İsrail Türkiye Çifte Vatandaşlık: Dönüş Yasası ve Olağan Başvuru

Dönüş Yasası ile üç yıllık ikamet başvurusu aynı yol değildir

İsrail–Türkiye çifte vatandaşlığında ilk soru, İsrail vatandaşlığının hangi kanuni yoldan kazanıldığıdır. 1950 tarihli Dönüş Yasası kapsamındaki göç ile 1952 tarihli Vatandaşlık Kanunu m.5’e göre olağan vatandaşlığa alınma birbirinden ayrılır. Olağan usulde önceki vatandaşlıktan çıkış şartı vardır; Dönüş Yasası üzerinden kazanımın koşulları buna eşit değildir. Bu nedenle “İsrail bütün başvurularda Türk vatandaşlığından çıkmayı ister” ve “İsrail hiçbir başvuruda çıkış istemez” cümlelerinin ikisi de hatalıdır.

Vatandaşlık Kanunu m.2, 5–7 ve 14 birlikte okunmalıdır. Türk nüfusuna kayıt ise bu kazanımın ardından gelen, farklı bir işlemdir.

Dönüş Yasası: Yahudi, çocuk, torun ve eş kategorileri

Dönüş Yasası m.1, kanun kapsamındaki Yahudinin İsrail’e göç hakkını düzenler. Madde 4B’deki tanım, Yahudi anneden doğmuş veya Yahudiliğe geçmiş ve başka dine mensup olmayan kişiye ilişkindir. Başvurunun hangi kategoriye dayandığı, kanunun kendi tanımıyla belirlenir; yalnız kişinin soyadı veya ailedeki sözlü anlatım yeterli hukuki açıklama değildir.

Madde 4A hakları ayrıca bir Yahudinin çocuğuna ve torununa; Yahudinin eşine, çocuğunun eşine ve torununun eşine genişletir. Yahudi tanımına bizzat girmek ile bir aile üyesinin hakkından yararlanmak aynı şey değildir. Madde 4A’da, daha önce Yahudi olup dinini kendi iradesiyle değiştiren kişiye ilişkin istisna da bulunur. Kanundaki kategori atlanarak bütün aile üyelerine aynı sonuç yazılamaz.

Hakkın dayandığı aile üyesinin hayatta olması veya İsrail’e göç etmiş bulunması m.4A/2 uyarınca zorunlu değildir. Buna karşılık m.2’deki sınırlamalar aile bağına dayanan kişilere de uygulanır. Yahudi halkına yönelik faaliyet, kamu sağlığı veya devlet güvenliği tehlikesi ve kamu esenliğini tehlikeye sokan suç geçmişi bakımından kanundaki ret rejimi saklıdır. Aile bağının ispatı, bu incelemeleri kaldırmaz.

Bu yol ile vatandaşlık arasındaki bağlantı, Vatandaşlık Kanunu m.2’deki dönüş yoluyla kazanımdır. Olağan başvurudaki “son beş yılda üç yıl” şartını Aliyah dosyasına aynen taşımak yanlıştır. Kanuni kapsamın belirlenmesi, göç statüsünün tanınması ve vatandaşlık kaydı kendi aşamalarında değerlendirilir.

Olağan vatandaşlığa alınmada madde 5’in altı şartı

Dönüş Yasası kapsamına girmeyen ergin yabancı için Vatandaşlık Kanunu m.5/a şu koşulları birlikte düzenler: başvuru sırasında İsrail’de bulunmak; başvurudan önceki beş yılın üç yılında İsrail’de bulunmuş olmak; daimi ikamet hakkına sahip olmak; İsrail’e yerleşmiş veya yerleşme niyetinde olmak; belirli ölçüde İbranice bilmek; önceki vatandaşlıktan çıkmış olmak veya İsrail vatandaşlığını kazanınca yabancı vatandaşlığının sona ereceğini kanıtlamak.

