Havaalanı Yöneticisinin Görev ve Sorumlulukları Nelerdir? | 2920 m.38 (2026)

2920 sayılı Kanun m.38 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.38, sivil havaalanındaki çok sayıda kamu ve özel hizmetin tek bir operasyon alanında düzenli biçimde çalışabilmesi için yönetim ve koordinasyon çerçevesi kurar. Havaalanı yalnız pist ve terminalden ibaret değildir; hava trafik, güvenlik, gümrük, pasaport, sağlık, yer hizmetleri, kurtarma-yangın, bakım ve ticari hizmetler aynı zaman ve mekân içinde faaliyet gösterir.

Bu çok aktörlü yapıda görev sınırları net değilse uçuş gecikmesi, güvenlik açığı veya acil durumda komuta karışıklığı doğabilir. m.38’in havaalanı yöneticisine ilişkin düzenlemesi, farklı kurumların kendi kanuni yetkilerini ortadan kaldırmadan ortak işletme düzenini kurmayı amaçlar.

Madde, m.37’deki kullanım ve hizmet düzeninin hemen ardından gelir. Ücret ve kullanım şartları ekonomik çerçeveyi oluştururken m.38 günlük işletmenin koordinasyon boyutunu ele alır.

Uluslararası trafiğe açık havaalanlarında görev daha karmaşıktır; m.35’te sayılan gümrük, pasaport, sağlık ve benzeri hizmetler de operasyon akışına dahil olur.

Havaalanı yöneticisi hangi işlevi yerine getirir?

Havaalanı yöneticisinin ana işlevi, havaalanındaki hizmetlerin düzenli ve birbirleriyle uyumlu yürütülmesini sağlamaktır. Bu görev, her teknik işi bizzat yönetmekten çok ortak işletme düzeninin korunması anlamına gelir.

Yönetici, havaalanı işletmecisinin organizasyonu içinde görev yaparken ilgili kamu kurumları ve havacılık kuruluşlarıyla sürekli temas halindedir. Pist bakımı nedeniyle kapanma planlanıyorsa hava trafik, havayolları, yer hizmetleri ve güvenlik birimleri aynı zaman çizelgesine göre hareket etmelidir.

Görev tanımı yazılı olmalı ve vekâlet sistemi kurulmalıdır. Yöneticinin bulunmadığı saatlerde veya izinde hangi yetkili kişinin hangi kararları alabileceği belirlenmezse acil olaylarda gecikme yaşanabilir.

Yönetim yetkisi havaalanı sertifikası, işletme izni ve ilgili ikincil mevzuatla birlikte değerlendirilmelidir. m.38 tek başına ayrıntılı organizasyon şeması vermez; uygulama güncel SHGM ve işletme mevzuatıyla tamamlanır.

Koordinasyon görevi pratikte nasıl yürütülür?

Koordinasyonun birinci boyutu günlük operasyondur. Uçuş programı, apron kullanımı, terminal kapasitesi, bakım çalışmaları, güvenlik tedbirleri ve kamu hizmetleri aynı anda planlanmalıdır. Birimlerin birbirinden bağımsız karar vermesi havaalanının genel akışını bozabilir.

İkinci boyut planlı değişikliklerdir. Terminal bölümünün kapatılması, yeni güvenlik kontrol hattı, pist bakımı veya yeni havayolu operasyonu gibi değişikliklerde etkilenen bütün tarafların görüşü ve hazırlığı gerekir.

Üçüncü boyut performans ve aksaklık takibidir. Tekrarlanan bagaj gecikmesi, apron güvenliği sorunu, pasaport kuyruğu veya araç trafiği gibi problemler yalnız ilgili birimin iç meselesi olarak bırakılmamalı; havaalanı genel hizmet kalitesine ve emniyetine etkisi değerlendirilmelidir.

Koordinasyon toplantılarında alınan kararların sorumlusu ve tamamlanma tarihi belirlenmelidir. “İlgili birimlerce takip edilecektir” gibi belirsiz ifadeler yerine ölçülebilir aksiyon kaydı tutulmalıdır.

Havaalanı yöneticisi gümrük, polis veya sağlık makamına emir verebilir mi?

Havaalanı yöneticisinin koordinasyon görevi, diğer kamu kurumlarının kanundan doğan görev ve hiyerarşik yetkilerini devraldığı anlamına gelmez. Gümrük işlemi gümrük makamı, pasaport ve sınır güvenliği ilgili kolluk birimleri, sağlık işlemi yetkili sağlık makamları tarafından kendi mevzuatları uyarınca yürütülür.

Yönetici bu kurumların mesleki kararını değiştiremez; ancak havaalanı işletme düzeni bakımından çalışma alanı, erişim, ortak acil durum ve yolcu akışının koordinasyonunu sağlar. Yetki ile koordinasyon arasındaki bu ayrım kurumlar arası uyuşmazlıkları önler.

Bir kurumun kanuni görevi nedeniyle operasyon yavaşlarsa havaalanı yöneticisi hukuka aykırı biçimde kontrolün kaldırılmasını isteyemez. Bunun yerine kapasite, personel alanı, akış tasarımı veya program koordinasyonuyla sorunu çözmeye çalışır.

