İkinci Tanık Listesi Verilebilir mi? HMK 240 ve Yargıtay Uygulaması (2026)

HMK m.240 İkinci Tanık Listesi Hakkında Ne Diyor?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Tanık gösterme şekli” başlıklı 240. maddesi, hukuk davalarında tanık bildiriminin temel kuralını düzenler. Maddenin ikinci fıkrasına göre tanık gösteren taraf, hangi vakıayı tanıkla ispatlamak istediğini ve dinlenmesini istediği tanıkların ad-soyadları ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Aynı fıkranın son cümlesi iki kesin sonuç bağlar: listede gösterilmeyen kişiler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.

Bu nedenle tanık listesi yalnız “isim listesi” değildir. Hangi vakıanın hangi tanık deliliyle ispatlanacağı da somutlaştırılmalıdır. Örneğin işçilik alacağı davasında çalışma saatleri için ayrı, fesih olayı için ayrı bilgi sahibi olan kişiler varsa tanıkların hangi olgulara ilişkin dinleneceği belirtilmelidir. Boşanma davasında da “evlilik olayları” gibi belirsiz ifade yerine tanıkların doğrudan bilgi sahibi olduğu somut vakıalar gösterilmelidir.

Tanık delilinin hangi hâllerde kullanılabileceği ayrıca önemlidir. Hukuki işlemlerde senetle ispat zorunluluğu varsa önce HMK m.200-203 sistemi değerlendirilmelidir. Ayrıntı için Senetle İspatın İstisnaları – HMK 203 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tanık Listesinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

HMK m.240/2 üç temel unsur arar:

• Tanığın dinletilmek istendiği vakıa,
• tanığın adı ve soyadı,
• tanığın tebliğe elverişli adresi.

Tanık listesi hazırlanırken yalnız mümkün olduğunca çok isim yazmak doğru yöntem değildir. Her tanığın hangi uyuşmazlık konusu olayı gördüğü veya duyduğu belirlenmelidir. Mahkeme tanığa, dosyadaki bütün hayat hikâyesini anlatması için değil, uyuşmazlığın çözümüne etkili somut vakıalar hakkında başvurur.

Adresin bilinememesi hâli maddenin üçüncü fıkrasında ayrıca düzenlenmiştir. Tanık listesinde adres gösterilmemiş veya bildirilen adreste tanık bulunamamışsa mahkeme tarafa, işin niteliğine uygun kesin süre vererek adresin bildirilmesini ister. Bu sürede adres gösterilmez veya yeni adres de doğru çıkmazsa o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.

İkinci Tanık Listesi Neden Verilemez?

İkinci liste yasağının amacı, tarafın yargılama ilerledikçe karşı tarafın savunmasına veya dinlenen tanıkların anlatımına göre sürekli yeni tanıklar eklemesini önlemek ve yargılamanın öngörülebilir biçimde yürütülmesini sağlamaktır. Delillerin belirli bir aşamada toplanması, hem hukuki dinlenilme hakkı hem de makul sürede yargılanma ilkesi bakımından önemlidir.

Yargıtay, ikinci tanık listesi yasağını kamu düzenine ilişkin bir usul kuralı olarak nitelendirmektedir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2025 tarihli bir kararında, HMK m.240/2’deki ikinci liste yasağının kesin olduğu ve hâkim tarafından re’sen dikkate alınacağı açıkça vurgulanmıştır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 26.03.2024 tarihli, 2022/4114 E., 2024/1782 K. sayılı kararında da ikinci tanık listesi verilemeyeceği ve bu yasağın ıslahla aşılamayacağı belirtilmiştir.

Bu nedenle karşı taraf “itiraz etmiyorum” dese dahi yasağın niteliği dikkate alınır. Mahkemenin de yalnız taraf sessiz kaldı diye ikinci listedeki tanıkları dinlemesi doğru değildir.

İkinci Tanık Listesi Islah Yoluyla Verilebilir mi?

