Hırvatistan Çifte Vatandaşlık: Göçmen Altsoyu, Evlilik ve Sekiz Yıl
Hırvatistan çifte vatandaşlığında en önemli ayrım, göçmen altsoyunun başvurusu ile sekiz yıllık olağan ikamet başvurusudur. Vatandaşlık Kanunu m.11 göçmenin altsoyunda önceki vatandaşlıktan çıkış, sekiz yıl ikamet ve dil/kültür şartlarını aramaz. Madde 8’deki olağan başvuruda ise bu şartlar kural olarak devam eder. Bir aile kaydında Hırvatistan doğum yerinin görünmesi, kişinin m.11 anlamında göçmen olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Atanın göçü hangi tarihte ve hangi devlet sınırları içinde gerçekleşti?
102/2019 sayılı değişiklikle düzenlenen m.11, göçmeni esas olarak 8 Ekim 1991’den önce Hırvatistan topraklarından yurt dışında sürekli yaşamak amacıyla ayrılmış kişi olarak tanımlar. Ayrıca, göç tarihinde bugünkü Hırvatistan topraklarını da içeren eski devletlerin alanından ayrılmış Hırvat halkına mensup kişiler için özel kapsam vardır.
Kanun bazı ayrılışları bu tanımın dışında bırakır: uluslararası anlaşmaya dayanarak ayrılma, Hırvat vatandaşlığından feragat, o tarihte Hırvatistan’la aynı devlet birliği içindeki başka devlete yerleşme ve eski Hırvat cumhuriyet vatandaşlığı veya Hırvatistan’daki yerel aidiyet kaydı bulunmadan ayrılma. Bu nedenle yalnız göç tarihi değil, ayrılışın hukuki ve coğrafi niteliği de belgelenmelidir.
2020’de yürürlüğe giren reform eski üçüncü derece sınırını kaldırmıştır. Daha uzak doğrudan altsoy için de başvuru yolu vardır; fakat her ara kuşağın bağlantısı gösterilmelidir. Büyükbabanın tek bir doğum belgesi, başvurucunun o kişiden geldiğini ve atanın kanuni göçmen tanımına girdiğini birlikte ispatlamaz. Göç kaydı ile doğum, evlilik ve isim değişikliği belgeleri farklı soruların cevabıdır. Göçmen veya altsoyunun eşi de m.11/2’de ayrıca kapsanır; bu kapsam, m.10’daki ülkede yaşayan vatandaş eşiyle karıştırılmamalıdır.
Hırvat halkına mensubiyet, göçmenlikten ayrı bir dayanaktır
Madde 16, Hırvatistan’da yerleşim yeri bulunmayan Hırvat halkına mensup kişiyi düzenler. Önceki resmî işlemlerde mensubiyet beyanı, kamu belgelerindeki kayıtlar, Hırvat halkının hak ve menfaatlerine katkı ve yurt dışındaki kültür, bilim veya spor derneklerinde etkin katılım kanundaki delil alanlarıdır. Ebeveynlerinin mensubiyeti tartışmasız belirlenen kişiye ilişkin belge kolaylığı, 2019 değişikliğiyle eklenmiştir.
Bu yolun m.8/1-5’e yaptığı atıf nedeniyle hukuk düzenine saygı, vadesi gelen kamu borçlarının ödenmesi ve güvenlik engelinin bulunmaması devam eder. Sadece aynı soyadı taşımak ya da yakın zamanda bir derneğe kaydolmak kanundaki bütün unsurların karşılandığı anlamına gelmez. Öte yandan etnik mensubiyetin ispatı ile atanın vatandaşlık sicilinin bulunması da birbirinin aynısı değildir.
Hırvat eşte neden “üç yıl evlilik” şeklinde genel bir kural yazılamaz?
Vatandaşlık Kanunu m.10, Hırvat vatandaşıyla evli yabancının daimi ikametinin onaylanmış olmasını ve Hırvatistan’da yaşamasını ister. Madde, bazı diğer ülkelerdeki gibi bağımsız üç yıllık evlilik süresi koymaz. Daimi ikametin hangi göç hükmüyle kazanıldığı ise ayrıca değerlendirilir; vatandaşlık maddesinin kendi şartı gibi farklı bir süre eklenmemelidir.
Bu yolda m.8/1’in 1–4. bentleri uygulanmaz; yabancı vatandaşlıktan çıkış ve dil/kültür şartları da bu muafiyetin içindedir. Buna karşılık m.8/1-5’teki hukuk düzeni, kamu borçları ve güvenlik koşulları sürer. Geçici aile ikameti, vatandaşlık için aranan daimi ikamet onayıyla aynı belge değildir.
Hayat Ortaklığı Kanunu m.77, Hırvat vatandaşıyla hayat ortaklığı içindeki kişinin vatandaşlığı eşlerle aynı koşullarda kazanmasını düzenler. Bu özel statünün hukuken kurulmuş ve belgelenmiş olması gerekir; her birlikte yaşama ilişkisi otomatik olarak kayıtlı ortaklık sayılmaz.
