İstinaf Mahkemesi Duruşma Yapmadan Karar Verebilir mi? HMK 353 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesi, bölge adliye mahkemesinin belirli hâllerde duruşma açmadan karar verebileceğini açıkça düzenler. Bölge adliye mahkemesi bazı usul eksikliklerinde ilk derece kararını kaldırıp dosyayı yeniden görülmek üzere gönderebilir; bazı hâllerde ise dosyanın esası hakkında duruşmasız karar verebilir. Bu nedenle “istinafa giden her hukuk dosyasında mutlaka duruşma yapılır” şeklindeki düşünce yanlıştır. Duruşma yapılıp yapılmayacağı, istinaf sebebine, dosyadaki eksikliğin niteliğine ve HMK m.353 ile m.356-358 hükümlerine göre belirlenir.
HMK 353’te Temel Kural Nedir?
İstinaf, ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesi tarafından kanunun çizdiği sınırlar içinde incelenmesidir. Bu inceleme her dosyada yeniden baştan bir duruşma yapılacağı anlamına gelmez. HMK m.353, ön inceleme sonunda dosyada belirli nitelikte hukuka aykırılıklar bulunduğunda veya dosyanın duruşma yapılmadan sonuçlandırılması mümkün olduğunda bölge adliye mahkemesine duruşmasız karar verme yetkisi tanır.
Maddenin iki ana grubu vardır. Birinci grupta bölge adliye mahkemesi uyuşmazlığın esasını çözmeden ilk derece kararını kaldırır ve dosyayı yeniden görülmek üzere ilgili mahkemeye gönderir. İkinci grupta ise ilk derece yargılamasındaki durum dosya üzerinden değerlendirilmeye elverişlidir ve bölge adliye mahkemesi doğrudan esasa ilişkin karar verebilir.
Bu ayrım önemlidir. “Duruşma yapılmadı” denilmesi tek başına tarafın dinlenilmediği veya istinafın yüzeysel incelendiği anlamına gelmez. Kanun, bazı hukuki sorunların dosya üzerinden çözülmesini özellikle kabul etmiştir. İstinaf dosyasının ön inceleme safhası için sitedeki UYAP’ta istinaf ön inceleme için atama bekliyor ne demek? rehberi ayrıca incelenebilir.
Güncel madde metni ve diğer HMK hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.
Hangi Hâllerde Karar Kaldırılıp Dosya Geri Gönderilebilir?
HMK m.353/1-a, bölge adliye mahkemesinin bazı ağır usul sorunlarında esasa girmeden ilk derece kararını kaldırmasını ve dosyayı yeniden görülmek üzere göndermesini düzenler. Davaya bakması yasak bir hâkimin karar vermesi, haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması, görev veya yetkiyle ilgili kanunda sayılan aykırılıklar, diğer dava şartlarına aykırılık, usule aykırı biçimde davanın açılmamış sayılması veya kanunda belirtilen benzeri durumlar bu kapsamda değerlendirilir.
2020 yılında değiştirilen HMK m.353/1-a-6 ayrıca önemlidir. İlk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması hâlinde bölge adliye mahkemesi dosyayı duruşma yapmadan kaldırma ve geri gönderme yoluna gidebilir.
Buradaki mekanizma bir “bozma” teriminden ziyade istinaf sisteminin kendi karar biçimidir. Bölge adliye mahkemesi ilk derece kararını kaldırır ve dosyanın yeniden görülmesine karar verir. Dosya, kararı veren mahkemeye, yargı çevresindeki uygun başka bir mahkemeye veya görevli-yetkili mahkemeye gönderilebilir.
Önemli nokta, her delil eksikliğinin otomatik olarak geri gönderme sebebi olmamasıdır. Kanun, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmaması veya değerlendirilmemesi ölçütünü kullanır. Dosyanın niteliği, eksik işlemin kapsamı ve yeniden yargılama ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
Bölge Adliye Mahkemesi Duruşma Yapmadan Esas Hakkında Karar Verebilir mi?