Üç yılın dolması tek başına vatandaşlık değildir. Daimi ikamet hakkı, ülkede geçirilen günler ve yerleşme şartı ayrı unsurlardır. Yalnız bir taşınmaz edinilmesi, kanundaki ikamet ve vatandaşlık şartlarını tamamlamaz. Turist giriş kaydı ile daimi ikamet hakkı da aynı hukuki statü değildir.

Madde 5/b, şartlar sağlansa dahi Bakanın değerlendirmesi ve vatandaşlığa alma belgesi verilmesini düzenler. Madde 5/c–d’deki sadakat beyanı ve kazanım tarihi de işlemin parçasıdır. Randevu alınması, harç ödenmesi veya dosya numarası verilmesi vatandaşlığın kazanıldığı anlamına gelmez. Bakanlığın daimi ikamet sahibi kişilerin vatandaşlık başvurusu hizmet sayfası, bu başvuru yolunun uygulama kaynağıdır.

Türk vatandaşlığından çıkış her durumda zorunlu mu?

Madde 5/a-6 olağan başvuruda çıkış şartını koyar. Ancak m.6/d, özel bir neden bulunduğu değerlendirmesiyle m.5/a’nın belirli koşullarından, aralarında çıkış şartı da olmak üzere, muafiyet verilmesine imkân tanır. Muafiyet kanunda vardır fakat her başvurucu için verilmiş sayılmaz. Dosyada hangi hükme göre ve hangi kapsamda muafiyet tanındığı gösterilmelidir.

Vatandaşlık Kanunu m.14, vatandaşlığa alınmaya ilişkin özel hükümler saklı kalmak üzere iki vatandaşlığı tanıyan çerçeveyi kurar. Bu hüküm, m.5’teki şartı yok sayma gerekçesi değildir. Dönüş, doğum, eş veya olağan başvuru aynı başlık altında toplansa da önceki vatandaşlığın durumu her kazanım yolunun kendi maddesine göre değerlendirilir.

Türkiye’de vatandaşlıktan izinle çıkış 5901 sayılı Kanun m.25 ve devamındaki ayrı sürece tabidir. İsrail makamı önünde verilen bir beyan, Türk hukukundaki çıkış işlemi tamamlanmış gibi sunulmamalıdır. İzin, çıkma belgesi ve yabancı vatandaşlığı kazanma tarihi arasında doğru sıra kurulmalıdır. Türk işlemleri için Türk vatandaşlığından izinle çıkma şartları ayrıca incelenmelidir.

İsrail vatandaşıyla evlilik: nikâh vatandaşlık belgesi değildir

Vatandaşlık Kanunu m.7, İsrail vatandaşının veya m.5 koşullarını taşıyan ya da bu koşullardan muaf bir vatandaşlık başvurucusunun eşine ilişkin kolaylaştırmayı düzenler. Eşin m.5’teki koşulları taşımaması tek başına bu özel hükmün uygulanmasını dışlamaz. Bununla birlikte evlilik tarihinde otomatik vatandaşlık kazanımı yoktur; başvuru ve yetkili makamın işlemi gerekir.

Madde 7 üzerinden inceleme ile Dönüş Yasası m.4A’daki aile üyeliği aynı dosya değildir. Bir kişi İsrail vatandaşının eşi olduğu için m.7’ye dayanırken, başka bir kişi Dönüş Yasası kapsamında bir aile üyesinin göç hakkına dayanır. Bu ayrım, hangi belgelerin ve hangi kazanım hükümlerinin uygulanacağını değiştirir.

Burada bütün evlilik dosyalarına uygulanacak tek bir kesin sonuç süresi verilmemektedir. Kanuni eş kapsamı ile idarenin ilişki, kimlik ve ikamet incelemesi ayrıdır. Evlilik belgesinde tarafların kimliği ve önceki evliliğin sona ermesine ilişkin kayıtların tutarlı olması, dosyanın hukuki bağının açıklanması bakımından gereklidir; belge sunulması olumlu kararı garanti etmez.

