İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu: TCK 184

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Uygulama ve Dosya Stratejisi

TCK 184 dosyasında önce yapılan işin “bina” niteliği taşıyıp taşımadığı, ruhsata tabi olup olmadığı ve suç tarihindeki imar planı ile ruhsat durumu belirlenir. Taşıyıcı sisteme dokunmayan basit iç yenileme ile yeni kapalı alan, kat veya bağımsız bölüm oluşturan imalat aynı değildir. Yapıyı yapan veya yaptıran kişinin kimliği yalnız tapu malikine bakılarak saptanamaz; sözleşme, ödeme, talimat ve fiilî kontrol ilişkisi araştırılır. Şantiyeye elektrik, su veya telefon bağlantısı sağlayanlar ile yapı kullanma izni bulunmayan binada sınai faaliyete izin verenler bakımından kanundaki ayrı fıkralar gözden geçirilir.

Ruhsat ve onaylı projenin suç tarihindeki nüshası, yapı tatil zaptı, belediye arşivi, aplikasyon ve mimari proje, tarihli uydu-hava görüntüleri, beton ve kolon tespiti, abonelik belgesi ve yapı kullanma izni birlikte incelenir. Teknik bilirkişi, mevcut yapıyı projeyle ölçülü biçimde karşılaştırmalı; aykırılığın yeri ve büyüklüğü krokide gösterilmelidir. Savunmada imalat tarihi, yapı kavramı, fail bağlantısı ve sonradan uygunlaştırma belgelenir. Başvuruda ise belediye tespitinin fiilî durumla uyuşup uyuşmadığı ve delillerin değişmeden korunması önem taşır. TCK 184/5’in özel sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.

Türkiye Geneli Uygulama

İmar planı, ruhsat ve keşif işlemleri yapının bulunduğu belediye ve yargı çevresinde yürütülür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, kabul ve vekâlet şartları oluştuğunda Türkiye’nin her il ve ilçesindeki imar kirliliği dosyalarında hukuki yardım sunabilir. Teknik ve hukuki değerlendirme dosyaya özgüdür; sonuç garantisi verilmez.

Mersin Uygulaması

Mersin’de Akdeniz, Mezitli, Yenişehir, Toroslar, Tarsus, Erdemli, Silifke ve diğer ilçelerde ilgili belediyenin arşiv kaydı ile yerindeki yapı birlikte incelenir. Ruhsat, proje, yapı tatil zaptı veya dava evrakı bulunan kişiler Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile doğrudan iletişim kurabilir. Hukuki yardımın kapsamı ön inceleme sonrasında belirlenir.

İmar Dosyasında Tarih, Kişi ve Teknik Aykırılık Nasıl Ayrılır?

Bir imar dosyasına yalnız güncel tapu ile başlamak çoğu zaman olayın gelişimini açıklamaz. İnceleme için önce hangi imalatın suçlamaya konu edildiği belirlenmelidir. Aynı parselde eski bir bina, daha sonra eklenen kat ve yakın tarihte yapılmış iç yenileme bulunabilir. Bunların hepsini tek tarihli “kaçak yapı” başlığı altında toplamak, hangi işin kim tarafından gerçekleştirildiğini görünmez kılar. Dosya çalışma notunda her bölüm ayrı satıra yazılabilir; imalatın yeri, yaklaşık zamanı, dayanak belge ve bilinmeyen husus yan yana gösterilir.

Ruhsatın düzenlendiği tarih ile inşaatın fiilen yapıldığı tarih de aynı bilgi değildir. Belediye arşivindeki ilk proje, tadilat projesi ve sonraki onaylar kendi tarihleriyle saklanır. Son tarihli proje, önceki yıllarda hangi imalata izin verildiğini tek başına göstermeyebilir. Bu nedenle belge başlığını okumakla yetinilmez; pafta, kat, bağımsız bölüm ve varsa revizyon bilgileri karşılaştırılır. Bir belgenin ilgili yapıya mı yoksa yan parsele mi ait olduğu dahi dosyanın başında denetlenmelidir.

Yer ve Tarih Bakımından Kanuni Kapsam

TCK 184’ün resmî güncel metnindeki dördüncü ve altıncı fıkralar ayrı kontrol gerektirir. Üçüncü fıkra, dördüncü fıkradaki yer sınırlamasının dışında tutulmuştur. İkinci ve üçüncü fıkralar ise 12 Ekim 2004öncesi yapılmış yapılar bakımından uygulanmaz. Bu kurallar, sonraki her ek imalatı eski binayla aynı tarihte yapılmış sayma imkânı vermez. Yapı ve sonradan değişen bölümün tarihleri belgelerle ayrılmalıdır.

Konum incelemesinde yalnız posta adresi yeterli olmayabilir. Parsel kaydı, ilgili belediyenin yazısı ve imar durumuna ilişkin belgeler birlikte okunur. Adresin değişmiş olmasıyla parselin değişmesi aynı durum değildir. İnceleme notunda eski ve yeni numaraların nasıl eşleştirildiği açıklanır. Yapının hangi idari sınır veya özel rejim kapsamında bulunduğuna ilişkin eksik bilgi, tahmini bir mahalle adıyla tamamlanmaz. İlgili tarihe ilişkin resmî kaydın ne olduğu açıkça gösterilir.

