5 Yıldır İhracat Yapmayan Üyenin İhracatçı Birliği Borcu Silinebilir mi? | 5910 m.5 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet, ancak otomatik olarak değil. 5910 sayılı Kanunun 5/4-e maddesine göre ihracatçı birliği genel kurulu; iflas eden, ölen, ticareti terk eden veya son beş takvim yılında ihracat yapmayan üyelerin, yasal takipte olanlar dahil olmak üzere birliğe olan borçları ile bu borçların gecikme zamlarının terkinine karar verebilir. “Beş yıldır ihracat yapmıyorum” beyanı borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; genel kurul kararı gerekir. Yönetmeliğin 6/2. maddesi ayrıca borcu bu hüküm çerçevesinde terkin edilenlerin üyeliklerinin, terkin kararının alındığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılacağını düzenler. Bu nedenle borç terkini hem mali borç hem üyelik statüsü bakımından sonuç doğuran özel bir genel kurul işlemidir.
İhracatçı Birliği Borç Terkini Hangi Maddeye Dayanır?
5910 sayılı Kanunun 5. maddesi ihracatçı birliği genel kurulunun görevlerini düzenler. Maddenin dördüncü fıkrasının (e) bendi, 2022 yılında yapılan değişiklikle genel kurula belirli üyelerin borç ve gecikme zamlarını terkin etme yetkisi vermiştir. Düzenleme yalnız aidat borcunu değil, hükümdeki şartları taşıyan üyenin birliğe olan borçlarını ve bunların gecikme zamlarını kapsayacak biçimde kaleme alınmıştır.
Hüküm dört kategori sayar: iflas eden üyeler, ölen üyeler, ticareti terk eden üyeler ve son beş takvim yılında ihracat yapmayan üyeler. Yasal takipteki borçların da terkin kapsamına girebileceği Kanunda açıkça belirtilmiştir. Böylece borcun icra takibine taşınmış olması tek başına terkin yetkisini ortadan kaldırmaz.
İhracatçı Birlikleri Yönetmeliğinin 9. maddesi genel kurul görevlerini, 6/2. maddesi ise terkin kararının üyelik statüsüne etkisini tamamlar. Güncel resmî metinler 5910 sayılı Kanun ve İhracatçı Birlikleri Yönetmeliği üzerinden kontrol edilmelidir.
“Son Beş Takvim Yılı” Nasıl Hesaplanır?
Kanun “son beş takvim yılında ihracat yapmayan” ifadesini kullanır. Burada ölçüt beş tam takvim yılıdır; yalnız son ihracat tarihinden itibaren rastgele hesaplanan 60 aylık dönem değildir. Genel kurul kararının alındığı tarihte tamamlanmış son beş takvim yılına ait resmî ihracat kayıtları değerlendirilir.
Örneğin 2026 yılında borç terkini değerlendiriliyorsa tamamlanmış takvim yılları bakımından resmî dış ticaret kayıtları incelenir. Cari yılın henüz tamamlanmamış döneminin tek başına “beş takvim yılı” hesabının yerine geçirilmemesi gerekir. Hangi yılların esas alınacağı genel kurul tarihi ve resmî veri dönemi üzerinden açıkça tespit edilmelidir.
Üyenin çok düşük tutarda da olsa mevzuata göre ihracat sayılan işlemi bulunması, “ihracat yapmayan” şartını etkileyebilir. Bu nedenle yalnız şirketin muhasebe beyanına değil, birlik kayıtları, gümrük beyannameleri, hizmet ihracatı belgeleri ve resmî dış ticaret verilerine bakılmalıdır.
Hangi Üyelerin Borcu Terkin Edilebilir?
Kanun dört grubu açıkça saydığı için genel kurulun her borçlu üyenin borcunu serbestçe silme yetkisi yoktur. İlk grup iflas eden üyelerdir. İflasın hukuken gerçekleşmiş olması ve ilgili karar veya sicil kayıtlarıyla doğrulanması gerekir.