İsrail vatandaşının yurt dışında doğan çocuğu ve kuşak sınırı

Vatandaşlık Kanunu m.4, doğumla kazanımı düzenler. İsrail’de, doğum tarihinde annesi veya babası İsrail vatandaşı olan çocuk ile İsrail dışında doğan çocuk için düzenlenen koşullar aynı değildir. Yurt dışında doğumda ebeveynin İsrail vatandaşlığını hangi yoldan kazandığı belirleyicidir: dönüş, ülkede ikamet, vatandaşlığa alınma veya İsrail’de doğum gibi m.4/a-2’de sayılan dayanaklar incelenir.

Yurt dışında doğan ikinci kuşak için sınırsız, kendiliğinden vatandaşlık aktarımı varsayılamaz. Madde 9’da belirli çocuklara başvuru üzerine vatandaşlık verilmesi ayrıca düzenlenir. “Ebeveynin İsrail pasaportu var” bilgisi, çocuğun doğumla vatandaş olup olmadığını tek başına çözmez; ebeveynin kazanım dayanağı ve çocuğun doğum yeri birlikte okunur.

Ebeveynin sonradan vatandaşlığa alınması halinde m.8’deki çocuk, ikamet ve ebeveynlik koşulları uygulanır. Doğumla kazanım, ebeveyne bağlı sonradan kazanım ve m.9 başvurusu birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Aynı ailede farklı tarihlerde doğan çocukların hukuki dayanakları da ayrı gösterilmelidir.

Belge hazırlığı: hangi kayıt hangi şartı ispatlar?

Dönüş Yasası dosyasında esas mesele, m.4A veya m.4B kapsamına girildiğinin ve aile zincirinin gösterilmesidir. Doğum, evlilik ve isim değişikliği kayıtları, ilgili kişiler arasındaki bağın kesintisiz kurulmasını sağlar. Bu kayıtlar, doğrudan bir vatandaşlığa alma kararı değildir.

Olağan dosyada ise m.5’in her unsuru ayrı gösterilmelidir: daimi ikamet hakkı, beş yıllık dönemde ülkede bulunma, yerleşme ve önceki vatandaşlığın durumu. Türk nüfus kaydı tek başına İsrail’de daimi ikamet hakkını; İsrail ikamet kartı da Türk vatandaşlığından çıkıldığını kanıtlamaz. Eş veya çocuk başvurusunda hangi özel hükmün kullanıldığı başvuruda açık tutulmalıdır.

Bu ayrım, gereksiz belge tekrarını azaltır: aynı olay için birden fazla genel dilekçe hazırlamak yerine, kanundaki her şartın karşısına onu ispatlayan resmî kayıt konur. Tercüme ve tasdik usulü, belgenin kullanılacağı makamın kabul kurallarına göre belirlenir; her belge için aynı tasdik yöntemi bulunduğu varsayılmaz.

İsrail vatandaşlığının Türk nüfusuna bildirilmesi

Türk vatandaşlığı devam ederken İsrail vatandaşlığı kazanılmışsa 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.44 uygulanır. Kazanım belgelendirilir; iki kaydın aynı kişiye ait olduğu tespit edilerek aile kütüğüne çok vatandaşlık açıklaması işlenir. Bu işlem, İsrail vatandaşlığını veren kararın yerine geçmez.

Türk vatandaşlığından çıkılmışsa mesele yalnız çok vatandaşlık bildirimi değildir; Türk vatandaşlığının yeniden kazanılıp kazanılmadığı ayrıca belirlenir. İki statünün fiilen ve hukuken devamı kontrol edilmeden “çifte vatandaş” kaydı üzerinden işlem yürütülmemelidir. Ayrıntılı belge ayrımı nüfusa bildirim rehberinde; Türk askerlik yükümlülüğü ise ayrı olarak çifte vatandaşlık ve askerlik yazısında ele alınmıştır.