Havaleyi Kabul Etmeme Bildirim Dilekçesi | TBK 556

Havaleyi kabul etmeme bildirim dilekçesi, borçlunun ödeme için önerdiği üç taraflı havale düzenini kabul etmek istemeyen alacaklı tarafından hazırlanır. Bildirimde havale eden, havale ödeyicisi ve havale alıcısı isimleriyle ayrılır. Alacaklının hangi havaleyi kabul etmediği ve bu açıklamayı kime yaptığı anlaşılır olmalıdır. Birden fazla ödeme talimatı bulunan ticari ilişkide yalnız havaleyi reddediyorum yazılması, açıklamanın hangi işleme ilişkin olduğunu göstermekte yetersiz kalır.

İçeriğin konusu, TBK anlamındaki havalenin alacaklı tarafından kabul edilmemesidir. Yanlış IBAN’a yapılan banka transferinin iadesi, banka ödeme emrinin reddi veya gönderilmiş paranın geri çağrılması bu metnin konusu değildir. Bir işlem günlük dilde havale olarak adlandırılmış olsa da uygulanacak hukuki düzen gerçek ilişkiden belirlenir. Bu örnekte alacaklı, kendi alacağını üçüncü kişi ödeyici üzerinden elde etmesi için verilen havaleyi kabul etmek istemediğini asıl borçluya bildirir.

TBK 555 ve 556 kapsamında tarafların ayrılması

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.555, havaleyi üç taraflı yetkilendirme yapısı olarak düzenler. Havale eden, kendi hesabına para, kıymetli evrak veya başka misli eşyayı alıcıya vermesi için havale ödeyicisini; bunları kendi adına kabul etmesi için havale alıcısını yetkilendirir. Bu yazıda havale alıcısı aynı zamanda havale edenin alacaklısıdır. Başvurunun muhatabı ödeyici değil, borçlu olan havale edendir.

Belgede sıfatların ters yazılması bildirimin amacını bozar. Havale ödeyicisi, borçlu adına edimde bulunması için yetkilendirilen kişi olarak gösterilir. Havale eden ise asıl borç ilişkisi ve ödeme düzeninin kaynağıyla tanımlanır. Bildirimde bulunan alacaklı kendi adı veya temsil ettiği kişinin unvanıyla yazılır. Bir şirket adına açıklama yapılıyorsa imzalayan kişinin bu beyanı yapma sıfatı mevcut belgelerle belirlenir.

Hukuki yapının genel açıklaması için TBK m.555 havale ilişkisinin tarafları rehberi kullanılabilir. Buradaki metin genel havale tanımını tekrar etmekten ziyade alacaklının kabul etmeme açıklamasına yöneliktir. Havale belgesinin tarihi, konusu ve tarafları dilekçenin kendi içinde anlaşılır biçimde yer almalıdır. Muhatabın başka kayıtları araştırmadan hangi havaleye cevap verildiğini görmesi hedeflenir.

Alacaklının kabul etmeme bildirimi hangi hükme dayanır?

TBK m.556/3, alacaklı olan havale alıcısı havaleyi kabul etmek istemezse, borçlu olan havale edene bunu gecikmeksizin bildirmesini emreder. Bildirilmezse bundan doğan zararın giderilmesi yükümlülüğü düzenlenir. Hükümde bütün işlemler için sabit üç, yedi veya on beş günlük bildirim süresi yoktur. Başvuru hazırlığında havalenin öğrenildiği tarih, kabul etmeme kararının açıklanması ve gönderim kaydı kendi gerçek zamanlarıyla tutulur.

Bu bildirim yükümlülüğü, alacaklının borçluya karşı bütün sözleşmesel yükümlülüklerinden kurtulduğu anlamına gelmez. Taraflar arasında ödeme düzenine ilişkin ayrıca kabul edilmiş hükümler varsa bunlar incelenir. TBK m.556/3’e dayanarak bir bildirim yapılması, önceden kurulmuş başka sözleşmeleri kendiliğinden değiştirmez. Dilekçenin konusu, mevcut havaleye ilişkin kabul etmeme açıklamasının gecikmeksizin muhataba aktarılmasıdır.