İkinci grup ölen üyelerdir. Gerçek kişi ihracatçının ölümü üyelik ilişkisini ve tahsil kabiliyetini etkiler; ölüm resmi nüfus kaydı veya ilgili belgeyle teyit edilmelidir. Tüzel kişinin ortağının veya müdürünün ölmesi, tüzel kişi üyeyi otomatik olarak “ölen üye” kategorisine sokmaz; üyeliğin sahibi tüzel kişiyse şirket varlığını sürdürür.
Üçüncü grup ticareti terk eden üyelerdir. Ticareti terk olgusunun vergi, ticaret sicili ve diğer resmî kayıtlarla ortaya konulması gerekir. Sadece fiilen satış yapılmaması veya ofisin kapalı tutulması ticareti terk kavramının ispatı için yeterli sayılmamalıdır.
Dördüncü grup son beş takvim yılında ihracat yapmayan üyelerdir. Bu kategori, ticari faaliyetini sürdüren ancak uzun süredir ihracat yapmayan işletmeleri de kapsayabilir. Kanun ihracat yapmama ölçütünü ticareti terk etme şartından ayrı bir bent olarak kabul etmiştir.
Terkin Edilebilen Borçların Kapsamı Nedir?
Kanun m.5/4-e “birliğe olan borçları ile bu borçların gecikme zamları” ifadesini kullanır. Giriş aidatı, yıllık aidat ve Kanundan doğan diğer tahakkukların hangi bölümünün terkin kararına dahil olduğu, üyenin cari hesabı ve genel kurul kararının kapsamına göre belirlenmelidir.
Yasal takipte olan borçların da hükümde açıkça sayılmış olması önemlidir. Birlik alacağı hakkında icra takibi başlatılmış olması, genel kurulun terkin yetkisini ortadan kaldırmaz. Ancak terkin kararı verildiğinde devam eden takip dosyasının bu karara uygun biçimde sonuçlandırılması, varsa harç ve masraf kalemlerinin hukuki durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Gecikme zammı bakımından 5910 sayılı Kanun m.18, birlik gelirlerinin süresinde ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanuna göre gecikme zammı uygulanabileceğini düzenler. Terkin yetkisi esas borçla birlikte bu gecikme zamlarını da kapsayabilir.
Beş Yıl Geçince Borç Kendiliğinden Zamanaşımına Uğrar mı?
Hayır. “Son beş takvim yılında ihracat yapmama” şartı ile Kanun m.18’deki tahsil zamanaşımı aynı hukuki kavram değildir. Kanun m.18 belirli birlik gelirleri için beş yıllık tahsil zamanaşımı düzenler. Kanun m.5/4-e ise son beş takvim yılında ihracat yapmayan üyelerin borçlarının genel kurulca terkin edilebilmesini öngörür.
Bir borcun zamanaşımına uğrayıp uğramadığı tahakkuk tarihi, vade, tahsil işlemleri ve zamanaşımını etkileyen hukuki olaylara göre ayrıca incelenir. Üyenin beş yıldır ihracat yapmaması tek başına tüm borçların zamanaşımıyla ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Bu nedenle borç dosyasında önce borcun kalemleri ve tahakkuk tarihleri, ardından tahsil zamanaşımı, daha sonra varsa m.5/4-e kapsamındaki terkin koşulları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Borç Terkini İçin Genel Kurul Kararı Nasıl Alınır?
Borç terkini genel kurulun Kanundan kaynaklanan yetkisidir. Yönetim kurulu veya genel sekreterlik tek başına bu kapsamdaki borcu “sildiğine” karar veremez. Konu genel kurul gündemine usulüne uygun biçimde alınmalı ve toplantıda karar verilmelidir.
Yönetmelik m.11/3, gündemde bulunmayan konuların toplantıda görüşülemeyeceğini ve dilekler maddesinde bağlayıcı karar alınamayacağını düzenler. Bu nedenle borç terkini gibi mali sonuç doğuran bir kararın gündem veya usulüne uygun gündem ilavesi olmaksızın dilekler bölümünde alınması doğru değildir.
Genel kurul kararları Yönetmelik m.18/1 uyarınca oy çokluğu ile alınır ve tüm üyeler bakımından bağlayıcıdır. Borcu terkin edilecek üyenin veya onu temsil eden kişinin kendi borcuna ilişkin müzakerede oy hakkı, Yönetmelik m.18/2’deki çıkar çatışması kuralı uyarınca ayrıca değerlendirilmelidir.
