İstanbul Boğaziçi’nde Tapulu Koruda Ağaç Kesimi ve Yeşil Alan
İstanbul Boğaziçi’nde tapulu bir korunun sahibi olmak, korudaki ağaçları kaldırma veya alanı başka kullanıma açma yetkisini kendiliğinden vermez. 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu m.5, orman sayılmayan özel mülkiyetteki koruları da yeşil alan rejimine alır; bu alanlardaki ağaç varlığının yok edilmesini ve tahribini yasaklar. Hüküm yalnız belediye parklarını veya kamuya açık koruları korumaz. Özel tapu ile özel koruma yükümlülüğü aynı taşınmazda birlikte bulunur.
Başvuruda belirleyici ayrım, mülkiyet belgesi, taşınmazın hukuki statüsü, ağaçların teknik tespiti ve müdahaleye ilişkin idari karar arasındadır. Ağaç rölövesi hazırlanması veya İBB tarafından ağaç revizyon kontrolü yapılması, kendi başına kesim izni değildir. Bu yazı, İstanbul’daki özel koru sahibinin parsel ve ağaç dosyasını hangi kanuni ayrımlarla incelemesi gerektiğini; kuruma sunulacak belgeleri ve yükleniciye iş verilirken korunacak sınırları açıklar.
Tapu hakkının Boğaziçi korumasıyla ilişkisi
Türk Medenî Kanunu m.683, malikin kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisini hukuk düzeninin sınırları içinde tanır. Dolayısıyla tapu, kamu hukuku kaynaklı koruma hükümlerini ortadan kaldıran bir belge değildir. Mülkiyetin kişiye ait olduğu tespiti, yapılmak istenen fiziki müdahalenin hukuka uygunluğu sorusunu ayrıca cevaplamaz. Bu iki inceleme birlikte yürütülür.
2960 sayılı Kanun m.3/a, Boğaziçi’nin kültürel ve tarihi değerleriyle doğal güzelliklerinin muhafazasını ve doğal yapısının korunmasını temel alır. M.5 ise belirli alanlardaki bitki varlığına yönelik daha somut koruma getirir. Arsanın değerini yükseltmek, manzarayı açmak veya bahçe kullanımını kolaylaştırmak gibi özel menfaatler bu kanuni yasağı kendiliğinden kaldıran istisnalar değildir.
Tapu satışında kullanılan “bakımsız bahçe”, “temizlenecek alan” veya “peyzaja uygun koru” ifadeleri hukuki statünün yerine geçmez. Alıcı, satıcının kullanım açıklamasını plan kaydı ve koruma belgeleriyle karşılaştırmalıdır. Özellikle satıştan önce ağaçların kaldırılacağı taahhüdü verilmişse, bu işin kanunen gerçekleştirilebilirliği ayrıca incelenmelidir. Ticari sözleşmeyle, idarenin yetkisindeki bir izin verilmiş sayılamaz.
M.5 hangi alanları kapsar, hangilerini otomatik kapsamaz?
2960 m.5; Boğaziçi alanında orman sayılmayan, kamuya veya özel mülkiyete ait koru, koruya katılacak alan, çayır, mesire yeri, bostan ve benzeri alanları yeşil alan sayar. Bitki varlıklarının geliştirilerek korunmasını emreder. Bu nedenle yalnız yoğun ağaçlı büyük korulara bakılmaz; kanunda sayılan diğer alanların statüsü de incelenir. Koruma, yalnız ağacın tek başına anıt olarak tescil edilmiş olmasına bağlı değildir.
Buna karşılık İstanbul’daki her özel bahçeyi, yalnız içinde birkaç ağaç bulunduğu için m.5 kapsamındaki koru ilan etmek de doğru değildir. Önce parselin 2960 m.2’de tanımlanan Boğaziçi alanında bulunup bulunmadığı, ardından plan ve diğer hukuki kayıtları belirlenir. İlçe adı veya Boğaz’a yakınlık yeterli sınıflandırma sağlamaz. Sarıyer ve Beykoz içindeki parsellerin tamamı tek bir plan rejimine tabi kabul edilemez.