Bildirim yapılmamasının zarar sonucu, alacağın bütünüyle otomatik kaybı veya önceden belirlenmiş ceza gibi anlatılmaz. Maddenin düzenlediği sonuç, bildirilmemeden doğan zarardır. Zararın ne olduğu ve gecikmeyle bağlantısı somut dosyada belirlenir. Bildirim bu nedenle gerçekte olmayan bir kusur veya zarar ikrarı içermeden, talimatın kabul edilmediğini açıklar. Daha önce gecikmiş bir açıklama varsa gönderim tarihi değiştirilerek zamanında yapılmış gibi gösterilmez.

Asıl borç hesabı ve gerçekleşmiş ifa kontrolü

TBK m.556/1, havale edenin alıcıya olan borcunun ifası amacıyla yapılan havalede borcun ancak havale ödeyicisinin ifasıyla sona ermesini düzenler. Havale talimatı verilmiş olması ile alacağın gerçekten ödenmesi aynı olay değildir. Bununla birlikte alacaklı, gerçekleşmiş ödeme veya teslimi yok sayarak hiçbir ifa olmadı cümlesi kurmaz. Bildirim öncesi hesap kayıtları güncellenir.

Asıl alacağın dayanağı, vadesi ve bugünkü bakiyesi ayrı gösterilir. Dilekçede yer verilen tutar gerçek sözleşme ve hesap kayıtlarından alınır. Önceki ödemeler, iadeler veya ilgili mahsup kayıtları varsa bakiye hesabına işlenir. Havalenin miktarı ile bütün ticari ilişkinin toplam bakiyesi farklı olabilir. Bildirim hangi havaleye ilişkinse onun konusu açık tutulur; başka alacak kalemleri aynı havalenin parçası gibi eklenmez.

Asıl borcun devam ettiğinin belirtilmesi, vadenin kendiliğinden erkene alındığı anlamına gelmez. Havaleyi kabul etmeme açıklaması ile temerrüt, faiz veya takip işlemi farklı hukuki konulardır. Bu örnek bütün dosyalarda aynı gün faiz işlemesini sağlayan belge olarak sunulmaz. Alacaklı ayrıca bir ifa talebi veya ihtar göndermek istiyorsa vade ve ilgili koşullar üzerinden ayrı metin hazırlanır. Genel dayanak TBK m.556 ve borcun sona ermesi incelemesinde açıklanmıştır.

Kabul etmeme, ödeyicinin ifa reddi ve tahsil edememe farklıdır

Bu yazıda alacaklı havaleyi kabul etmek istemediğini bildirir. Ödeyicinin alacaklının istemine rağmen ifadan kaçınması veya ifa etmeyeceğini önceden açıklaması TBK m.558’de ayrı düzenlenmiştir. Ödeyici ödeme yapmadı diye hazırlanan kayıt, alacaklının baştan havaleyi kabul etmediği açıklaması gibi yeniden yazılmaz. Her olay kendi aktörünün beyanı ve tarihiyle gösterilir.

TBK m.556/2 ise havaleyi kabul etmiş alıcının ödeyiciye başvurup havalede belirlenen süre içinde alacağını elde edememesi durumuna ilişkindir. Bu durumda havale edene karşı alacağın yeniden ileri sürülmesi düzenlenir. Kabul edilmemiş havaleyi bildirme örneği, bu kabul ve başvuru aşamaları yaşanmış gibi doldurulmaz. Alacaklı ödeyiciden ödeme istemiş veya ondan edim almışsa bu geçmiş işlem ayrıca incelenir.

Ödeyicinin havaleyi kabul etmesi ile alacaklının havaleyi kabul etmesi de farklı kişilerin açıklamalarıdır. TBK m.557, ödeyicinin alıcıya yaptığı çekincesiz kabul bildiriminin sonucunu ayrıca düzenler. Bu örnekte ödeyicinin gönderdiği kabul mesajı, alacaklının kabulüymüş gibi kullanılmaz. İşlem dosyasında her beyan için gönderici, muhatap ve içerik kaydı tutulur. Taraf sıfatları bu ayrımın temelidir.