Genel kurul görevlerinin bütçe, ibra ve borç terkini boyutu İhracatçı Birliği Genel Kurulunun Görevleri yazısında toplu olarak açıklanmıştır.
Borç Terkin Edilirse Üyelik Ne Zaman Sona Erer?
İhracatçı Birlikleri Yönetmeliği m.6/2 bu konuda özel sonuç getirir. Yönetmeliğin 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca birliğe olan borcu terkin edilenlerin üyelikleri, terkin kararının alındığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır.
Bu nedenle borç terkin kararı yalnız bilanço kalemini silen mali işlem değildir. Üyelik statüsünü de aynı tarih itibarıyla sona erdirir. Birlik veri tabanında üyenin statüsü, karar tarihi ve borç hesabı birlikte güncellenmelidir.
Üyelikten kişinin kendi yazılı talebiyle ayrılması farklı bir mekanizmadır. Kendi isteğiyle ayrılan üyenin ayrılma tarihine kadar doğan borçları ortadan kalkmaz ve yeniden üyelikte eski borçlar tahsil edilir. Bu fark üyelikten ayrılma ve eski borçlar rehberinde ayrıntılıdır.
İcra Takibine Konulmuş Borç Terkin Edilebilir mi?
Evet. Kanun m.5/4-e yasal takipte olan borçları açıkça kapsam içine alır. Bu nedenle icra dosyasının açılmış olması, genel kurulun terkin yetkisini engellemez.
Ancak genel kurul kararı sonrası icra dosyasının nasıl kapatılacağı, dosya masrafları, karşı tarafa yüklenen giderler ve varsa başka kişilerin hakları ayrıca incelenmelidir. Birliğin alacaklı olarak vazgeçme veya haricen tahsil/terkin kaydı vermesi, icra mevzuatındaki usule uygun yapılmalıdır.
Kararın dosyaya sunulması, birlik muhasebesinde borcun terkin kaydının oluşturulması ve üyelik statüsünün karar tarihi itibarıyla kapatılması birbiriyle uyumlu yürütülmelidir.
Üyenin Beş Yıldır İhracat Yapmadığı Nasıl İspatlanır?
En güvenli yöntem resmî dış ticaret ve birlik kayıtlarının birlikte kontrol edilmesidir. Mal ihracatında gümrük beyannameleri ve birlik işlem kayıtları, hizmet ihracatında ilgili belgelendirme sistemi ve mevzuata uygun resmi kayıtlar incelenmelidir.
İhraç kaydıyla satış, sektörel dış ticaret şirketi veya dış ticaret sermaye şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen ve mevzuatın ihracat performansında dikkate aldığı işlemler varsa bunların da değerlendirilmesi gerekir. “Şirket adına doğrudan beyanname yok” sonucu her durumda “ihracat yok” anlamına gelmeyebilir.
Genel kurula sunulan terkin listesinde her üye için hangi hukuki kategoriye dayanıldığı ve bunu kanıtlayan kayıtların bulunması denetim açısından önemlidir. Toplu ve gerekçesiz “eski borçların silinmesi” kararı Kanunun sınırlı yetki sistemine uygun değildir.
Ticareti Terk Eden Üyenin Beş Yıl Beklemesi Gerekir mi?
Hayır. Kanun m.5/4-e dört kategoriyi alternatif şekilde sayar. Ticareti terk eden üye, ayrıca beş takvim yılı ihracat yapmama süresini doldurmak zorunda değildir. Ticareti terk olgusu kendi başına Kanunda sayılan terkin kategorilerinden biridir.
Aynı durum iflas eden veya ölen üye için de geçerlidir. Beş yıllık ihracatsızlık, yalnız dördüncü kategorinin özel ölçütüdür.
İflas Eden Şirketin Borcu Otomatik Silinir mi?
Hayır. İflas Kanunda terkin kararı verilebilecek kategori olmasını sağlar; borcun kendiliğinden yok olmasına yol açmaz. Genel kurulun terkin kararı gerekir. Ayrıca iflas masasının ve alacak kaydının durumu iflas hukuku bakımından ayrı değerlendirilir.