Yetki çatışması halinde resmi kurumlar arası mekanizmalar işletilmelidir. Sözlü anlaşmayla kanuni görev sınırları değiştirilemez.

Havaalanı yöneticisinin uçuş emniyetiyle ilişkisi nedir?

Havaalanı yöneticisi, tesisin uçuş emniyetini etkileyen operasyonel durumlarını yakından takip etmelidir. Pist yüzeyi, apron düzeni, mania, kurtarma-yangın hazırlığı ve geçici çalışma alanları uçuş emniyetine doğrudan etki eder.

Teknik birimin görevli olması yöneticinin koordinasyon sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Pist üzerinde çalışma yapılırken hava trafik birimine ve havayollarına doğru bilgi ulaşmıyorsa teknik iş doğru yapılmış olsa dahi sistemsel emniyet açığı doğar.

m.36 kapsamındaki kısıtlama veya geçici kapanma gerektiğinde yöneticinin operasyonel koordinasyonu kritik hale gelir. Kararın kapsamı, bildirimler, alternatif alanlar ve yeniden açılış kontrolü tek merkezden izlenmelidir.

SHGM denetiminde de işletme organizasyonu ve koordinasyon kayıtları önem taşır. m.27 uyarınca tesis ve kayıt erişimi sağlanmalı, kritik bulgular yönetime hızla aktarılmalıdır.

Havaalanı güvenliğinde yöneticinin rolü nedir?

Havaalanı güvenliği kolluk, özel güvenlik, işletmeci ve diğer paydaşların birlikte çalıştığı çok aktörlü bir alandır. m.40’taki özel güvenlik ve arama hükümleri saklı olmak üzere havaalanı yöneticisi, güvenlik tedbirlerinin işletme akışıyla uyumunu koordine eder.

Kısıtlı alan erişimi, personel kartları, araç girişleri, terminal güvenliği ve acil güvenlik olaylarında ilgili birimlerin görevleri önceden belirlenmelidir. Güvenlik makamının operasyonel kararı ile işletmecinin yolcu/hizmet akışı kararı birbirini desteklemelidir.

Şüpheli paket veya güvenlik ihlali nedeniyle alan kapatıldığında yalnız güvenlik biriminin müdahalesi yetmez; uçuş kapıları, yolcu yönlendirmesi, apron araçları ve havayolu programı da yeniden düzenlenebilir. Bu koordinasyon yöneticilik fonksiyonunun tipik örneğidir.

Güvenlik planları gizlilik gerektirebilir. Koordinasyon kayıtları hazırlanırken yetkisiz kişilerin hassas güvenlik bilgilerine erişmesini önleyen belge sınıflandırması kullanılmalıdır.

Acil durumlarda havaalanı yöneticisi nasıl hareket etmeli?

Uçak kazası, yangın, doğal afet, güvenlik tehdidi, altyapı kesintisi veya yoğun meteorolojik olayda normal organizasyon yapısı hızla kriz yönetimine dönüşür. Havaalanı acil durum planı hangi birimin hangi olayda liderlik edeceğini önceden belirlemelidir.

Yönetici, ilgili teknik ve kamu birimlerinin ortak operasyon resmine sahip olmasını sağlamalıdır. Aynı olay için farklı birimlerin çelişkili bilgi paylaşması hem müdahaleyi hem kamu iletişimini olumsuz etkiler.

Yetkili sözcü sistemi önemlidir. Teknik olarak doğrulanmamış bilginin yolcuya veya basına aktarılması paniğe ve hukuki soruna yol açabilir. Bununla birlikte yolcu ve havayollarının operasyonel karar verebilmesi için gerekli bilgi geciktirilmemelidir.

Kriz sonrasında olay değerlendirmesi yapılmalı; iletişim, ekipman, personel ve kurumlar arası koordinasyondaki zayıflıklar kayıt altına alınmalıdır. Acil durum planı gerçek olay ve tatbikat sonuçlarına göre güncellenmelidir.

Yer hizmetleri ve diğer özel şirketlerle koordinasyon nasıl kurulur?

Havaalanlarında yer hizmeti, temizlik, teknik bakım, ikram, yakıt, kargo ve başka özel şirketler faaliyet gösterebilir. Bu kuruluşların sözleşmeleri kendi hizmet alanını düzenler; ancak havaalanı ortak emniyet, güvenlik ve erişim kurallarına uymaları gerekir.

Hizmet sağlayıcı performansındaki sistematik aksaklık, yalnız havayolu ile yüklenici arasındaki ticari uyuşmazlık olarak görülmemelidir. Apron emniyeti, uçuş düzeni veya yolcu güvenliği etkileniyorsa havaalanı yönetimi de ilgili yetkileri içinde müdahil olur.

Yüklenici personelin kısıtlı alan erişimi, eğitim ve güvenlik kontrolleri ilgili mevzuata uygun olmalıdır. Sözleşme yapılmış olması personele otomatik hava tarafı erişimi sağlamaz.