Bildirim öncesi belge ve zaman çizelgesi

Hazırlık dosyası, kabul edilmek istenmeyen havalenin gerçek kapsamını gösterir. Talimat belgesi ile asıl borcun dayanak belgesi aynı evrak olmayabilir. Birincisi ödeme düzenini, ikincisi alacağın kaynağını açıklar. Bildirimde bu belgeler ayrı ek numarasıyla belirtilir. Havale mesajla iletilmişse mesajın bütün içeriği korunur; kesilmiş görüntü üzerinden olmayan miktar veya süre tamamlanmaz.

Çizelge, kanunda zorunlu adı bulunan bir bildirim formu değildir. Geçmiş olayları doğru sıralamak için kullanılır. Havalenin öğrenildiği tarih bilinmiyorsa belgelerdeki gerçek ulaşma kayıtları araştırılır; başvuru sahibinin işine gelen bir tarih seçilmez. Birden fazla yazışma bulunuyorsa ilk bilginin tarihi ile son tamamlayıcı belgenin tarihi ayrı tutulur. Böylece gecikmeksizin bildirim yükümlülüğü doğru kronoloji üzerinden incelenir.

Havaleyi kabul etmeme bildirim dilekçesi örneği

Örnek, asıl alacaklıdan borçlu olan havale edene gönderilir. Gerçek ifa varsa bakiye bölümü buna göre düzeltilir. Ödeyicinin ifa reddini anlatan cümleler bu metne sebep olarak eklenmez; o olay farklı bildirim konusudur. Köşeli parantezler dayanak belgelerdeki bilgilerle tamamlanır. Önceden kabul edilmiş veya ifa alınmış bir dosya, bu örnekle baştan reddedilmiş ilişki haline getirilmez.

Gönderim kanalı ve bildirimin içeriğinin korunması

Bildirim borçlu olan havale edene yöneltilir. Sadece ödeyiciye veya başka kişiye gönderilen mesaj, kanunun belirttiği muhataba yapılmış bildirim gibi dosyalanmaz. Borçlunun sözleşmedeki iletişim bilgileri ve mevcut kayıtları kontrol edilir. Gönderim nüshası, ekler ve ulaşmaya ilişkin mevcut kayıtlar birlikte saklanır. Mesajda yalnız ret kelimesi kullanılması yerine belirli havalenin kabul edilmek istenmediği açıkça yazılır.

TBK m.556/3 bu bildirime özel olarak bütün dosyalarda zorunlu noter şekli koymaz. Yazılı ve doğrulanabilir kayıt oluşturulması, beyanın kapsamını ve zamanını ortaya koyan belge düzenidir. Somut olayda tarafların anlaşması ve bildirim kanalına ilişkin kayıtlar ayrıca incelenir. Bir gönderim yönteminin seçilmesi, bu yöntemle hazırlanmış her belgenin içeriğinin kanuna uygun olduğu anlamına gelmez. Muhatap ve olay açıklaması yine kontrol edilir.

Bildirimden sonra borçlu yeni bir ödeme düzeni önerirse ilk ret metni değiştirilmez. Yeni öneri, kabul veya başka cevap kendi tarihiyle tutulur. Eski havalenin kabul edilmediği açıklaması ile yeni havale hakkındaki karar ayrı işlemlerdir. Yeni havalenin tarafları veya konusu değişmişse önceki işlem numarası üzerinden bütün yazışmalar birleştirilmez. İşlem dosyası hangi havale için hangi karar verildiğini açık tutar.

Kısmi tutar, farklı edim ve hesap açıklamaları

Havale sadece alacağın bir kısmına ilişkinse bildirim o havalenin miktarıyla sınırlandırılır. Asıl borcun kalan bölümü farklı ödeme planında bulunabilir. Kabul edilmeyen havalenin toplam ticari hesabın bütününü kapsadığı, belgede bu kapsam yoksa yazılmaz. Alacaklı bir kısmı tahsil etmişse bu kayıt gizlenmez; başvurunun kullanılabilirliği ve mevcut işlemin niteliği o gerçek veriyle ayrıca değerlendirilir.

