Hammadde ve Stoklar Üzerinde Teslimsiz Rehin Kurulabilir mi? 6750 m.5 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6750 sayılı Kanun m.5/1-ç hammaddeyi, m.5/1-i ise stokları açıkça taşınır rehni konusu sayar. Stok, Kanunun m.2’deki tanımına göre rehin verenin satmak, kullanmak veya kiralamak amacıyla mülkiyetinde bulundurduğu hammadde, yarı mamul veya mamul varlıklardır. Bu varlıklar teslim edilmeden, işletmenin faaliyeti içinde kullanılmaya devam ederken Sicile tescil yoluyla teminatlaştırılabilir.
Kanuni dayanak ve hukuki çerçeve
6750’nin temel amacı, işletmenin üretim ve ticaret faaliyetini durdurmadan taşınır varlıkların finansman teminatı olarak kullanılmasını sağlamaktır. Hammadde ve stok rehni bu amacın en tipik örneklerinden biridir. Klasik el rehni sisteminde malın alacaklıya teslim edilmesi işletmenin üretimini aksatabilirken, 6750 sistemi zilyetlik devri olmaksızın rehin kurulmasına izin verir.
Kanun m.5/6, birinci fıkrada sayılan varlıklardan biri veya birden fazlası üzerinde birlikte rehin kurulabileceğini belirtir. Böylece yalnız hammadde, yalnız mamul stok veya bunlarla birlikte makine, alacak ve diğer uygun varlıklar tek finansman yapısında güvence olarak belirlenebilir. Ancak her varlık grubunun kapsamı Sicilde anlaşılabilir olmalıdır.
Hangi varlıklar bu başlıkta değerlendirilir?
Hammadde, üretim sürecine girecek asli girdileri; yarı mamul, üretim süreci tamamlanmamış ürünleri; mamul ise satışa hazır hale gelmiş ürünleri kapsar. Kanundaki stok tanımı, rehin verenin bu varlıkları satmak, kullanmak veya kiralamak amacıyla mülkiyetinde bulundurmasını esas alır. Başkasına ait konsinye mallar, emanet mallar veya kiralanan ekipman sırf işletmenin deposunda bulunuyor diye rehin verenin stoku sayılmaz.
Stok rehni kurulurken mülkiyet zinciri bu nedenle önemlidir. Depo kayıtları, fatura ve irsaliyeler, ERP/stok kartları, seri veya lot numaraları, ürün grupları ve depo lokasyonları incelenmelidir. Özellikle hızlı dönen stoklarda her bir birimi tek tek seri numarasıyla yazmak pratik olmayabilir; buna karşılık rehin kapsamının tür, sınıf, miktar veya kayıt sistemiyle belirlenebilir olması gerekir.
Rehin hakkı nasıl kurulur?
6750 sayılı Kanunda teslimsiz taşınır rehni, rehin sözleşmesinin Rehinli Taşınır Siciline tesciliyle kurulur. Yazılı sözleşmede imzaların noterce onaylanması veya Sicil yetkilisi huzurunda atılması; elektronik sözleşmede güvenli elektronik imza kullanılması gerekir. Rehin konusu varlık, sözleşmede ayırt edici özellikleriyle belirlenmeli; borcun konusu, para cinsi ve güvence tutarı açıkça gösterilmelidir.
Stok sürekli girip çıktığı için sözleşme, rehin konusu varlıkların hangi kayıt setiyle takip edileceğini açıklamalıdır. Belirli depo, ürün kodu, üretim hattı veya stok grubuna atıf yapılabilir. Müstakbel taşınır varlıkların da m.5/3 kapsamında rehnedilebilmesi, finansman süresince sonradan edinilecek stokların ayrıca planlanmasına imkân verir. Ancak gelecekte edinilecek varlıkla mevcut stok aynı kavram değildir; her ikisinin kapsamı ayrı ve açık kurulmalıdır.
Güvencenin kapsamı nasıl belirlenir?
