Yük Güvertede Taşınabilir mi? TTK m.1151 Güverte Yükü Kuralları | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1151’e göre eşya, yükletenle yapılan anlaşma, ticari teamül veya bağlayıcı mevzuat gereği olmadıkça güvertede taşınamaz. Güvertede taşıma kararlaştırılmışsa bu hususun taşıma belgesine yazılması gerekir. Belge üzerinde güverte kaydı yoksa, taşıyan sonradan “güvertede taşıma için anlaşmıştık” iddiasını özellikle iyi niyetli üçüncü kişilere karşı kolayca ileri süremez; kanun ispat yükünü taşıyan bakımından sıkılaştırır. Hukuka aykırı güverte taşıması nedeniyle doğan zıya veya hasarda taşıyanın sorumluluğu gündeme gelir. Bu nedenle “konteyner gemisinde zaten güvertede taşınıyor” yaklaşımı her yük ve her sözleşme için tek başına yeterli değildir.
TTK m.1151’in temel kuralı nedir?
Deniz taşımacılığında güverte altı ile güverte üstü aynı risk ortamına sahip değildir. Güvertedeki eşya dalga, yağmur, deniz suyu, rüzgâr, güneş, aşırı sıcaklık, bağlama kuvvetleri ve denize düşme gibi dış etkilere daha doğrudan maruz kalır. TTK m.1151 bu nedenle güverte taşımasını serbest bir tercih olarak bırakmaz ve hukuki dayanak arar.
Kural, eşyanın güvertede taşınmamasıdır. Üç temel istisna vardır: tarafların anlaşması, ticari teamül veya bağlayıcı hukuk kuralının güverte taşımasını gerektirmesi/izin vermesi. Bu dayanaklardan biri bulunuyorsa taşıma mümkündür; ancak taşıma belgesinde güverte taşımasının belirtilmesi ayrıca önemlidir.
Geminin yüke elverişliliği ve yükün korunması bakımından TTK m.932 denize, yola ve yüke elverişlilik kuralları da güverte taşımasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Güverte taşıması hangi hâllerde hukuka uygundur?
Birinci ve en açık yol, yükletenle güvertede taşıma konusunda anlaşma yapılmasıdır. Bu anlaşma charter party, booking confirmation, taşıma talimatı veya başka sözleşme belgesinde açıkça kurulabilir. “On deck”, “deck cargo” veya benzeri açık kayıtlar kullanılması, uyuşmazlık riskini azaltır.
İkinci yol ticari teamüldür. Belirli yüklerin belirli gemi tiplerinde güvertede taşınması denizcilik pratiğinde yerleşmiş olabilir. Ancak ticari teamül iddiası soyut biçimde “sektörde böyle” denilerek kurulmaz. Yük türü, gemi tipi, rota ve ticari çevredeki süreklilik somutlaştırılmalıdır.
Üçüncü hâl bağlayıcı mevzuattır. Geminin yapısı veya yükün özellikleri nedeniyle belirli eşyanın güvertede taşınması gerekebilir. Güvenlik mevzuatının öngördüğü yerleşim kuralları, sözleşmesel düzenlemeden bağımsız olarak uygulanır. Tehlikeli yüklerde IMDG ayrım ve istif kuralları buna örnek oluşturabilir.
Güvertede taşıma neden konişmentoya veya taşıma belgesine yazılmalıdır?
TTK m.1151, güvertede taşıma konusunda anlaşma varsa bunun taşıma belgesine geçirilmesini özel olarak önemser. Taşıma belgesi daha sonra üçüncü kişiye devredilebilir ve belgeyi devralan kişi yükün hangi şartlarda taşındığını bu kayıtlar üzerinden değerlendirir. Güverte riski gizlenirse belgeye güvenen üçüncü kişinin hukuki konumu bozulur.
Belgedeki kayıt açık olmalıdır. Yükün güvertede taşındığını anlaşılır biçimde göstermeyen genel risk veya sorumsuzluk ifadeleri aynı işlevi görmeyebilir. Konişmentonun ön yüzündeki özel kayıtlar, arka yüz genel şartları ve booking belgeleri birlikte değerlendirilir.
Elektronik taşıma belgelerinde de aynı mantık geçerlidir. Elektronik kayıt, güverte taşımasını açık biçimde göstermeli ve belgeyi devralan kişinin erişebileceği taşıma şartlarıyla uyumlu olmalıdır.
Belgede güverte kaydı yoksa ispat yükü kime aittir?