Hayır. Güncel Yargıtay uygulamasında aynı vakıalar yönünden ıslah yoluyla ikinci tanık listesi verilmesi mümkün kabul edilmemektedir. HMK m.176 ve devamındaki ıslah kurumu, tarafın yaptığı usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltmesine imkân verir; ancak HMK m.240/2’deki özel ve kamu düzenine ilişkin ikinci tanık listesi yasağını ortadan kaldırmaz.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2022/4114 E., 2024/1782 K. sayılı kararında “ıslahla ikinci tanık listesinin verilmesinin mümkün olmadığı” açıkça ifade edilmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2023/2978 E., 2025/918 K. sayılı kararında da ıslah dilekçesiyle bildirilen yeni isimlerin, daha önce ileri sürülmüş aynı vakıalar bakımından ikinci tanık listesi niteliğinde olduğu ve dinlenemeyeceği kabul edilmiştir.

Islahın şartları, süresi ve 2026 güncel sistemi için Islah Nedir? HMK 176-182 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Islah ile yeni vakıa ileri sürülürse ne olur?

Burada dikkatli ayrım yapılmalıdır. Geçerli biçimde yargılamaya ilk kez giren yeni bir vakıa için o vakıaya ilişkin delil gösterme meselesi ile daha önce ileri sürülmüş vakıalar bakımından ikinci kez tanık isimleri değiştirmek aynı değildir. İkinci liste yasağı, önceki vakıalar için sunulmuş tanık listesini ıslah adı altında yenilemeye izin vermez. Somut dosyada ıslahın gerçekten yeni vakıa getirip getirmediği, iddia-savunmanın genişletilmesi yasağı ve delil gösterme zamanına ilişkin HMK hükümleri birlikte değerlendirilir.

HMK m.145 Sonradan Delil Gösterme Hükmü İkinci Tanık Listesine İzin Verir mi?

HMK m.145’e göre taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; ancak delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme sonradan delil gösterilmesine izin verebilir.

Bu hüküm, HMK m.240/2’deki özel ikinci tanık listesi yasağını rutin biçimde aşmak için kullanılamaz. Bir taraf ilk listesini verdikten sonra “bu yeni tanığı daha sonra buldum” diyerek aynı vakıalar bakımından ikinci liste sunma hakkına sahip değildir. Aksi yorum, m.240/2’nin açık “ikinci bir liste verilemez” hükmünü etkisiz hâle getirir.

HMK m.145’in hangi koşullarda uygulanabileceği konusunda Sonradan Delil Gösterme – HMK 145 rehberimizde ayrı bir inceleme bulunmaktadır.

Dava veya Cevap Dilekçesinde Yazılan Tanık İsimleri İlk Tanık Listesi Sayılır mı?

Bu soru uygulamada önemlidir. Tarafın dava veya cevap dilekçesinde “tanık” deliline dayanması ve bazı isimleri daha baştan belirtmesi her durumda mahkemenin tanık listesi sunulması için verdiği süre üzerine sunulan teknik liste ile aynı usul sonucu doğurmayabilir. Burada dosyada mahkemenin delillerin somutlaştırılması için verdiği ara karar, tarafın daha önce sunduğu dilekçenin içeriği ve ilk sunumun gerçekten HMK m.240 anlamında tanık listesi niteliği taşıyıp taşımadığı incelenmelidir.

Yargıtay uygulamasında, tanık listesi için usulünce süre verilmeden dilekçede isim belirtilmesi ile verilen kesin süre üzerine tam liste sunulması arasında ayrım yapılan kararlar bulunmaktadır. Buna karşılık taraf açıkça “tanık listemizdir” diyerek HMK m.240’daki unsurları taşıyan listeyi sunmuşsa sonradan yeni isim eklemek ikinci liste yasağına takılır.

Bu nedenle “dilekçede iki isim yazmıştım, şimdi beş kişilik liste verebilir miyim?” sorusuna dosya görülmeden yalnız isim sayısına bakılarak cevap verilmemelidir. Önce ilk dilekçenin hukuki niteliği ve mahkemenin ara kararı okunmalıdır.

