Gönüllü Karbon Piyasası Nedir? 7552 İklim Kanunu m.11 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 7552 sayılı İklim Kanunu, gönüllü karbon piyasalarını Türkiye’nin iklim mevzuatına açık biçimde dahil etmiştir. Kanunun 11. maddesi; karbon kredilerinin ETS’de denkleştirme amacıyla kullanılabilmesini, ulusal karbon kredilendirme ve denkleştirme sisteminin kurulmasını, karbon kredisi üreten projelerin kayıt yükümlülüğünü ve hatalı/hileli proje verilerinin sonucunu düzenler. Gönüllü karbon piyasası, ETS tahsisat piyasasıyla aynı sistem değildir. Bir karbon kredisi projesinin ulusal veya uluslararası bir standarda göre kredi üretmesi, bu kredinin Türkiye ETS’de otomatik olarak kullanılabileceği anlamına gelmez; kabul edilen standart ve kullanım oranı ilgili kamu kararlarıyla belirlenir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Gönüllü Karbon Piyasası Ne Demektir?
Gönüllü karbon piyasası, kanun veya zorunlu emisyon ticaret sistemi tarafından her işlem için doğrudan tahsisat teslim yükümlülüğü konulmaksızın, belirli emisyon azaltım veya sera gazı giderim projelerinden üretilen karbon kredilerinin alınıp satıldığı piyasadır. Şirketler iklim hedefleri, tedarik zinciri gereklilikleri, müşteri talepleri veya gönüllü iklim taahhütleri kapsamında bu kredileri kullanabilir.
7552 sayılı İklim Kanununun yürürlüğe girmesiyle gönüllü karbon piyasası Türkiye bakımından yalnız özel standartların uygulandığı sözleşmesel bir alan olmaktan çıkmış ve ulusal kanuni çerçeveye bağlanmıştır. Kanunun 11. maddesi karbon kredilerinin ETS ile ilişkisini, ulusal kredilendirme sistemini, proje kayıt yükümlülüğünü ve hukuka aykırı kredi verisinin sonuçlarını düzenler.
Gönüllü piyasa ile zorunlu ETS arasındaki temel fark yükümlülüğün kaynağıdır. ETS’de kapsama giren işletme doğrulanmış yıllık emisyonuna karşılık tahsisat teslim etmek zorundadır. Gönüllü piyasada karbon kredisi proje metodolojisi ve standardına göre üretilir; ancak kredinin zorunlu ETS yükümlülüğünde kullanılabilmesi ayrıca kamu otoritesinin kabul ve oran kararına bağlıdır.
Karbon Kredisi Nedir?
7552 sayılı İklim Kanununun 2. maddesi karbon kredisini, bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon azaltımını veya giderimini temsil eden ve sertifikalandırılmış birim olarak tanımlar. Karbon kredisi, bir tahsisatla aynı hukuki araç değildir. Tahsisat ETS üst sınırı içinde ihraç edilen emisyon hakkıdır; karbon kredisi ise proje veya program sonucu gerçekleşen azaltım/giderim birimini temsil eder.
Bir kredi üretilebilmesi için ilgili standardın metodolojisine göre başlangıç senaryosu, proje sınırı, azaltım veya giderim miktarı, izleme ve doğrulama süreçleri tamamlanır. Kredi verisinin doğruluğu yalnız ticari sözleşme açısından değil, 7552 m.11 ve m.14 bakımından da önem taşır.
Karbon kredisi şirketin “emisyonu yok ettiği” anlamına gelmez. Kredi, başka bir yerde doğrulanmış azaltım veya giderim birimini temsil eder. Kurumsal iklim beyanlarında şirketin kendi doğrudan emisyon azaltımı ile satın alınan/iptal edilen karbon kredisi birbirinden açıkça ayrılmalıdır.