İnceleme güncel ada ve parsel üzerinden yürütülmelidir. Eski parsel numarası, ifraz veya tevhit nedeniyle değişmişse kayıtların bağlantısı kurulmalıdır. Yerinde gösterilen bahçe sınırıyla tapu ve plan sınırı aynı olmayabilir. Sarıyer imar ve Boğaziçi hukuku rehberindeki belge hazırlığı, bu ilk eşleştirmeyi tamamlamak için kullanılabilir. Ağaç dosyası daha sonra doğru parselin üzerine kurulmalıdır.
Orman sayılmayan koru ile orman statüsü ayrı konulardır
M.5’in başlangıcındaki “orman sayılmayan” ayrımı önemlidir. Bir taşınmazın orman sayılıp sayılmadığı, yalnız özel tapusuna veya sahibinin verdiği isme bakılarak çözülemez. 6831 sayılı Orman Kanunu m.1, ormanın tanımını ve orman sayılmayan yerlerin gruplarını düzenler. Somut parsel için kadastro, orman sınırı ve ilgili statü belgeleri birlikte incelenir.
2960 m.4, Boğaziçi alanında devlet ormanı statüsüne alınacak yerler hakkında farklı hükümler içerir; özel mülkiyetteki bu yerlerin kamulaştırılmasını düzenler. M.5 kapsamında yeşil alan sayılma ile m.4’teki devlet ormanı statüsü ve kamulaştırma aynı hukuki işlem değildir. Her özel korunun mülkiyetinin kendiliğinden Hazineye geçtiği söylenemez. Buna karşılık mülkiyetin özel kişide kalması da bitki varlığını tahrip yasağını sona erdirmez.
Orman sınırı, 2/B ve mülkiyet kaydında uyuşmazlık varsa Beykoz 2/B ve orman sınırı rehberi ayrı inceleme alanıdır. Ağaç müdahalesi başvurusunda bu statü belirsiz bırakılmamalıdır. Orman sayılmadığına ilişkin bir değerlendirme de Boğaziçi koruma rejiminin bulunmadığı anlamına gelmez. M.5 zaten orman sayılmayan belirli alanları korumaktadır.
Kesim, budama, söküm ve alan düzenlemesi aynı işlem değildir
Kanundaki yasak, ağaç varlığının yok edilmesi veya tahribidir. İşin teklif formuna “budama”, “temizlik” ya da “peyzaj” yazılması, yapılacak uygulamanın gerçek niteliğini değiştirmez. İncelemede ağacın hangi kısmına, hangi amaçla ve hangi teknik yöntemle müdahale edileceği açıklanmalıdır. Ağacı korumaya yönelik bakım ile ağaç varlığını ortadan kaldıran veya tahrip eden uygulama aynı değerlendirmeye tabi tutulamaz.
Sökülüp başka yere dikileceği söylenen ağacın da mevcut yerinden kaldırılması planlanan müdahalenin parçasıdır. Nakil amacı, koru ve plan statüsünün incelenmesini gereksiz kılmaz. Dosyada taşınacak ağacın kimliği, konumu, müdahalenin gerekçesi ve uygulama kapsamı açık olmalıdır. Teknik raporun nakli uygun görmesi ile yetkili idarenin ilgili rejim kapsamında karar vermesi farklı aşamalardır.
Zemin düzenlemesi, kazı veya yapı işi de yalnız ağaç gövdesinin kesilip kesilmediğiyle değerlendirilmez. M.3/a doğal yapıyı, m.5 bitki varlığını korur. Uygulamanın korunan alanı ve ağaçları nasıl etkilediği proje üzerinde gösterilmelidir. Bir işlemin inşaat projesinde yer alması, projeye konu bütün ağaç müdahalelerinin ayrıca ve sınırsız biçimde onaylandığı anlamına gelmez. Kararın kapsamı, eki ve şartları okunmalıdır.