Tanık Listesindeki Adres Yanlışsa Ne Yapılır?

HMK m.240/3 doğrudan bu durumu düzenler. Adres hiç yazılmamışsa veya tebligat “tanınmıyor, taşınmış, adres yetersiz” gibi nedenle yapılamamışsa mahkeme, tanığı bildiren tarafa doğru adresi sunması için işin niteliğine uygun kesin süre verir.

Taraf bu kesin sürede doğru adresi bildirirse aynı tanığın dinlenmesine devam edilir. Süre içinde adres verilmezse veya yeni adres de yanlış çıkarsa o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır. Kanun bu durumda “başka tanık bildirilebilir” dememiştir.

Adres araştırması yapılırken MERNİS, kamu kurumu, işyeri veya bilinen diğer kayıtların getirtilmesi somut dosyada talep edilebilir. Ancak mahkemenin tanığın adresini sınırsız biçimde taraf yerine araştırma yükümlülüğü bulunduğu varsayılmamalıdır; HMK m.240/3 tarafın adres bildirme yükümlülüğünü açıkça düzenler.

Tanıklardan Biri Ölürse veya Dinlenmesi İmkânsız Hâle Gelirse Yerine Yeni Tanık Yazılır mı?

HMK m.240/2’nin lafzında, ilk listede bulunan tanığın ölmesi, ağır hastalanması, yurt dışına gitmesi veya bulunamaması hâlinde yerine yeni tanık eklenmesini sağlayan genel bir ikame kuralı yoktur. Bu nedenle ilk listedeki kişinin dinlenememesi, kural olarak ikinci bir isim bildirme hakkı yaratmaz.

Tarafın aynı vakıa için birden fazla tanığı varsa liste baştan buna göre hazırlanmalıdır. Mahkeme daha sonra HMK m.241 uyarınca, gösterilen tanıkların bir kısmının dinlenmesiyle ispat edilmek istenen husus hakkında yeterli bilgi edindiği kanaatine varırsa geri kalan tanıkların dinlenilmemesine karar verebilir. Bu hâlde tanıkları “yedek” olarak açıkça listeye baştan yazmak önem taşır.

Mahkeme Tanık Sayısını Sınırlandırabilir mi?

HMK m.241’e göre mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının dinlenmesiyle ispat edilmek istenen husus hakkında yeter derecede bilgi edinirse geri kalanların dinlenilmemesine karar verebilir. Bu, mahkemenin tanık listesinden isim silmesi anlamında değil, uyuşmazlık hakkında yeterli bilgi edinildikten sonra gereksiz tekrarı önleme yetkisidir.

Örneğin aynı işyerindeki aynı çalışma düzenini anlatmak üzere sekiz tanık gösterilmişse mahkeme birkaç tanığı dinledikten sonra aynı olgunun yeterince aydınlandığı kanaatine varabilir. Ancak farklı dönemler veya farklı vakıalar için bilgi sahibi olan tanıkların durumunda hangi tanığın hangi olayı ispatladığı listede açıkça belirtilmelidir.

Kendiliğinden Araştırma İlkesinde İkinci Tanık Listesi Yasağı Aynı mı Uygulanır?

Kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı dava ve işlerde delillerin toplanmasında hâkimin rolü taraflarca getirilme ilkesine tabi klasik hukuk davalarından farklıdır. HMK m.385/2, çekişmesiz yargı işlerinde aksine hüküm bulunmadıkça kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulanacağını düzenler.

Yargıtay’ın özellikle tapu kayıt düzeltme gibi resen araştırma ilkesinin geçerli olduğu uyuşmazlıklara ilişkin kararlarında, ikinci tanık listesi yasağının taraflarca getirilme ilkesindeki katılıkta uygulanmayacağı kabul edilmiştir. Bu istisna, bütün hukuk davalarında ikinci liste verilebileceği anlamına gelmez. Önce dava veya işte gerçekten kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulanıp uygulanmadığı belirlenmelidir.