Terkin kararı verilirken şirketin gerçekten iflas etmiş olduğuna ilişkin resmî mahkeme ve sicil kayıtları dosyaya konulmalıdır.
Ölen Gerçek Kişi Üyenin Borcu Mirasçılardan İstenebilir mi?
Genel kural olarak gerçek kişinin borçlarının miras hukukundaki akıbeti tereke ve mirasçılık kurallarına tabidir. 5910 sayılı Kanun ise ölen üyelerin birlik borçlarının genel kurulca terkin edilebilmesi için özel bir yetki verir.
Genel kurul bu yetkiyi kullanmazsa alacağın terekeye karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği, mirasın reddi ve diğer miras hukuku hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Terkin kararı verilirse birlik alacağından vazgeçilmesine ilişkin özel kurumsal karar oluşur.
Terkin Kararı Sonrası Yeniden İhracata Başlanırsa Ne Olur?
Terkin kararının alındığı tarihte üyelik sona ermiş sayıldığı için, kişi veya şirket daha sonra yeniden ihracat yapacaksa 5910 sayılı Kanun m.4/1 kapsamındaki zorunlu üyelik sistemi yeniden gündeme gelir. Yeni üyelik başvurusu güncel sektör ve yetki bölgesi kurallarına göre yapılır.
Geçmiş borcun genel kurul kararıyla terkin edilmiş olması, hukuken geçerli terkin kapsamındaki borcun yeniden üyelikte eski borç olarak tahsil edilmesi anlamına gelmez. Ancak terkin kararı dışında bırakılmış başka borç veya başka birliğe ait yükümlülük varsa bunlar ayrıca incelenir.
Terkin Talebinde Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
Beş yıldır ihracat yapmama gerekçesinde son beş takvim yılına ait resmi ihracat kayıtları; ticareti terk halinde vergi ve ticaret sicili belgeleri; iflas halinde mahkeme ve sicil kayıtları; ölüm halinde resmi nüfus kayıtları dosyalanmalıdır. Üyenin cari borç dökümü, gecikme zamları ve varsa icra dosyaları ayrıca listelenmelidir.
Genel kurul kararında terkin edilen üyenin kimliği, borç türü, tutarı, gecikme zammı ve Kanundaki hangi kategoriye dayandığı tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilmelidir. Bu yaklaşım hem denetim hem muhasebe hem de olası yargısal denetim açısından şeffaflık sağlar.
Sık Sorulan Sorular
1. Beş yıldır ihracat yapmayan üyenin borcu otomatik silinir mi?
Hayır. Genel kurulun Kanun m.5/4-e uyarınca terkin kararı vermesi gerekir.
2. İcra takibindeki borç da silinebilir mi?
Evet. Kanun yasal takipte olan borçları açıkça kapsama alır.
3. Gecikme zamları da terkin edilebilir mi?
Evet. Borçla birlikte bu borcun gecikme zamları da hüküm kapsamındadır.
4. Ticareti terk eden kişi beş yıl beklemek zorunda mı?
Hayır. Ticareti terk ayrı bir terkin kategorisidir.
5. İflas eden şirketin borcu kendiliğinden biter mi?
Hayır. İflas terkin kararı için hukuki kategori sağlar; genel kurul kararı yine gerekir.
6. Ölen üyenin borcu terkin edilebilir mi?
Evet. Ölen üyeler Kanunda açıkça sayılmıştır.
7. Terkin kararını yönetim kurulu verebilir mi?
Kanundaki yetki genel kurula aittir.
8. Terkin edilince üyelik ne zaman sona erer?
Yönetmelik m.6/2’ye göre terkin kararının alındığı tarih itibarıyla.
9. Beş yıllık ihracatsızlık nasıl ispatlanır?
Birlik kayıtları, gümrük beyannameleri ve diğer resmî dış ticaret kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.
10. Terkin sonrası yeniden ihracat yapılırsa üyelik gerekir mi?
Evet. Yeniden ihracata başlanırsa 5910 m.4’teki zorunlu üyelik kuralı tekrar uygulanır.
Resmî Kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