Mahallî ürün yetiştirme hükmü alanı boşaltma izni değildir
2960 m.5, yeşil alan sayılan yerlerde mahallî mahsullerin yetiştirilmesine devam edilmesini ayrıca düzenler. Bu cümle, bostan ve benzeri kullanımların kanun tarafından bütünüyle dışlanmadığını gösterir. Fakat aynı maddenin ağaçları yok etme ve tahrip yasağı da yürürlüktedir. Ürün yetiştirme hükmü, koruyu ağaçsız hale getirip başka faaliyete açma konusunda genel yetki vermez.
Yeni fidan dikme taahhüdü de mevcut ağaç varlığını izinsiz ortadan kaldırmayı hukuka uygun hale getiren genel bir istisna değildir. Koruma ve geliştirme yükümlülüğü ile yapılacak müdahalenin hukuki koşulları birlikte ele alınır. Peyzaj projesinde yeşil renkli alan bulunması veya uygulama sonrasında başka türler dikilmesi, önceki müdahalenin dayanağını kendiliğinden oluşturmaz. İncelemenin konusu hem mevcut varlığın korunması hem de önerilen işlemdir.
Parselin bugün ağaçsız görünmesi plan kararını kaldırır mı?
2960 m.5, imar planında yeşil alan olarak belirlenmiş arsaların ağaçlandırılması için gerekli tedbirlerin alınmasını da düzenler. Dolayısıyla mevcut ağaç sayısının azalması veya parselin bir bölümünün boş görünmesi, planın yeşil alan kararını kendiliğinden hükümsüz kılmaz. Ağaç varlığının bugünkü fotoğrafıyla, taşınmazın hukuken hangi kullanıma ayrıldığı ayrı bilgiler olarak değerlendirilir. Parselin geçmiş kullanımı ve güncel planı aynı dosyada karşılaştırılır.
Kanun’un m.3/n hükmü, imar planlarında parseller için belirlenen kullanım kararlarının tapu siciline işlenmesini öngörür. Bu nedenle satın alma veya proje hazırlığında tapu beyanlarıyla yetinmeden plan kaydı ve idaredeki belgeler de görülmelidir. Belgeler arasında uyumsuzluk varsa kullanım kararının tarih ve kapsamı açıklığa kavuşturulur. Bir ilan fotoğrafındaki boş alan, üzerinde yapılaşma veya bütün ağaçları değiştirme hakkının bulunduğuna ilişkin resmî belge değildir. Satış ve uygulama kararı bu görsel izlenime dayandırılmamalıdır.
İBB ağaç revizyon kontrolü neyi doğrular?
İBB Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğünün 2026 hizmet envanterinde, 20 numaralı hizmet Plankote Kontrol ve Ağaç Revizyon Kontrolü olarak yer alır. Açıklama, kotların ve ağaçların gösterildiği belgenin yerinde kontrolünü ve onayını konu alır. Hizmeti yürüten birim Harita Bürosudur. Bu işlem, zeminin ve ağaçların gösterimine ilişkin teknik belgenin kontrolüdür.
Envanterde dilekçe, belirtilen harita yapım kurallarına uygun hazırlanmış plankote ve vekâletname belgeleri sayılır. Temsilciyle işlem yapılması halinde temsil yetkisi de dosyada bulunmalıdır. Bu belge listesi, İstanbul’daki bütün ağaç kesim başvuruları için tek ve eksiksiz izin listesi olarak sunulamaz. Envanterde tanımlanan hizmetin amacı ve kapsamı korunmalıdır.
Kontrol edilmiş bir plankotede ağaçların işaretlenmiş olması, bunların kesilmesine karar verildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde çizimdeki bir değişikliğin onaylanması, müdahale hakkındaki kararın yerine geçmez. Dosyada belge onayı ile uygulama izni ayrı aranır. Hizmet için ücret ödenmesi, evrak kayıt numarası alınması veya envanterde belirtilen sürenin geçmesi de kendiliğinden kesim yetkisi yaratmaz.