Gönüllü Karbon Kredisi ile ETS Tahsisatı Arasındaki Fark
ETS tahsisatı, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında kaydi olarak ihraç edilen ve bir ton CO2 eşdeğerinde emisyon hakkını temsil eden devredilebilir haktır. Tahsisatlar İşlem Kayıt Sisteminde izlenir ve ETS işletmesi bunları yıllık teslim yükümlülüğünde kullanır.
Karbon kredisi ise emisyon azaltım veya giderim projesine dayanır. Kaynağı bir emisyon üst sınırı değil, belirli proje metodolojisidir. Bu nedenle “bir ton = bir ton” sayısal benzerliği iki hukuki aracın aynı olduğu anlamına gelmez.
7552 m.9/9 tahsisatların teminat sözleşmesine konu edilemeyeceğini düzenler. Bu özel hükmün karbon kredilerine otomatik ve aynen uygulanacağı sonucu çıkarılamaz. Karbon kredisi işlemlerinde kredi standardı, kayıt sistemi, sözleşme ve ulusal mevzuat ayrı incelenir.
Benzer şekilde ETS tahsisatının ücretsiz dağıtımı ile karbon kredisi projesinin kredi üretimi tamamen farklı süreçlerdir. Ücretsiz tahsisat, ETS kapsamında kıyaslama ve faaliyet seviyesi üzerinden verilir; kredi ise emisyon azaltım/giderim projesinin doğrulanmış sonucudur.
Gönüllü Karbon Kredisi Türkiye ETS’de Kullanılabilir mi?
7552 sayılı Kanunun 11/1. maddesi, ETS kapsamında tahsisat teslim yükümlülüğünün bir bölümünün eşdeğer miktarda karbon kredisiyle karşılanması amacıyla denkleştirmeye izin verilebileceğini düzenler. Hüküm doğrudan sınırsız kullanım hakkı vermez.
Karbon Piyasası Kurulu 10/1-a hükmü uyarınca ETS kapsamında hangi oranda denkleştirme işlemlerinin kullanılabileceğine karar verir. İklim Değişikliği Başkanlığı ise hangi karbon kredilerinin ETS kapsamında kullanılabileceğine ilişkin uygulama görevlerini yürütür.
Bu nedenle şirket “elimizde 100.000 karbon kredisi var, 100.000 tahsisat eksik teslim edebiliriz” diyemez. Önce Kurulun denkleştirme oranı, ardından kredinin kabul edilen standart ve niteliğe uygunluğu kontrol edilir. Kullanım oranı sıfır olarak belirlenmişse veya ilgili kredi türü kabul edilmemişse, gönüllü kredi yıllık tahsisat tesliminin yerine geçmez.
Ulusal Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Sistemi
7552 m.11/2, ulusal karbon kredilendirme ve denkleştirme sisteminin kurulmasına kanuni dayanak verir. Sistem, Türkiye’deki emisyon azaltım ve giderim faaliyetlerinin ulusal düzeyde kredilendirilmesi ve gerektiğinde denkleştirme amacıyla kullanılmasına yönelik altyapıyı oluşturur.
Ulusal sistemin metodoloji, kayıt, doğrulama, proje kabulü ve kredi yaşam döngüsü ayrıntıları ilgili düzenlemelerle belirlenir. Kanundaki “sistem kurulur” hükmü temel yetki ve görev çerçevesidir; şirketlerin kredi üretiminde güncel ikincil mevzuat ve Başkanlık duyurularını ayrıca takip etmesi gerekir.
Ulusal sistem, uluslararası gönüllü standartların varlığını ortadan kaldırmaz. Ancak Türkiye’de ETS ile bağlantı veya ulusal kayıt bakımından 7552 sayılı Kanunun kuralları ayrıca uygulanır. Bir projenin uluslararası standarda kayıtlı olması, ulusal kayıt ve bildirim yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz.
Karbon Kredisi Projesi Kayıt Ettirilmek Zorunda mı?