İkinci Tanık Listesi Sorununda Dosyada Ne Kontrol Edilmelidir?

Sıkça Sorulan Sorular

1. İkinci tanık listesi verilebilir mi?

Kural olarak hayır. HMK m.240/2, listede olmayan kişilerin dinlenemeyeceğini ve ikinci tanık listesi verilemeyeceğini açıkça düzenler.

2. Karşı taraf kabul ederse ikinci tanık dinlenir mi?

Yargıtay ikinci liste yasağını kamu düzenine ilişkin kabul etmektedir. Bu nedenle tarafların sessizliği veya muvafakati yasağı kural olarak ortadan kaldırmaz.

3. Islahla tanık listesi değiştirilebilir mi?

Aynı vakıalar bakımından hayır. Güncel Yargıtay uygulamasında ıslahla ikinci tanık listesi verilemez.

4. HMK 145’e dayanarak yeni tanık eklenebilir mi?

HMK 145 sonradan delil göstermeyi düzenler; fakat HMK 240/2’deki özel ikinci liste yasağını aynı vakıalar için rutin biçimde aşma yolu değildir.

5. Tanığın adresi yanlışsa yeni tanık yazabilir miyim?

Hayır. HMK 240/3 aynı tanığın adresinin düzeltilmesi için kesin süre verilmesini öngörür. Bu, yeni kişi ekleme hakkı değildir.

6. Tanık ölürse yerine başka tanık gösterebilir miyim?

Kanunda ilk listedeki tanığın ölmesi hâlinde otomatik ikame hakkı yoktur. İkinci liste yasağı nedeniyle yeni isim eklenmesi kural olarak mümkün değildir.

7. Dilekçede yazdığım iki tanık sonradan liste sunmama engel mi?

İlk sunumun HMK 240 anlamında teknik tanık listesi olup olmadığı ve mahkemenin sonradan verdiği ara karar incelenmelidir. Her dilekçe içi isim bildirimi otomatik olarak aynı usul sonucunu doğurmaz.

8. Tanık listesindeki tanıkların hepsi dinlenir mi?

HMK m.241 uyarınca mahkeme, bir kısmının dinlenmesiyle yeterli bilgi edinirse geri kalanların dinlenilmemesine karar verebilir.

9. İkinci tanık listesi yasağı kamu düzeninden midir?

Yargıtay’ın yerleşik ve güncel uygulaması bu yasağı kamu düzenine ilişkin kabul etmekte ve hâkim tarafından re’sen gözetilmesi gerektiğini belirtmektedir.

10. Kendiliğinden araştırma ilkesinde ikinci tanık listesi olabilir mi?

Yargıtay, resen araştırma ilkesinin geçerli olduğu dava ve işlerde klasik ikinci liste yasağını aynı biçimde uygulamamaktadır. Ancak önce somut uyuşmazlığın gerçekten bu ilkeye tabi olması gerekir.

11. Tanık listesi için verilen kesin süre kaçırılırsa ne olur?

Kesin sürenin hukuki sonucu mahkemenin ara kararının içeriği ve HMK m.94 ile delil gösterme hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Sürenin kesin olduğu açıkça belirtilmiş ve sonuçları ihtar edilmişse tanık delilinden yararlanma hakkı kaybedilebilir.

12. Tanık listesinde hangi olayın ispatlanacağı yazılmalı mı?

Evet. HMK m.240/2 tanık dinletilmek istenen vakıanın da listede gösterilmesini ister.

Resmî Kaynaklar

Tanık listesi için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240 ve m.241; sonradan delil için m.145; ıslah için m.176-182; çekişmesiz yargıda araştırma ilkesi için m.385 güncel metinleri esas alınmalıdır. İçtihat kontrolünde Yargıtay 7. HD, 26.03.2024, 2022/4114 E., 2024/1782 K. ve Yargıtay 1. HD, 2023/2978 E., 2025/918 K. kararları dikkate alınmıştır.