TTK m.1151’in önemli yönlerinden biri, belgeye gerekli kayıt konulmadığında taşıyanın ispat konumunu ağırlaştırmasıdır. Taşıyan, güvertede taşıma için anlaşma bulunduğunu ileri sürüyorsa bunu ispatlamak zorundadır. Özellikle konişmentoyu iyi niyetle devralan üçüncü kişiye karşı belge dışındaki anlaşmanın ileri sürülmesi sınırlandırılmıştır.
Bu nedenle yalnız yükleten ile taşıyan arasındaki e-posta, sonraki belge hamili bakımından her zaman aynı sonucu doğurmaz. Konişmentonun dolaşım işlevi, üçüncü kişinin belge içeriğine güvenmesini korur. Taşıyan güverte taşımasını belge üzerinde açıkça göstermelidir.
Taşıma belgesi hiç düzenlenmemişse veya taraflar arasında devredilebilir belge ilişkisi yoksa ispat genel sözleşme kayıtları üzerinden yürür. Yine de güverte taşıması gibi önemli risk değişikliğinin yazılı olarak kararlaştırılması en güvenli yöntemdir.
Hukuka aykırı güverte taşımasında taşıyan sorumlu olur mu?
Güvertede taşıma için gerekli hukuki dayanak bulunmadığı hâlde eşya güvertede taşınmış ve bu nedenle zıya veya hasar meydana gelmişse taşıyanın sorumluluğu gündeme gelir. Özellikle dalga, deniz suyu, rüzgâr, yükün denize düşmesi veya bağlama sisteminin güverte koşullarına yetersiz kalması hâlinde güverte taşıması ile zarar arasındaki nedensellik araştırılır.
Taşıyanın genel sorumluluk hükümleri ve sorumluluk sınırları somut olaya göre ayrıca uygulanır. Yetkisiz güverte taşımasının emredici hukuk bakımından etkisi, taşıma belgesindeki kayıt ve hasarın nedeni birlikte değerlendirilmelidir.
Hasar güverte taşımasıyla ilgisiz bir nedenle doğmuşsa, sadece eşyanın güvertede bulunması zararın tamamını otomatik olarak taşıyana yüklemez. Örneğin eşyanın kendi ayıbı veya ambalaj yetersizliği ayrı neden olabilir. Teknik bilirkişi incelemesi zararın gerçek sebebini belirlemelidir.
Konteyner gemilerinde güverte taşıması nasıl değerlendirilir?
Modern konteyner gemilerinde çok sayıda konteyner güvertede taşınır ve bu taşıma biçimi sektörün olağan operasyonunun bir parçasıdır. Bununla birlikte TTK m.1151’in belge ve izin mantığı ortadan kalkmaz. Taşıma sözleşmesi ve genel şartlar, konteynerlerin güvertede taşınabilmesine ilişkin düzenlemeler içerebilir.
Konteynerin güvertede olması, içindeki yükün her türlü dış etkiye karşı korunacağı anlamına gelmez. Konteynerin yapısal sağlamlığı, kapı contaları, lashing sistemi, stack ağırlığı ve geminin yük planı önemlidir. Reefer konteynerde enerji bağlantısının sürekliliği ayrıca takip edilmelidir.
Konteynerin denize düşmesi veya ağır deniz koşullarında hasar görmesi durumunda stowage plan, lashing computer kayıtları, hava raporları, geminin hız/rota kararları ve konteyner ağırlık verileri incelenir. Yanlış VGM veya konteyner yapısal kusuru da nedenselliği etkileyebilir.
Proje yükü, araç ve büyük eşyada güverte taşıması
Boyutları veya ağırlığı nedeniyle ambar içine alınamayan proje yükleri, tekneler, büyük makineler veya araçlar güvertede taşınabilir. Bu tür yüklerde taşıma yöntemi genellikle sözleşmenin temel unsurudur ve lashing/seafastening planı hazırlanır. Güverte taşıması açıkça kararlaştırılmalı ve gerekli belge kayıtları yapılmalıdır.
Proje yükünde deniz bağlama hesabı, kaldırma noktaları, center of gravity, güverte yük kapasitesi ve kaynak/bağlama planı önemlidir. Yükün zarar görmesi hâlinde sadece dalga değil, mühendislik planının yeterliliği de incelenir.
Yük sahibi özel koruma örtüsü, korozyon önleyici ambalaj veya sensör talep etmişse bunların sorumluluğu sözleşmede açıklaştırılmalıdır. Güvertede taşıma anlaşması, taşıyanın yükü makul özenle koruma borcunu ortadan kaldırmaz.
Güverte taşıması yük sigortasını etkiler mi?