Ağaç rölövesi ve teknik rapor kararın yerine geçmez
İBB envanterinin plan tadilatıyla ilgili hizmetlerinde, parsel üzerinde ağaç bulunması halinde ağaç rölöve raporu da istenir. Bunun işlevi, değerlendirmeye konu ağaç varlığını ortaya koymaktır. Plan dosyasının ağaçları göstermesi, teknik incelemenin eksiksiz yürütülmesine hizmet eder. Raporun varlığı, plan değişikliğinin kabul edildiğini veya her ağaca müdahale edilebileceğini göstermez.
Hukuki dosyada rapordaki ağaç numarası, konum, fotoğraf ve müdahale talebi eşleştirilmelidir. Raporda incelenen ağaçla sahada işlem yapılacak ağacın aynı olduğu anlaşılmalıdır. Toplu biçimde “bahçedeki ağaçlar” denilmesi, kapsamı denetlenebilir kılmaz. Ölçüm tarihiyle uygulama tarihi arasındaki değişiklikler de kayıt altına alınmalıdır. Bu eşleştirme özellikle bir parselde farklı statüde ağaçlar bulunması halinde önem taşır.
Özel teknik rapor, uzman görüşünün dayanağını ve önerisini açıklar; idari karar ise yetkili merciin hangi işleme hangi kapsamda izin verdiğini gösterir. Yüklenicinin hazırladığı teklif veya saha ekibinin sözlü açıklaması bu iki belgeden birinin yerine konulamaz. Başvuru sahibinin, raporun sonuç bölümünü izin metni gibi kullanması yerine kararın tarihini, sayısını ve eklerini ayrıca kontrol etmesi gerekir.
Yetkili kurum ağaç ve alan statüsüne göre belirlenir
3194 sayılı Kanun m.46, Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm uygulamalarını İBB’ye; gerigörünüm ve etkilenme uygulamalarını ilgili ilçe belediyesine bırakır. Bu görev dağılımı, orman veya tabiat varlığı mevzuatındaki yetkilerin tamamının belediyede toplandığı anlamına gelmez. İmar işlemini yürüten birim ile özel koruma kararını verecek birim aynı olmayabilir.
2863 sayılı Kanun m.9, koruma hükümlerine ve ilgili kararlara aykırı inşai ve fiziki müdahaleyi yasaklar. Aynı Kanun’un Ek m.4 hükmü, tabiat varlıkları, doğal sitler ve bunların koruma alanlarına ilişkin görev ve yetkiyi çevre ve şehircilik alanındaki Bakanlık ve ilgili komisyon sistemiyle ilişkilendirir. Kültür varlığı kurulu ile tabiat varlığı komisyonu adları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Anıt ağaç bakımından Bakanlığın resmî başvuru açıklaması, başvurunun Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunda değerlendirilmek üzere il müdürlüğüne yapılacağını belirtir. İstanbul’daki dosyada bu yol, belediye imar evrakından ayrıca kontrol edilir. Bakanlığın Anıt Ağaç ve Tescilli Ağaç Bakımı hizmeti de ayrı bir resmî hizmet olarak listelenmektedir; hizmet başlığı doğrudan kesim onayı anlamına gelmez.
Kurumuş veya tehlike yaratan ağaç için dosya nasıl kurulur?
Ağacın kuru, hastalıklı veya devrilme riski taşıdığı iddiası, teknik tespitin konusudur. Bu iddia başvuruda ağacın numarası, yeri, tarihli görüntüleri ve uzman değerlendirmesiyle somutlaştırılmalıdır. “Kuru olduğu için bütün izinler gereksizdir” şeklinde bir sonuç m.5’ten çıkmaz. Koruma statüsü ve müdahalenin yetkili merci tarafından değerlendirilmesi gereği, kullanılan bakım gerekçesinden ayrı ele alınır.
Can güvenliği bakımından acil tehlike varsa tehlikeli alana erişim önlenmeli ve ilgili kamu birimine açık konumla bildirim yapılmalıdır. Bildirimde hangi ağacın hangi riski yarattığı gösterilir. Sonraki incelemede başvuru saati, alınan talimat, teknik tespit ve yapılan işin kapsamı birbirini doğrulamalıdır. Aciliyet iddiası, ilgisiz başka ağaçların kaldırılması veya korunun genel temizliği için sınırsız gerekçe oluşturmaz.