Yeni bir hizmet sağlayıcı faaliyete başlamadan önce operasyonel entegrasyon toplantısı yapılması, iletişim kanalları ve acil durum rolleri belirlenmesi iyi uygulamadır.

Koordinasyon kararları neden kayıt altına alınmalı?

Havaalanı yönetiminde sözlü iletişim hızlıdır ancak kritik kararların kalıcı kaydı gerekir. Pist kapanma saati, çalışma alanı sınırı, güvenlik tedbiri, acil durum kararı veya hizmet değişikliği sonradan denetlenebilir olmalıdır.

Toplantı tutanaklarında alınan karar, sorumlu kişi, tamamlanma tarihi ve kapanış kanıtı bulunmalıdır. Her toplantıda aynı sorun tekrar ediyorsa kök nedenin çözülmediği anlaşılır.

Elektronik olay yönetim sistemi kullanılabilir. Kayıtlar zaman damgalı olmalı, değişiklik geçmişi korunmalı ve yetkisiz silmeye karşı güvence bulunmalıdır.

Denetim veya kaza incelemesinde bu kayıtlar önemli olabilir. Olaydan sonra geriye dönük hatırlamaya dayalı kayıt üretmek yerine gerçek zamanlı kayıt sistemi güvenilir delil sağlar.

Havaalanı yöneticisi her aksaklıktan şahsen sorumlu mudur?

Hayır. Havaalanında meydana gelen her aksaklığın otomatik olarak yöneticiye şahsi hukuki sorumluluk yüklediği söylenemez. Sorumluluk, somut görev, kusur, yetki, ihlal edilen norm ve zarar arasındaki nedensellik bağına göre değerlendirilir.

Bir kamu kurumunun bağımsız yetkisinde yaptığı işlemden havaalanı yöneticisinin doğrudan sorumlu tutulması için ayrıca hukuki dayanak gerekir. Buna karşılık yöneticinin açık koordinasyon görevini yerine getirmemesi ve bu ihmalin zarara etkisi varsa farklı sorumluluk türleri gündeme gelebilir.

İdari, hukuki ve gerektiğinde ceza sorumluluğu birbirinden ayrı değerlendirilir. Aynı olayda işletmeci tüzel kişi, hizmet sağlayıcı ve bireysel çalışanların farklı hukuki sorumlulukları bulunabilir.

Bu nedenle görev tanımları ve yetki devri yazılı olmalıdır. Sorumluluğun belirsiz bırakılması, olay sonrası hem savunmayı hem düzeltici faaliyet analizini zorlaştırır.

Havaalanı yönetim sistemi nasıl kurulmalı?

İlk olarak kurum ve hizmet haritası hazırlanmalıdır. Hangi kamu kurumu, işletmeci birimi ve özel hizmet sağlayıcının hangi görevden sorumlu olduğu gösterilir. İkinci olarak günlük operasyon toplantıları ve kritik olay bildirim kanalları tanımlanır.

Üçüncü olarak değişiklik yönetimi sistemi kurulur. Pist, terminal, güvenlik alanı, trafik akışı veya hizmet sağlayıcı değişikliği etkilenen bütün taraflara uygulanmadan önce bildirilir. Dördüncü olarak acil durum komuta yapısı hazırlanır.

Beşinci olarak performans göstergeleri belirlenir. Emniyet olayları, gecikmeler, ekipman arızaları, güvenlik ihlalleri ve yolcu süreçleri düzenli gözden geçirilir. Altıncı olarak denetim bulguları kapanış kanıtıyla izlenir.

Yedinci olarak vekâlet ve görev devamlılığı düzenlenir. Kritik yönetim kararları tek kişinin bulunmasına bağlı kalmamalıdır. Son olarak bütün bu sistem havaalanı sertifika ve SHGM düzenlemeleriyle uyumlu tutulur.

Havaalanı yöneticisi için 12 maddelik kontrol listesi

• Güncel görev ve yetki matrisi var mı?
• Kamu kurumlarının bağımsız yetkileri açıkça ayrıştırılmış mı?
• Günlük operasyon koordinasyon mekanizması çalışıyor mu?
• Pist ve terminal değişiklikleri tüm taraflara zamanında bildiriliyor mu?
• Emniyet kritik olaylar üst yönetime anında ulaşıyor mu?
• Güvenlik makamlarıyla koordinasyon prosedürü var mı?
• Acil durum komuta yapısı ve iletişim listesi güncel mi?
• Yer hizmetleri ve tedarikçiler ortak havaalanı kurallarına uyuyor mu?
• Toplantı ve olay kayıtlarında sorumlu ve son tarih bulunuyor mu?
• Yönetici yokluğunda vekâlet sistemi çalışıyor mu?
• SHGM denetim bulguları kapanış kanıtıyla izleniyor mu?
• Yıllık tatbikat ve olaylardan sonra prosedürler güncelleniyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Havaalanı kullanım ve hizmet ücretleri – m.37 · Kullanım kısıtlaması ve geçici kapatma – m.36 · Uluslararası havaalanı – m.35 · SHGM denetimi – m.27

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• SHGM – Havaalanları

Sık Sorulan Sorular