanına girişten önce 48 saat bildirimi rehberimiz bulunmaktadır.

Kapı Bakım ve Tadilat Kayıtlarında Neler Bulunmalıdır?

Havaya açık perde kapılarında yapılan bakım ve tadilat, yalnız iş emri kapatılarak bırakılmamalıdır. Değiştirilen conta, menteşe, kilitleme kolu veya kapı kanadının malzeme ve teknik özellikleri; işin tarihi, yapılan fonksiyon testi ve varsa fotoğraflarla birlikte geminin bakım dosyasına işlenmelidir. Kapı ölçüsünü, eşik yüksekliğini veya çerçeve yapısını değiştiren işlerde onaylı planla fiili durumun uyumu ayrıca gösterilmelidir.

100 mm eşik yerine alternatif emniyet sistemi kullanılıyorsa bu sistemin teknik kabul veya onay belgesi erişilebilir tutulmalıdır. Sistemin yalnız kurulduğu tarihte değil hizmet boyunca çalışır durumda olması gerekir. Hareketli bariyer, kilit veya conta içeren düzenlerde bakım periyodu ve arıza kayıtları takip edilmelidir.

Bir denetimde kapının sızdırmaz olmadığı veya iki taraftan kapatılamadığı tespit edilmişse eksikliğin nasıl ve ne zaman giderildiği belgelenmelidir. Servis formu, kullanılan parçalar ve yeniden test kaydı, sonradan çıkabilecek idari veya teknik uyuşmazlıkta onarımın kapsamını somutlaştırır.

Acil Durumda Kapının Kullanılabilirliği Nasıl Korunur?

Kapının teknik olarak kapanabilir olması, önünün yük veya ekipmanla kapatılması halinde yeterli değildir. Açık güverte ile yaşam veya çalışma mahalleri arasındaki emniyet kapılarının erişim alanı sürekli açık tutulmalı; mandal, kol ve kilitleme tertibatı personelin gecikmeden kullanabileceği durumda bulunmalıdır.

Yangın, su alma veya ağır hava halinde personel kapının hangi durumda kapatılacağını ve kapatıldıktan sonra güvenli tahliyenin hangi güzergâhtan devam edeceğini bilmelidir. Kapı hiçbir şekilde kaçış yolunu tehlikeli biçimde kilitlememeli; m.22’deki iki taraftan kapatma şartı günlük kullanım sırasında da korunmalıdır.

Gemi hareket halindeyken kapının kendiliğinden açılmasını önleyen tertibat ile acil durumda elle kullanılabilirlik birlikte sağlanmalıdır. Korozyon nedeniyle sıkışan mekanizma, kapının güverte tarafından çalıştırılamaması veya eşiğin yükle kapatılması sörvey dışında da derhal giderilmesi gereken emniyet eksikliğidir.

Sık Sorulan Sorular

Liman seferi yapan her kapıda 100 mm eşik zorunlu mu?

Hayır. m.22/2, açık güverte altındaki mahallere doğrudan giriş sağlayan kapıları hedefler.

100 mm eşik yerine başka sistem kullanılabilir mi?

Evet. Aynı emniyeti sağlayan ve teknik olarak kabul edilen alternatif sistem kullanılabilir.

Kapı yalnız içeriden kapanıyorsa uygun mudur?

Hayır. m.22/2’ye göre ilgili kapıların her iki taraftan da kapatılabilir olması gerekir.

Kapının kilidi çalışıyor ama conta hasarlıysa sorun olur mu?

Evet. Deniz ve hava koşullarına karşı korunaklılık yalnız kilit mekanizmasıyla değil kapının bütün sızdırmazlık sistemiyle değerlendirilir.

100 mm eşik sonradan zemin kaplamasıyla 70 mm’ye düşerse ne olur?

Fiili eşik yüksekliği asgari şartı sağlamaz; eşik veya eşdeğer emniyet sistemi mevzuata uygun hale getirilmelidir.

Liman seferi dışındaki gemilerde hangi standart uygulanır?

m.22/2, liman seferi dışında sefer yapan gemilerin Yükleme Sınırı Sözleşmesine göre teçhiz edilmesini öngörür.

Kapılar yıllık sörveyde kontrol edilir mi?

Evet. Deniz sörveyinde geminin kapı ve açıklıkları teknik uygunluk ve emniyet bakımından kontrol edilir.

Ro-Ro gemilerinde iki rampa her yerde zorunlu mu?

m.22/3’teki iki rampa kuralı, maddede sayılan Marmara ve Boğaz bölgelerinde çalışan belirli gemi ve feribotlara özgüdür.

Kapı arızası Liman Çıkış Belgesine engel olabilir mi?

Arıza denize elverişliliği veya seyir emniyetini etkiliyorsa liman çıkış değerlendirmesinde önem taşır.

Kapı tadilatı teknik onay gerektirir mi?

Gemi bütünlüğünü veya onaylı düzeni etkileyen tadilatlar, uygulanabilir proje ve onay kuralları çerçevesinde yapılmalıdır.