Bu başvurunun amacı, somut tehlike ile koruma yükümlülüğünü aynı dosyada çözmektir. Teknik raporun önerdiği iş ile idari kararın izin verdiği iş farklıysa sahadaki uygulama karara göre sınırlandırılır. Kararda yalnız belirli ağaca veya belirli müdahaleye yer verilmişse izin tüm parseldeki ağaçlara yayılmaz. Karar eki çizimin uygulama ekibine verilmesi ve iş bitiminde yapılan işlemin kaydı bu sınırın denetlenmesini sağlar.
Yüklenici sözleşmesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz
Malikin peyzaj firmasıyla anlaşması, firmanın da “izinleri biz hallederiz” demesi tek başına kamu hukuku bakımından izin oluşturmaz. Sözleşmede hangi başvurunun kimin tarafından yapılacağı, hangi karar alınmadan işe başlanmayacağı ve onay kapsamının nasıl korunacağı açık yazılmalıdır. Ağaç numaraları ve onaylı ekler iş tanımına bağlanmalıdır. Genel “bahçe düzenlemesi” ifadesi, kesim veya söküm sınırını göstermeye yetmez.
Türk Borçlar Kanunu m.27, emredici hükümlere ve kamu düzenine aykırı sözleşmelerin geçersizliğini düzenler; kısmi hükümsüzlük bakımından ayrıca kural içerir. Bu nedenle yasak müdahalenin sözleşmeye yazılması, işi hukuken yapılabilir hale getirmez. M.49 kapsamında da kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına verilen zarar için giderim yükümlülüğü doğar; sorumlulukta fiil, kusur, zarar ve bağlantı somutlaştırılır.
Yaptırımın değerlendirilmesiyle sözleşme ilişkisindeki tazminat talebi birbirinden ayrıdır. “Cezayı firma öder” kaydı, idarenin kanundan doğan yetkisini veya kanunun belirlediği sorumluyu tarafların isteğine göre değiştirmez. İş sahibinin ve uygulayıcının kendi davranışları, talimatları ve belgeleri ayrı incelenir. Bu nedenle teklif, onay, iş emri ve uygulama kayıtlarının birlikte saklanması yalnız ödeme uyuşmazlığı için değil müdahalenin kapsamı için de gereklidir.
Tahripten sonra eski hale getirme yükümlülüğü
2960 m.18’in doğal yapıya ilişkin düzenlemesi, özellikle kıyı, sahil şeridi ve öngörünüm bölgesindeki tahrip veya nitelik bozulmasını ele alır. Bu hüküm, doğal yapının en geç bir yıl içinde aslına uygun hale getirilmesi sorumluluğunu da düzenler. Yerine getirilmemesi halinde idarece eski hale getirme ve masrafların iki katıyla fail ve mal sahibinden müteselsilen tahsili öngörülür. Bu özel sonuç, maddede belirtilen bölge ve fiil koşullarıyla okunmalıdır.
Kesimden sonra yeni ağaç dikilmiş olması, yapılan müdahalenin geçmişe dönük olarak izinli sayılmasını sağlamaz. Eski hale getirme işlemi, ilgili kararın ve koruma rejiminin gereklerine uygun yürütülmelidir. Tescilli yapı veya sit alanıyla bağlantılı fiziki müdahalelerde 2863 m.9’a göre izinsiz tadilat ve müdahale ayrı dayanakları açıklar. Somut sorumluluk, alanın statüsü ve yapılan işin gerçek kapsamı üzerinden belirlenir.
Sık sorulan sorular
İstanbul Boğaziçi’nde tapulu korumdaki ağaçları kesebilir miyim?
Tapu tek başına kesim yetkisi vermez. 2960 m.5 kapsamındaki orman sayılmayan özel korularda ağaç varlığını yok etmek ve tahrip etmek yasaktır. Alanın statüsü ve yapılmak istenen müdahalenin hukuki dayanağı önceden belirlenmelidir.