Yük sigortası poliçesi belirli taşıma şartlarına dayanabilir. Güvertede taşıma poliçede özel olarak beyan edilmesi gereken bir risk olabilir. Yük sahibi, taşıma şekli ile sigorta şartlarının uyumunu yükleme öncesinde kontrol etmelidir.
Poliçede “under deck” şartı varken taşıma güvertede yapılmışsa teminat uyuşmazlığı çıkabilir. Taşıyanın hukuki sorumluluğu ile sigortacının poliçe kapsamı iki ayrı ilişkidir. Sigortacının ödeme yapmaması taşıyanın sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Hasar hâlinde sigortacıya süresinde ihbar yapılmalı ve survey imkânı sağlanmalıdır. Sigortacının ödeme sonrası halefiyet hakkı nedeniyle taşıyana rücu gündeme gelebilir.
Güverte yükü uyuşmazlığında hangi deliller önemlidir?
Charter party, booking confirmation, konişmento/sea waybill ve genel şartlar ilk olarak incelenmelidir. Belgede “on deck” kaydı, güverte taşıma yetkisi veya özel risk kaydı bulunup bulunmadığı tespit edilir. Ticari teamül ileri sürülüyorsa benzer taşıma örnekleri ve sektör uygulaması ortaya konulmalıdır.
Fiilî istif için stowage plan, bay plan, lashing plan, fotoğraflar, terminal yükleme kayıtları ve kaptan jurnali önemlidir. Hasarda hava raporları, dalga yüksekliği, rota/sürat kayıtları, VDR ve lashing kontrolleri toplanmalıdır.
Konteyner hasarında EIR, mühür kaydı, CSC plaka bilgisi ve konteynerin yapısal durumu; proje yükünde seafastening hesapları ve survey raporları incelenmelidir.
Güverte taşıması kontrol listesi
- Sözleşmede güverte taşımasına izin olup olmadığını tespit edin.
- Taşıma belgesine açık “on deck” kaydı koyun.
- Yük türü bakımından ticari teamül iddiasını somutlaştırın.
- Bağlayıcı güvenlik/tehlikeli yük kurallarını kontrol edin.
- Güvertenin taşıma kapasitesini ve geminin stabilitesini doğrulayın.
- Lashing/seafastening planını yük özelliklerine göre hazırlayın.
- Konteyner VGM ve istif konumunu kontrol edin.
- Yük sigortasına taşıma şeklini doğru bildirin.
- Yükleme sonrası güverte yerleşimini fotoğrafla belgeleyin.
- Hasarda hava, rota ve bağlama kayıtlarını derhal koruyun.
Sık Sorulan Sorular
Taşıyan yükü istediği zaman güverteye koyabilir mi?
Hayır. TTK m.1151 uyarınca anlaşma, ticari teamül veya bağlayıcı mevzuat dayanağı gerekir.
Güverte taşıması konişmentoya yazılmalı mı?
Evet. Tarafların güverte taşıması konusunda anlaşması varsa bu hususun taşıma belgesinde gösterilmesi gerekir.
Belgede “on deck” yazmıyorsa ne olur?
Taşıyanın güverte taşıması için anlaşma bulunduğunu ispat yükü ağırlaşır; iyi niyetli üçüncü kişiye karşı belge dışı anlaşmanın ileri sürülmesi sınırlıdır.
Konteyner gemisindeki her konteyner için ayrı izin gerekir mi?
Taşıma sözleşmesi ve geçerli genel şartlar konteynerlerin güvertede taşınmasına topluca izin verebilir. Somut belge incelenmelidir.
Güvertede taşınan yük denize düşerse kim sorumlu?
Taşıma izni, lashing, hava koşulları, gemi operasyonu ve diğer nedenler birlikte incelenir. Aykırı güverte taşıması taşıyanın sorumluluğunu gündeme getirir.
Ticari teamül nasıl ispatlanır?
İlgili yük, gemi tipi, rota ve ticari çevrede yerleşmiş ve sürekli uygulama somut sektör verileriyle gösterilmelidir.
Güverte taşıması sigortayı etkiler mi?
Evet. Poliçenin taşıma şekli şartları kontrol edilmeli ve gerekiyorsa sigortacıya açıkça bildirim yapılmalıdır.
Tehlikeli yük güvertede taşınabilir mi?
IMDG ve ilgili güvenlik kuralları hangi tehlikeli yükün nerede istifleneceğini belirler. Sözleşme bu zorunlu kuralları bertaraf edemez.
Proje yükü güvertede taşınabilir mi?
Evet, uygun sözleşme, mühendislik ve güvenlik tedbirleriyle taşınabilir; güverte kapasitesi ve seafastening planı özellikle önemlidir.
Güncel TTK m.1151 nereden okunur?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