Rehin kapsamı belirlenirken hem varlığın ekonomik devinimi hem de Sicil aleniyeti gözetilir. İşletmenin günlük satışları nedeniyle mamul stok azalabilir, yeni üretimle tekrar artabilir. Sözleşmede sabit bir liste mi yoksa tanımlı stok havuzu mu hedeflendiği ortaya konulmalıdır. Rehin verenin tasarruf yetkisini tamamen yasaklayan kayıtlar m.4/7 uyarınca geçersizdir; bu nedenle stok rehni “hiçbir ürün satılamaz” yasağı üzerine kurulamaz.
Alacaklı güvenliğini, stok raporlama, denetim, belirli asgari teminat değeri ve Kanuna uygun sözleşme yükümlülükleriyle kurabilir. Rehinli varlığın değerinin alacaklı aleyhine azaltılması m.12 bakımından sorumluluk doğurabilir. Stokun normal ticari döngü içinde satılması ile teminatı bilerek değersizleştirme fiilleri aynı değerlendirilmemelidir.
Üçüncü kişiler ve öncelik bakımından sonuç
Rehin hakkının üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi de Sicile tescile bağlıdır. Aynı varlık üzerinde birden fazla rehin kurulmuşsa derece belirtilen durumda derece sırası, derece yoksa kural olarak kurulma anı önceliği belirler. Bu nedenle kredi veya tedarik sözleşmesindeki özel tarih, Sicil sırasının yerine geçmez.
Stokun alıcıya devri, rehin hakkının üçüncü kişilere etkisi ve iyi niyet sorunları somut işlemde ayrıca incelenir. 6750 m.12/6 rehinli taşınır varlığın devrinin Sicile tescilini rehin verenin yükümlülüğü olarak düzenler. Bununla birlikte perakende veya toptan satışta yüzlerce stok biriminin günlük el değiştirmesi, finansman sözleşmesinin ve Sicil tanımının baştan doğru tasarlanmasını gerektirir.
Stok üzerinde önceki rehin, haciz, mülkiyeti muhafaza kaydı veya başka hak bulunması hâlinde öncelik yalnız tarafların beyanına göre çözülemez. Sicil ve ilgili diğer kayıtlar kontrol edilmelidir.
Rehin verenin kullanımı ve alacaklının denetimi
Rehin veren hammaddeyi üretimde kullanabilir ve stoku ticari faaliyeti içinde değerlendirebilir. 6750 sistemi bunun için teslimsiz rehin modelini seçmiştir. Ancak m.12/2 uyarınca zilyet, rehinli taşınırın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Değeri düşüren davranışlarda alacaklı hâkimden davranışın yasaklanmasını veya gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilir.
Rehinli alacaklının m.12/4 uyarınca denetim hakkı da vardır. Stok rehni bakımından bu hak, depo sayımı, stok raporu, fatura ve kayıt incelemesi gibi yöntemlerle somutlaşabilir. Denetim hakkı işletmenin faaliyetini keyfî biçimde durdurma yetkisi değildir; rehin değerinin izlenmesine yönelik kanuni bir haktır.
Temerrüt ve tahsil aşaması
Temerrüt halinde rehinli stokun değerinin belirlenmesi, fiili mevcudun tespiti ve derece sırası önem kazanır. 6750 m.13 belirli durumlarda sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla değer tespitini; m.14 ise birinci derece alacaklı başta olmak üzere temerrüt sonrası hakları düzenler. Stokun hızla bozulabilir, mevsimsel veya fiyatı dalgalı olması değerleme riskini artırır.
Alacaklı temerrüt gününde yalnız eski envanter listesine güvenmemeli; güncel stok mevcudu ve Sicil kapsamı karşılaştırılmalıdır. Eksik stok, üçüncü kişiye satış veya başka depoya transfer olguları belgelenmelidir.
Dosyada hangi belgeler kontrol edilmeli?