Para alacağı için farklı edim önerilmişse, önerinin hukuki niteliği gerçek belgeden belirlenir. Bu yazı her ödeme önerisini otomatik olarak TBK havalesi kabul etmez. Mal teslimi, alacağın devri veya yeni sözleşme teklifi varsa kendi işlemi üzerinden incelenir. Dilekçedeki havale nitelendirmesi, sadece mesajın başlığında kullanılan kelimeye değil, üç taraflı yetkilendirme düzenine dayanmalıdır.

Alacaklı adına başkası imza atıyorsa imzalayan kişinin kimliği ile temsil edilen alacaklı ayrı yazılır. Kendi adına gönderilen beyan, şirket adına yapılmış açıklama gibi kaydedilmez. Yetki belgesi ve gönderimde kullanılan hesap bilgisi aynı dosyada doğrulanır.

Sık sorulan sorular

1. Kabul etmeme bildirimi hangi maddeye dayanır?

Alacaklı olan havale alıcısının borçlu olan havale edene gecikmeksizin bildirim yükümlülüğü TBK m.556/3’te düzenlenmiştir. Örnek bu beyana yöneliktir.

2. Bildirim havale ödeyicisine mi gönderilir?

Bu hükümdeki muhatap borçlu olan havale edendir. Ödeyiciye yapılan açıklama ayrı kayıttır ve bu muhataba yapılan bildirimin yerine konulmaz.

3. Kanunda sabit yedi günlük süre var mı?

Hayır. TBK m.556/3 gecikmeksizin bildirim arar. Öğrenme, karar ve gerçek gönderim tarihleri dosyada ayrı gösterilir.

4. Bildirim yapılmazsa alacak otomatik silinir mi?

Madde böyle genel bir sonuç düzenlemez. Bildirilmemeden doğan zararın giderilmesi yükümlülüğünü öngörür. Somut zarar ve bağlantı ayrı değerlendirilir.

5. Havale talimatı verilmesi asıl borcun ödendiği anlamına gelir mi?

İfa amacıyla yapılan havalede TBK m.556/1 borcun ödeyicinin ifasıyla sona ermesini düzenler. Talimat ile gerçekleşmiş ifa ayrı olaylardır.

6. Bu metin ödeyicinin ödeme yapmamasının bildirimi midir?

Hayır. Alacaklının kendi kabul etmeme kararı bildirilir. Ödeyicinin ifa reddi TBK m.558 kapsamında farklı bildirim konusudur.

7. Havaleyi kabul edip tahsil edemeyen kişi aynı örneği kullanır mı?

O durum TBK m.556/2’nin kabul, başvuru ve belirlenen sürede tahsil edememe koşullarıyla ayrıca incelenir. Geçmiş kabul, baştan ret gibi yazılmaz.

8. Her banka transferi bu kapsamda mıdır?

Hayır. Gerçek işlemin hukuki niteliği belirlenir. Yanlış transfer iadesi veya bankanın ödeme hizmeti şikâyeti bu örneğin konusu değildir.

9. Bildirimden sonra yeni öneri kabul edilebilir mi?

Yeni öneri kendi kapsamı ve tarihiyle değerlendirilir. Eski kabul etmeme açıklaması sonradan değiştirilerek yeni işleme ait kayıt haline getirilmez.

10. Bu dilekçe faiz ve takip koşullarını tek başına tamamlar mı?

Hayır. Asıl borcun vadesi, temerrüt ve takip koşulları ayrı incelenir. Kabul etmeme bildirimi bütün dosyalarda otomatik faiz başlangıcı oluşturmaz.

Resmi kanun ve Mersin ofisinden bildirim hazırlığı

Esas dayanak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı Türk Borçlar Kanunu içindeki m.556/3’tür. Taraf yapısı için m.555, asıl borç ve diğer bildirim ayrımları için m.556/1–2 ile m.557–558 birlikte incelenmiştir. İşlem çizelgesi ve ek listesi kanunda sabit biçimde düzenlenmiş zorunlu formlar olarak sunulmamıştır.

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki havale ve alacak ilişkisinin belgeleri Mersin ofisinden değerlendirilir. Bildirimin doğru muhataba, gerçek kronolojiye ve mevcut alacak kayıtlarına göre hazırlanması için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz.