Hammadde Üretim İzninde Maden Kanunu m.7 İzinleri Nasıl Alınır? | Maden Yönetmeliği m.58 (2026)
Hammadde üretim izni ile Maden Kanunu m.7 izni aynı şey midir?
Hayır. Hammadde üretim izin belgesi, Maden Yönetmeliğinin 53 ve devamı maddelerinde düzenlenen ve belirli bir kamu yatırımında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddesinin üretimine ilişkin özel bir madencilik yetkisidir. Maden Kanunu m.7 ise madencilik faaliyetinin yapılacağı alanın başka kamu yararı, koruma veya kullanım rejimleriyle kesişmesi hâlinde ilgili kurum ve mevzuattan alınması gereken izinleri düzenleyen çerçeve hükümdür. İki izin türü farklı hukuki işlevlere sahiptir.
Bu ayrım uygulamada sıkça karıştırılır. MAPEG’in hammadde üretim izin belgesini düzenlemiş olması, örneğin ormanlık alandaki orman izninin, mera vasıflı taşınmazdaki tahsis amacı değişikliğinin veya özel koruma statüsündeki bir alan için gereken izinlerin kendiliğinden verildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde başka kurumdan alınmış bir saha kullanım izni de MAPEG’in hammadde üretim izin belgesinin yerine geçmez. Faaliyetin hukuka uygun başlayabilmesi için iki izin katmanının da tamamlanması gerekir.
Maden Kanunu m.7 kapsamındaki izinleri kim almak zorundadır?
Maden Yönetmeliği m.58, gerekli izinleri alma yükümlülüğünü hammadde üretim izin sahibine yükler. Kamu kurum ve kuruluşu kendi adına verilen izin alanı bakımından, 3996 sayılı Kanun kapsamındaki görevli şirket ise kendisine verilen izin çerçevesinde ilgili kurumlara başvurur. İzin sahibinin yüklenici veya alt yüklenici kullanması, bu idari yükümlülüğün bütünüyle üçüncü kişiye geçtiği anlamına gelmez.
Başvurunun kimin adına yapılacağı ilgili özel mevzuata göre değişebilir. Bazı izinlerde kamu kurumunun proje sahibi sıfatı, bazı işlemlerde fiilî işletmeci veya yüklenicinin teknik belgeleri önem taşır. Hammadde izin sahibi, özel mevzuatın başvuru sahibi tanımını kontrol ederek işlemi doğru kişi veya kurum adına yürütmelidir. Yanlış kişi adına alınmış izin, üretim alanı ve proje yönünden faaliyeti kapsamadığı takdirde m.58 yükümlülüğünü karşılamaz.
Hammadde üretim sahasında hangi diğer izinler gündeme gelebilir?
Gerekli izinler alanın hukuki niteliğine ve yapılacak faaliyete göre belirlenir. Orman sayılan alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu ve ilgili yönetmelik; mera, yaylak ve kışlaklarda 4342 sayılı Mera Kanunu; tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu; kültür ve tabiat varlığı veya korunan alanlarda ilgili koruma mevzuatı uygulanabilir. Su havzaları, kıyılar, askeri güvenlik bölgeleri, özel çevre koruma alanları ve benzeri alanlarda da özel izin rejimleri bulunabilir.
Bunlara ek olarak üretim yöntemine ve tesislere bağlı izinler de gündeme gelebilir. Patlayıcı madde kullanımı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, çevresel izin veya ÇED süreçleri, enerji nakil hattı veya yol bağlantıları, geçici tesisler ve su kullanımı ayrı mevzuatlara tabi olabilir. Hammadde üretim izni dosyası hazırlanırken yalnız taşınmazın statüsünü değil, kurulacak tesis ve kullanılacak yöntemi de kapsayan bir izin matrisi oluşturulmalıdır.
Alınan izinler MAPEG’e bildirilmek zorunda mı?