Evet. 7552 sayılı Kanunun 11/5. maddesi, Türkiye’de herhangi bir gönüllü karbon piyasasında ulusal veya uluslararası standartlarla karbon kredisi üretmeye başlamış veya başlayacak projelerin sahiplerinin projelerini Başkanlığın belirlediği sürede karbon kredisi kayıt sistemine kaydettirmesini zorunlu kılar.
Bu kayıt yükümlülüğü, proje kredilerinin ETS’de mutlaka kullanılacağı anlamına gelmez. Amaç ulusal karbon kredi envanteri, izlenebilirlik, çifte sayımın önlenmesi ve kamu politikası açısından proje bilgisinin merkezi kayda alınmasıdır.
Kayıt yükümlülüğünün ihlali 7552 m.14/5 kapsamında idari para cezasına bağlanmıştır. 2026 yılında Kanundaki temel tutar yeniden değerleme sonucunda 150.588 TL olarak uygulanır. Proje sahipleri kayıt takvimini mali ve hukuki risk olarak takip etmelidir.
Hatalı veya Hileli Karbon Kredisi Verisinin Sonucu
7552 m.11/3, projeye ilişkin hatalı veya hileli bilgilerin tespit edilmesi hâlinde bu projelerden üretilen karbon kredilerinin ETS’de teslim yükümlülüğünün karşılanmasında kullanılamayacağını düzenler. Bu, kredi alıcısının proje verisine güvenerek yaptığı ticari planı doğrudan etkiler.
Kanunun 14. maddesi de yanlış ve yanıltıcı bilgiyle bağlantılı idari yaptırım hükümleri içerir. Somut olayın niteliğine göre hileli belge veya sahte kayıt başka kanunlar bakımından da cezai ve özel hukuk sorumluluğu doğurabilir.
Karbon kredisi satın alan şirket bu nedenle yalnız kredinin fiyatına bakmamalıdır. Proje standardı, kayıt numarası, metodoloji, bağımsız doğrulama, kredi seri numarası, iptal/retirement durumu, mükerrer sayım riski ve proje sahibinin hukuki beyanları sözleşme öncesi incelenmelidir.
Karbon Kredisi Alım Satım Sözleşmesinde Neler Yazmalı?
Sözleşmede kredi türü, standardı, proje kimliği, vintage/dönem, seri numaraları veya kayıt sistemi tanımı açıkça belirlenmelidir. Kredinin henüz üretilecek olması hâlinde teslim koşulları ve başarısız doğrulama riski ayrıca düzenlenmelidir.
İkinci olarak kredinin ETS’de kullanılacağı iddia ediliyorsa bu kullanımın ilgili mevzuat ve Kurul kararlarına bağlı olduğu açıkça yazılmalıdır. Satıcı, kamu otoritesinin henüz kabul etmediği bir krediyi “Türkiye ETS’de kesin geçerli” şeklinde garanti etmemelidir.
Üçüncü olarak hatalı veya hileli proje verisi ortaya çıkarsa iade, bedel, ikame kredi, tazminat ve üçüncü kişi talepleri düzenlenmelidir. Dördüncü olarak çifte sayım ve çifte kullanım yasağına ilişkin beyanlar alınmalıdır. Beşinci olarak uyuşmazlık çözümü, uygulanacak hukuk ve kayıt sistemi delilleri belirlenmelidir.
Altıncı olarak şirketin krediyi gönüllü iklim hedefi için mi, müşteri sözleşmesi için mi, yoksa izin verilen ölçüde ETS denkleştirmesi için mi edindiği sözleşmede amaç olarak ayrıştırılmalıdır. Kullanım amacı kredinin ekonomik değerini ve hukuki riskini değiştirir.
Şirketler İçin Gönüllü Karbon Piyasası Uyum Kontrolü
Birinci adım alınan veya üretilen her karbon kredisinin proje ve standardını merkezi kayıt altında tutmaktır. İkinci adım projelerin 7552 m.11/5 kapsamındaki ulusal kayıt yükümlülüğünü kontrol etmektir. Üçüncü adım kredi seri numarası ve iptal durumunu doğrulamaktır.