Yapan veya Yaptıran Kişinin Belirlenmesi

Taşınmazın bugünkü maliki ile imalatı yaptıran kişi farklı olabilir. Satış tarihi, müteahhit veya usta sözleşmesi, ödeme belgeleri ve işe ilişkin yazışmalar bu farkı aydınlatabilir. Her ödeme de otomatik olarak suçlanan bölümün yaptırıldığını göstermez; ödemenin hangi işe ilişkin olduğu belirlenir. Örneğin eski bir binanın boya faturası ile yeni bir katın yapımına ilişkin ödeme aynı kayıt değildir. Kişinin yapıyla bağlantısı, yalnız adının bir evrakta bulunmasına değil, somut fiile ilişkin verilere dayanılarak incelenir.

Tanık anlatımları bakımından da benzer bir ayrım gerekir. Tanığın inşaatı bizzat görmesi, malikin adını çevreden duyması veya yalnız tamamlanmış yapıyı bilmesi farklı bilgi kaynaklarıdır. İfade özetlenirken bu ayrım korunur. Bir sözleşmenin bulunamaması, ilgili kişinin hiçbir rolü olmadığının kesin kanıtı gibi sunulmaz; fakat belgelenmeyen rol de varsayımla kabul edilmez. Lehe ve aleyhe kayıtlar aynı zaman çizelgesinde gösterilerek hangi ilişkinin açıklamaya ihtiyaç duyduğu belirlenir.

Teknik Raporda Aykırılığın Gösterilmesi

Teknik inceleme için yararlı soru yalnız “yapı kaçak mı?” değildir. İlgili bölümün ölçüsü, mevcut hâli, ruhsatta gösterilen karşılığı ve iki durum arasındaki fark somutlaştırılabilir. Raporda bir katın veya kapalı alanın tartışıldığı belirtiliyorsa bu bölümün fotoğrafta ve krokide bulunabilmesi gerekir. Farklı tarihlerde çekilen görsellerin aynı noktayı gösterip göstermediği kontrol edilir. Görülemeyen bölüm, görüldüğü kabul edilerek ölçülmüş gibi yazılmaz; inceleme sınırlılığı açıkça belirtilir.

Yapı tatil zaptının bütün ekleri bu nedenle önemlidir. Yalnız sonuç cümlesinin fotokopisi, ölçümün nasıl yapıldığını veya hangi imalatın tespit edildiğini açıklamayabilir. Fotoğraf, kroki, imza, parsel ve tarih bilgilerinin birbirine bağlı tutulması sonraki değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bir rakamın farklı belgelerde değişmesi hâlinde eski rakam sessizce silinmez; hangi ölçüme dayandığı araştırılır. Bu hazırlık, teknik bilirkişinin yerine geçmez; uzman incelemesinde cevaplanması gereken soruları düzenler.

Uygunlaştırma İddiası Nasıl Belgelenir?

Ruhsata uygun hâle getirme ve davanın düşmesi, yalnız bir ödeme makbuzuyla aynı şey değildir.184/5’in özel sonucu birinci ve ikinci fıkralarla sınırlıdır. Dosyada hangi aykırılığın ne şekilde giderildiği, önceki ve sonraki durumla açıklanır. Başvuru yapılmış olması ile uygunlaştırmanın tamamlanmış olması ayrılır. Somut duruma ilişkin idari ve teknik belgeler değerlendirilmeden davanın mutlaka düşeceği söylenmez.

İnceleme klasöründe önceki tespit, giderim işlemi ve sonraki resmî kayıtlar ayrı başlıklarda tutulabilir. Bir belgenin düzenlenmesi bekleniyorsa bu durum “tamamlandı” diye yazılmaz. Yeni ruhsatın veya yazının hangi bölümü kapsadığı okunur; farklı bir imalat için düzenlenmiş evrak bütün binayı açıklıyormuş gibi kullanılmaz. Yapılan işlemin tarihini, kapsamını ve belge numarasını açıkça göstermek, iddiayla belgenin birbirine bağlanmasını sağlar. Hukuki sonuç, dosyanın aşaması ve uygulanabilir fıkra üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Ceza Dosyası ile Diğer Uyuşmazlıkların Ayrılması

Aynı yapı için ceza soruşturması, belediyedeki idari işlem ve özel hukuk uyuşmazlığına ilişkin belgeler bulunabilir. Bunları tek dosya sonucu gibi değerlendirmek yerine her işlemin konusu ve muhatabı ayrı yazılmalıdır. Yapının teknik durumunu açıklayan bir rapor, taraflar arasındaki bütün sözleşme ve ödeme sorunlarını kendiliğinden çözmez. Müvekkile gönderilen özette de hangi belgenin hangi işlem için hazırlandığı gösterilir. Bir dosyadaki beklentiden hareketle diğer sürecin sonucu garanti edilmez.

Son hazırlıkta belge listesinin tamamlığı kontrol edilir: ruhsat ve proje nüshaları, belediye yazıları, tarihli görseller, yapma/yaptırma ilişkisini açıklayan kayıtlar ve ileri sürülüyorsa uygunlaştırma evrakı. Eksik belge için nereden temin edilebileceği not edilir. Özgün dosyalar değiştirilmeden saklanır; açıklama ve işaretlemeler ayrı bir çalışma kopyasında yapılır. Böylece savunma veya başvurunun dayandığı olgu, sonradan kolayca denetlenebilen bir kayıtla eşleştirilebilir.