Evet. M.58’in sistematiği, izin sahibinin ilgili kurumdan aldığı izinleri MAPEG’e sunmasını gerektirir. Bunun nedeni, hammadde üretim faaliyetinin yalnız MAPEG sicilindeki belgeye değil, saha için zorunlu diğer izinlerin varlığına da bağlı olmasıdır. MAPEG, denetim sırasında bu izinlerin geçerliliğini ve üretim alanını kapsayıp kapsamadığını kontrol edebilir.
İzin belgesinin yalnız varlığı yeterli değildir; süresi, koordinatları, proje sahibi ve faaliyet kapsamı hammadde üretim izniyle uyumlu olmalıdır. Örneğin daha küçük bir alan için düzenlenmiş orman izni, bunun dışındaki üretimi hukuka uygun hâle getirmez. Başka bir kamu projesi adına alınmış izin de yeni hammadde faaliyetini otomatik olarak kapsamaz. MAPEG’e sunulan belgenin güncel ve ilgili sahaya özgü olması gerekir.
Hammadde üretimine ne zaman başlanabilir?
Üretime başlama zamanı, hammadde üretim izin belgesinin yürürlüğe girmesi ve gerekli m.7 izinlerinin tamamlanmasıyla bağlantılıdır. M.56’ya göre hammadde üretim izni MAPEG tarafından düzenlendiği tarihte yürürlüğe girer. Ancak izne tabi alanlarda özel mevzuat izinleri tamamlanmadan üretime geçilemez. Bu sebeple proje takviminde “MAPEG izin tarihi” ile “fiilî üretime başlama tarihi” her zaman aynı olmayabilir.
Kamu yatırımının aciliyeti, eksik izni görmezden gelme gerekçesi değildir. İş programında gecikme yaşanması veya yüklenicinin makine-ekipmanını sahaya getirmiş olması, zorunlu izinleri ortadan kaldırmaz. İzin süreci tamamlanmadan yapılan kazı, patlatma, üretim veya sevkiyat denetimde tespit edilirse idari yaptırım uygulanır ve faaliyet durdurulur.
Maden Kanunu m.7 izni olmadan üretim yapılırsa ne olur?
Maden Yönetmeliği m.58, gerekli izinler alınmadan faaliyet yürütülmesi hâlinde Maden Kanunu m.7’nin yirmi birinci fıkrasındaki yaptırım rejimine gönderme yapar. Buna göre fiilî faaliyeti yürüten gerçek veya tüzel kişi hakkında idari para cezası uygulanır ve işletme faaliyetleri durdurulur. Faaliyetin devam edebilmesi için eksik izinlerin tamamlanması ve durdurma nedeninin ortadan kaldırılması gerekir.
Bu yaptırım, hammadde üretim izin belgesinin mevcut olmasına rağmen uygulanabilir. Çünkü sorun MAPEG belgesinin yokluğu değil, başka mevzuattan alınması gereken zorunlu iznin bulunmamasıdır. Aynı olayda proje dışı üretim, izinsiz sevkiyat veya bildirimsiz fiilî işletmeci gibi başka ihlaller de varsa bunların yaptırımları ayrıca değerlendirilebilir. Bir ihlal diğerini ortadan kaldırmaz.
Fiilî işletmeci ve yüklenici bakımından sorumluluk nasıl belirlenir?
Kamu projelerinde üretim çoğu zaman yüklenici veya alt yüklenici tarafından fiilen yürütülür. M.60, üretim ve sevkiyat yapan gerçek veya tüzel kişinin bilgilerinin MAPEG’e bildirilmesini zorunlu tutar. M.58’deki yaptırımın fiilî faaliyeti yürütene yönelmesi, yüklenicinin “izin sahibi kamu kurumudur, bana yaptırım uygulanamaz” savunmasını geçersiz kılar. Üretimi sahada kim yürütüyorsa kendi mevzuat sorumluluğu da vardır.
Bunun yanında kamu kurumunun proje sahibi ve izin sahibi olarak gözetim sorumluluğu devam eder. İhale sözleşmesine “tüm izinler yükleniciye aittir” hükmünün yazılması, kamu hukukundan doğan yükümlülükleri bütünüyle özel hukuk sözleşmesiyle ortadan kaldırmaz. Sözleşme, taraflar arasındaki rücu ve iş bölümü bakımından önemlidir; idari makamın kanundan doğan yetkisini sınırlamaz.