Sekiz yıllık olağan yolda güncel m.8 koşulları
Olağan başvuruda erginlik; yabancı vatandaşlıktan çıkış veya kabul halinde çıkışın sağlanacağını gösteren belge; Hırvatistan’da başvuruya kadar sekiz yıl kesintisiz kayıtlı yaşam ve onaylı daimi ikamet; Hırvatça, Latin alfabesi, kültür ve toplumsal düzen bilgisi; hukuk düzenine saygı, ödenmiş kamu borçları ve güvenlik incelemesi birlikte aranır.
Eski metindeki fiil ehliyetinden yoksun bırakılmamış olma ibaresi, 102/2019 sayılı değişikliğin 3. maddesiyle kaldırılmıştır. Bu ibare güncel m.8’de bağımsız şart gibi tekrarlanmamalıdır. Dil ve kültür bakımından da kanunda açık yaş muafiyeti vardır: 60 yaşından büyük kişiler m.8/1-4’ü yerine getirmek zorunda değildir. Bu muafiyet, ikamet veya kamu borcu şartlarını kaldırmaz.
Madde 8/a, diğer şartları sağlayıp çıkış belgesini henüz sunamayan kişiye iki yıl geçerli kabul güvencesi verilmesini düzenler. Güvence nihai vatandaşlık belgesi değildir. Türk vatandaşlığından çıkışın 5901 sayılı Kanun m.25–27 kapsamındaki aşamaları bununla doğru sıraya konmalıdır. Hırvat makamına verilen beyanın Türk vatandaşlığını tek başına sona erdirdiği söylenemez.
Yurt dışında doğan çocukta 21 yaş ve sona ermiş geçiş dönemi
Madde 4, doğumda iki ebeveyni Hırvat olan çocuğu ve Hırvatistan’da doğmuş olup ebeveynlerinden biri Hırvat olan çocuğu kapsar. Yurt dışında doğan ve doğumda yalnız bir ebeveyni Hırvat olan kişi için m.5/1’de 21 yaşını dolduruncaya kadar kayıt başvurusu öngörülür. Vatansız kalmayı önleyen özel hüküm ayrıca saklıdır.
Madde 5/2’de 21 yaşından büyükler için öngörülen geçiş başvurusu süresiz değildir. 2020 reformundaki iki yıllık dönem, 138/2021 sayılı Kanun ile üç yıla uzatılmıştır. 2020’de başlayan bu geçiş dönemi, 2026’da ilk başvuru yapılabilecek sürekli bir hak gibi gösterilemez. Süresinde sunulmuş dosyanın incelenmesi ile bugün ilk kez başvuru yapılması farklıdır.
Ebeveyn sonradan vatandaş olmuşsa m.13 uygulanır. Özellikle ebeveynin m.11/1 göçmen veya m.16 mensubiyet yoluyla kazanımında küçük çocuk için ülkede yaşama koşulunun kaldırıldığı özel kategori vardır. Diğer ebeveynin yazılı rızası ve kanundaki ölüm, velayet ya da bilinmeyen yerleşim gibi istisnalar ayrıca değerlendirilir.
İzinle çıkma ile reşitken feragat aynı sonuç doğurmaz
Madde 15, yabancı ülkede meslek veya faaliyet için yabancı vatandaşlığın şart koşulması üzerine Hırvat vatandaşlığından izinle çıkmış kişinin yeniden kazanımını, Hırvatistan’da yaşam ve onaylı ikametle birlikte düzenler. Bu özel hüküm her eski vatandaş için koşulsuz dönüş hakkı değildir.
Madde 21/2, ergin olarak Hırvat vatandaşlığından feragat eden kişinin yeniden kazanamayacağını açıkça belirtir. Çocukken ebeveyn işlemi nedeniyle kayıp ise m.23’te ayrı düzenlenmiştir: en az bir yıllık kesintisiz Hırvatistan ikameti ve yazılı vatandaşlık beyanı aranır. Eski pasaporttan önce kayıp kararının hukuki türü incelenmelidir.
Başvurunun teslimi, kararın tebliği ve domovnica
Resmî işlem açıklamasına göre, ülkede geçici veya daimi ikameti bulunan kişi ilgili polis birimine şahsen başvurur; böyle bir ikameti bulunmayan kişi dış temsilcilik üzerinden başvurur. Engellilik halinde kanuni veya yetkili temsilciye ilişkin istisna vardır. Başvurucu ve çocukları için kimlik, vatandaşlık ve aile bağını gösteren belgeler ayrı hazırlanır.
Madde 24/a uyarınca sonradan kazanımda kabul kararının tebliği, soybağıyla kazanımda ise doğum anı esas alınır. Madde 24/b yemin yükümlülüğünü; m.28 domovnica belgesinin vatandaşlığı ispat niteliğini düzenler. Başvuru makbuzu ve domovnica aynı belge değildir. Kanunun maddeleri birleştirilmiş metinden de karşılaştırılmalıdır.
İki vatandaşlık birlikte devam ettiğinde Türk aile kütüğüne 5901 sayılı Kanun m.44 kapsamında bildirim yapılır. İşlemin belge yönü çok vatandaşlığın nüfusa kaydı rehberindedir. Hırvat hukukunda mevcut olmayan bir statü, Türk nüfusuna bildirimle yaratılmaz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