Bu koruma yalnız kamuya açık korular için mi geçerli?
Hayır. M.5, kamu kurumlarına ait yerlerin yanında özel mülkiyetteki koru ve maddede sayılan diğer yeşil alanları da kapsar. Alanın halka kapalı olması koruma hükmünü kendiliğinden kaldırmaz.
Her Sarıyer veya Beykoz bahçesi m.5 kapsamında mı?
İlçe adı tek başına yeterli değildir. Parselin 2960 m.2 kapsamındaki Boğaziçi sınırı, plan durumu ve m.5’teki alan niteliği kontrol edilir. Her özel bahçe yalnız ağaç bulunduğu için otomatik koru sayılmaz.
Orman sayılmayan parselde Boğaziçi ağaç yasağı uygulanır mı?
Evet; m.5 özellikle orman sayılmayan koru ve diğer sayılan alanları düzenler. Orman statüsünün bulunmaması, Boğaziçi yeşil alan korumasının da bulunmadığını göstermez. Parselin iki mevzuat bakımından statüsü ayrı incelenir.
Ağaç revizyon kontrolü onaylandıysa kesim izni alınmış olur mu?
Hayır. İBB 2026 hizmet envanterindeki 20 numaralı işlem, kotları ve ağaçları gösteren belgenin yerinde kontrolü ve onayıdır. Teknik belgenin onayı, kendiliğinden ağaç kesme veya sökme izni oluşturmaz.
Ağaç rölöve raporu hazırlatmak tek başına yeterli mi?
Yeterli değildir. Rölöve ve teknik rapor mevcut ağaç varlığını ve talebi belgelemeye hizmet eder. Müdahale için gerekli idari kararın yetkili merci tarafından verilmiş olması ve uygulamanın karar kapsamına uyması ayrıca aranır.
Ağacın kurumuş olduğunu söylemem izin gereğini kaldırır mı?
Hayır. Kuruluk ve tehlike iddiası teknik tespitle somutlaştırılır; koruma statüsü ayrıca değerlendirilir. Acil risk ilgili kamu birimine bildirilir. Bu gerekçe, parseldeki bütün ağaçları kaldırma yetkisi vermez.
Boğaziçi’ndeki anıt ağaç için nereye başvurulur?
Bakanlığın resmî açıklamasına göre anıt ağaç başvurusu, Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunda değerlendirilmek üzere il müdürlüğüne yapılır. İstanbul’daki dosyada belediye imar işlemleriyle bu özel koruma süreci ayrı kontrol edilir.
Kestiğim ağacın yerine fidan dikmem işlemi hukuka uygun yapar mı?
Yeni fidan dikimi, izinsiz veya yasak müdahaleyi kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez. 2960 m.5’in koruma yükümlülüğü ve ilgili kararın koşulları geçerlidir. Eski hale getirme gerekiyorsa onun kapsamı da ayrıca belirlenir.
Peyzaj firmasının sorumluluğu üstlenmesi beni tamamen korur mu?
Tarafların sözleşmesi kanuni sorumluluk düzenini değiştiremez. İş sahibinin ve uygulayıcının davranışları, izin belgeleri ve talimatları incelenir. TBK m.27 ve m.49 ile ilgili özel koruma hükümleri ayrı sonuçlar doğurur.
Resmî dayanaklar
2960 sayılı Boğaziçi Kanunu: m.2, m.3/a ve n, m.4, m.5 ve m.18’in doğal yapıya ilişkin fıkrası. 3194 sayılı İmar Kanunu: m.46. 6831 sayılı Orman Kanunu: m.1.
2863 sayılı Kanun: m.9 ve Ek m.4. Türk Medenî Kanunu: m.683. Türk Borçlar Kanunu: m.27 ve m.49.
İBB Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğü 2026 hizmet envanteri: 20 numaralı plankote ve ağaç revizyon kontrolü ile plan tekliflerinde ağaç rölövesi kayıtları. Bakanlık anıt ağaç başvuru açıklaması ve resmî bakım hizmeti.
İstanbul ofisinde görüşme
Maslak · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