Dördüncü adım Türkiye ETS’de kullanım planlanıyorsa güncel Karbon Piyasası Kurulu denkleştirme oranını ve Başkanlığın kabul ettiği kredi türlerini kontrol etmektir. Beşinci adım sürdürülebilirlik beyanlarının kredi kullanımını şirket içi emisyon azaltımından açıkça ayırmasını sağlamaktır.
Altıncı adım proje sahibinden veri doğruluğu, ilavelik, mükerrer sayım ve hak sahipliği beyanları almaktır. Yedinci adım sözleşmede mevzuat değişikliği ve kredinin kullanılamaması riskini paylaştırmaktır. Sekizinci adım kredi alımını şirketin karbon envanteriyle ilişkilendirmek ve gereksiz veya mükerrer iptalleri önlemektir.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Gönüllü karbon piyasası ve proje kayıt yükümlülüğü ülke genelinde uygulanır. Mersin’de yenilenebilir enerji, atık, tarım, ormancılık veya başka bir azaltım projesi ulusal veya uluslararası standarda göre karbon kredisi üretiyorsa 7552 m.11 hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Mersin’de ETS kapsamındaki sanayi şirketleri gönüllü karbon kredisi satın alırken bu krediyi tahsisatla karıştırmamalıdır. ETS teslim yükümlülüğü ancak mevzuatın izin verdiği oran ve kabul edilen kredi türü kapsamında denkleştirme yoluyla azaltılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Gönüllü karbon piyasası ETS ile aynı mı?
Hayır. ETS zorunlu tahsisat piyasasıdır; gönüllü piyasa proje bazlı karbon kredileri üzerinden işler.
Bir karbon kredisi kaç ton emisyonu temsil eder?
7552 sayılı Kanuna göre bir ton CO2 eşdeğeri azaltım veya giderimi temsil eder.
Gönüllü karbon kredisi ETS’de kullanılabilir mi?
Kanun denkleştirmeye izin verilebileceğini düzenler; kullanım oranı ve kabul edilen kredi türü güncel Kurul ve Başkanlık kararlarına bağlıdır.
Uluslararası standart kredisi Türkiye ETS’de otomatik geçerli mi?
Hayır. Uluslararası sertifikasyon tek başına Türkiye ETS’de otomatik kullanım hakkı doğurmaz.
Karbon kredisi projesi Türkiye’de kaydedilmek zorunda mı?
Evet. 7552 m.11/5 kapsamındaki projeler Başkanlığın belirlediği sürede ulusal karbon kredisi kayıt sistemine kaydedilmelidir.
2026 kayıt ihlali cezası ne kadar?
7552 m.14/5 kapsamındaki 120.000 TL temel tutar, 2026 yeniden değerleme sonucunda 150.588 TL’dir.
Hileli proje kredisi ETS’de kullanılabilir mi?
Hayır. m.11/3 bu kredilerin teslim yükümlülüğünde kullanılamayacağını açıkça düzenler.
Karbon kredisi tahsisat gibi rehin yasağına tabi mi?
7552 m.9/9’daki özel teminat yasağı doğrudan ETS tahsisatlarını düzenler. Karbon kredisi ayrı hukuki araçtır ve kendi sözleşme/mevzuat rejimi ayrıca incelenir.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
Türkiye ETS Nedir? · Karbon Piyasası Kurulu Nedir? · ETS Tahsisat Teslim Yükümlülüğü.
Resmî kaynak: 7552 sayılı İklim Kanunu m.11.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 7552 sayılı İklim Kanununun 2, 10, 11 ve 14. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Karbon kredilerinin Türkiye ETS’de fiilî kullanımında güncel Karbon Piyasası Kurulu ve İklim Değişikliği Başkanlığı kararları ayrıca kontrol edilir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son hukuk kontrolü: 11 Eylül 2026
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