İzin alanı genişler veya değişirse eski m.7 izni yeterli olur mu?
Hayır, otomatik olarak yeterli olduğu kabul edilmemelidir. MAPEG m.56 kapsamında hammadde izin alanını değiştirebilir veya uzatma sırasında güncel koordinatlar değerlendirebilir. Diğer kamu kurumundan alınmış izin belirli koordinatlarla sınırlıysa, hammadde alanındaki genişleme veya yer değişikliği bu izin kapsamının dışında kalabilir. Yeni alan için ilgili kurumun onayı veya izin revizyonu gerekir.
Bu nedenle saha sınırı değişikliği yalnız MAPEG dosyasında yapılmamalı; izin matrisi eş zamanlı güncellenmelidir. Her izin belgesinin koordinat eki, süre ve koşulları yeni proje ile karşılaştırılmalıdır. Aksi hâlde MAPEG yönünden uygun görülen yeni alanın, başka mevzuat bakımından izinsiz kullanılması riski doğar.
Hammadde üretim izin süresi uzatılırsa diğer izinler ne olur?
M.58, hammadde üretim izin süresinin uzatılması hâlinde madencilik faaliyeti ve geçici tesislerle ilgili izinlerin sürelerinin Yönetmelikte öngörülen çerçevede izin süresine paralel olarak uzamasına ilişkin kolaylık getirir. Ancak bu hüküm, başka kanunların açıkça ayrı yenileme veya yeni karar zorunluluğu öngördüğü durumların göz ardı edilmesi şeklinde yorumlanmamalıdır. İzin belgesinin kendi özel mevzuatı ve koşulları mutlaka kontrol edilmelidir.
Uygulamada en güvenli yöntem, uzatma kararı sonrasında tüm izinlerin tek tek süre ve kapsam denetiminden geçirilmesidir. Belgenin üzerinde sona erme tarihi bulunuyorsa, ilgili kuruma yazılı bildirim yapılması veya revizyon gerekip gerekmediği sorulmalıdır. Böylece “hammadde izni uzadı, tüm belgeler otomatik uzadı” şeklindeki geniş yorumdan kaynaklanan durdurma riskleri önlenir.
Hammadde üretim izni için izin matrisi nasıl hazırlanmalıdır?
İzin matrisi, her hukuki izin için yetkili kurum, başvuru sahibi, saha koordinatları, izin numarası, başlangıç-bitiş tarihi, özel koşullar ve yenileme tarihini tek tabloda izlemelidir. MAPEG hammadde üretim izin belgesi listenin merkezinde yer alır; ancak orman, mera, tarım, çevre, işyeri, patlayıcı ve diğer izinler ayrı satırlarda tutulmalıdır. Böyle bir sistem, özellikle birden fazla yüklenicinin çalıştığı büyük altyapı projelerinde kritik önemdedir.
Matrisin yalnız hukuk biriminde tutulması yeterli değildir. Şantiye yönetimi, maden mühendisi, daimî nezaretçi, çevre birimi ve sözleşme yönetimi aynı güncel listeye erişebilmelidir. Saha personelinin süresi bitmiş veya yanlış koordinatlı izinle üretime devam etmesi, merkezde belgenin var olduğunu bilmekle önlenemez. İzin koşulları fiilî işletme planına işlenmelidir.
Denetimde hangi belgeler hazır olmalıdır?
MAPEG denetiminde hammadde üretim izin belgesi, m.7 kapsamındaki ilgili kurum izinleri, Ek-16 proje, imalat ve vaziyet haritaları, daimî nezaretçi görevlendirmeleri, fiilî işletmeci bildirimleri, sevk fişleri ve yıllık faaliyet raporları birlikte incelenebilir. Belgenin elektronik ortamda mevcut olması önemlidir; ancak sahadaki faaliyetle belge arasındaki bağ da gösterilmelidir.