Stok kartları, alış faturaları, irsaliyeler, depo listeleri, üretim reçeteleri, ERP çıktıları, dönemsel sayım raporları, sigorta poliçeleri, rehin sözleşmesi ve TARES kaydı temel belgelerdir. Mülkiyetin işletmeye ait olup olmadığı, konsinye veya kiralık malların ayıklanıp ayıklanmadığı kontrol edilmelidir.
Alacaklı düzenli raporlama istiyorsa rapor formatı ve dönemleri sözleşmede açık kurulmalıdır. Borçlu da Sicildeki varlık tanımının fiili stokla uyumunu izlemelidir.
Uygulamada en sık yapılan hatalar
- İşletmenin deposundaki her malı otomatik olarak borçlunun mülkiyetindeki stok saymak.
- Stokun sürekli değiştiğini dikkate almadan yalnız ilk gün envanterini rehin konusu yapmak.
- Mutlak satış/devir yasağı yazarak m.4/7’yi göz ardı etmek.
- Gelecekte edinilecek stokları mevcut stokla aynı tanım içinde belirsiz bırakmak.
- Stok sayımı ve kayıt sistemi kurmadan teminat değerini varsaymak.
- Borç sona erdiğinde terkin işlemini takip etmemek.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6750 sayılı Kanunun maddi hükümleri Türkiye genelinde uygulanır. Varlığın Mersin’de, şirket merkezinin İstanbul’da veya finansman sağlayanın başka bir ilde olması rehin hakkının kuruluş şartlarını değiştirmez. Görev, yetki, icra ve geçici hukuki koruma meseleleri ise uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca belirlenir. Mersin’de özellikle üretim, tarım, lojistik ve ticari işletme finansmanında teslimsiz taşınır teminatları önem taşır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilebilir.
Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar
Ticaret Bakanlığı Taşınır Rehni Mevzuatı · Mevzuat Bilgi Sistemi · Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku · TARES tescil rehberi · Ticari icra ve taşınır rehni uyuşmazlıkları.
Sık Sorulan Sorular
Hammadde rehnedilebilir mi?
Evet. 6750 m.5/1-ç hammaddeyi açıkça rehin konusu sayar.
Mamul stok rehnedilebilir mi?
Evet. Stok tanımı hammadde, yarı mamul ve mamul varlıkları kapsar.
Stok alacaklıya teslim edilmeli mi?
Hayır. 6750 teslimsiz rehin sistemidir; hak Sicile tescille kurulur.
Gelecekte alınacak stok da kapsama alınabilir mi?
m.5/3 müstakbel taşınır varlıklar üzerinde rehin kurulmasına izin verir; sözleşmede kapsam açıkça tanımlanmalıdır.
Rehinli stok satılabilir mi?
m.4/7 tasarruf yetkisini kısıtlayan kayıtları geçersiz sayar; satışın Sicil ve teminat sonuçları ayrıca değerlendirilir.
Alacaklı depo sayımı yapabilir mi?
m.12/4 kapsamındaki denetim hakkı, stok ve kayıt kontrolünü destekler.
Konsinye mallar rehnedilebilir mi?
Rehin verenin mülkiyetinde olmayan mal için tasarruf yetkisi sorunu vardır; sırf depoda bulunması yeterli değildir.
Stok azalırsa ne olur?
Normal ticari döngü ile teminatı zarar verme amaçlı azaltma ayrılmalıdır; m.12 değer koruma yükümlülüğü uygulanır.
Stok değeri nasıl belirlenir?
Ürün türü, güncel piyasa, bozulma riski, miktar ve fiili mevcut değerlendirilir; m.13 belirli hallerde değer tespiti usulü getirir.
Borcun bitiminde rehin ne olur?
m.15 uyarınca Sicil kaydının terkin edilmesi gerekir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 6750 sayılı Kanun m.2’deki stok tanımı, m.5/1-ç ve m.5/1-i, m.5/3, m.12-15 esas alınarak 23 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Konsinye/üçüncü kişi malları ile rehin verenin kendi stokları özellikle ayrılmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