İzinlerde özel şartlar varsa bunların yerine getirildiğine ilişkin kayıtlar da tutulmalıdır. Örneğin rehabilitasyon taahhüdü, belirli yolun kullanılması, çalışma saatleri, patlatma sınırlaması veya koruma mesafesi öngörülmüşse denetimde bu şartların fiilen uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilebilir. İzin yalnız başvuru dosyasına konulan bir kağıt değil, faaliyetin sınırını belirleyen hukuki belgedir.
Uygulama kontrol listesi
- Hammadde izin koordinatları tüm m.7 izin katmanlarıyla karşılaştırılmalıdır.
- Her özel izin için yetkili idare ve başvuru sahibi doğru belirlenmelidir.
- İzinler üretim başlamadan tamamlanmalıdır.
- Alınan izinler MAPEG’e sunulmalıdır.
- Fiilî işletmeci veya yüklenici m.60 kapsamında bildirilmelidir.
- İzinlerin süreleri ve koordinatları merkezi bir matrisle izlenmelidir.
- Alan değişikliği veya uzatmada diğer izinler yeniden kontrol edilmelidir.
- Denetim için saha ekibinde güncel izin kopyaları bulunmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. Hammadde üretim izin belgesi orman izninin yerine geçer mi?
Hayır. Orman sayılan alanda ilgili orman mevzuatındaki izin ayrıca alınır.
2. Kamu kurumu olduğu için m.7 izinlerinden muafiyet var mı?
Genel bir muafiyet yoktur. İlgili özel kanunda açık istisna bulunmadıkça gerekli izinler alınmalıdır.
3. İzinleri yüklenici alabilir mi?
İlgili mevzuatın başvuru sahibi tanımına göre yüklenici teknik işlemleri yürütebilir; ancak hammadde izin sahibinin idari sorumluluğu ve doğru kişi adına izin alma yükümlülüğü devam eder.
4. İzin alınmadan yalnız hazırlık çalışması yapılabilir mi?
Hazırlık faaliyeti de ilgili özel iznin kapsamına giriyorsa izin tamamlanmadan yapılamaz. Kazı, üretim veya tesis faaliyeti başlatılmamalıdır.
5. İzinsiz faaliyetin yaptırımı nedir?
M.58’in gönderme yaptığı Maden Kanunu m.7/21 kapsamında fiilî faaliyet yürütücüsüne idari para cezası uygulanır ve işletme faaliyeti durdurulur.
6. MAPEG’e diğer izinlerin bildirilmesi gerekir mi?
Evet. Alınan izinlerin MAPEG dosyasına sunulması gerekir.
7. Hammadde izin alanı değişirse diğer kurum izinleri de değişir mi?
Koordinat veya kapsam değişiyorsa ilgili izinlerin yeni alanı kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmeli, gerektiğinde revizyon veya yeni izin alınmalıdır.
8. Hammadde izni uzayınca tüm izinler otomatik uzar mı?
M.58’de süre paralelliğine ilişkin düzenleme bulunsa da her özel izin kendi kanun ve koşulları bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.
9. Yüklenicinin izin ihlalinden kamu kurumu hiç sorumlu olmaz mı?
Fiilî işletmecinin idari yaptırım sorumluluğu vardır; ayrıca kamu kurumunun izin sahibi ve proje sahibi sıfatından doğan yükümlülükleri somut olaya göre devam eder.
10. M.7 izinleri için en iyi takip yöntemi nedir?
Yetkili idare, koordinat, süre, belge numarası, özel şart ve yenileme tarihini içeren güncel bir izin matrisi kullanılmalıdır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- Maden Yönetmeliği
- 3213 sayılı Maden Kanunu
- MAPEG
- Hammadde üretim izin belgesinin süresi – m.56
- Hammadde üretim sahasında sevk fişi – m.59
- Maden Hukuku içerikleri
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Madencilik izinleri, MAPEG işlemleri ve idari uyuşmazlıklarda hukuki danışmanlık.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