Evet. HMK m.353/1-b, belirli durumlarda bölge adliye mahkemesinin uyuşmazlığın esası hakkında duruşmasız karar verebilmesini düzenler. İlk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılırsa istinaf başvurusu esastan reddedilebilir.
Yargılamada eksiklik bulunmamakla birlikte kanunun somut olaya uygulanmasında hata yapılmış ve yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç yoksa, bölge adliye mahkemesi kararı düzelterek yeniden esas hakkında hüküm kurabilir. Kararın gerekçesinde hata bulunması da bu grupta değerlendirilebilir. Böyle bir durumda yalnız hukuki nitelendirme veya gerekçe sorunu için duruşma açılması zorunlu değildir.
Yargılamadaki eksikliklerin dosya üzerinden ve duruşma açılmadan tamamlanabilecek nitelikte olması hâlinde de gerekli tamamlama yapıldıktan sonra başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında karar verilebilir. Bu nedenle istinaf dosyasının duruşma günü verilmeden karara çıkması, tek başına usulsüzlük göstergesi değildir.
İstinaf incelemesinin sebeplerle bağlılığı konusunda istinaf dilekçesinde sebep yazılmazsa ne olur? yazısı da önemlidir. Kamu düzenine ilişkin hususlar ise HMK m.355 gereğince bölge adliye mahkemesince resen gözetilir.
Hangi Durumlarda İstinafta Duruşma Açılır?
HMK m.353 kapsamındaki duruşmasız karar hâllerinin dışında, esas incelemesinin duruşmalı yapılması gereken durumlarda HMK m.356 ve devamı uygulanır. Başka bir ifadeyle, dosyanın HMK m.353’te sayılan duruşmasız karar yollarından biriyle çözülememesi hâlinde bölge adliye mahkemesi esas incelemesi için duruşma açabilir.
Duruşma kararı verildiğinde taraflara çağrı yapılır. Tarafların çağrıya rağmen gelmemesinin sonuçları ayrıca HMK m.358’de düzenlenmiştir. Bu konuda sitedeki istinafta duruşmaya gelinmezse ne olur? rehberi okunabilir.
Tarafın istinaf dilekçesinde “duruşma talep ediyorum” yazması, tek başına mutlaka duruşma açılacağı anlamına gelmez. Bölge adliye mahkemesi önce kanundaki inceleme sistemine göre dosyayı değerlendirir. Duruşma gerekip gerekmediği, talebin yanında HMK’nın emredici düzenlemelerine ve dosyanın çözümü için gerekli usul işlemlerine bağlıdır.
Aynı şekilde “duruşma istemiyorum” ifadesi de mahkemenin gerektiğinde duruşma açma yetkisini ortadan kaldırmaz. Kanun yolu incelemesi tarafların usul talepleriyle birlikte kanunun öngördüğü inceleme biçimine göre yürütülür.
Önemli Delil Toplanmamışsa İstinaf Mahkemesi Ne Yapar?
İlk derece mahkemesinin uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek önemli delilleri toplamaması veya mevcut önemli delilleri değerlendirmemesi, HMK m.353/1-a-6 bakımından özel sonuç doğurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu durumda kararı kaldırıp dosyayı yeniden görülmek üzere gönderebilir.
Bu hüküm, ilk derece yargılamasında delillerin gereği gibi toplanması ve tartışılması ilkesini korur. Örneğin uyuşmazlığın sonucunu belirleyebilecek bilirkişi incelemesi hiç yaptırılmamış, açıkça dayanılan kritik kayıtlar getirtilmemiş veya temel bir talep hakkında hiç hüküm kurulmamışsa, dosyanın istinafta yalnız yüzeysel biçimde tamamlanması her zaman doğru yol olmayabilir.
Buna karşılık eksiklik duruşma yapılmaksızın tamamlanabilecek nitelikteyse HMK m.353/1-b-3 devreye girebilir. Dolayısıyla “eksik delil var” tespiti yapıldıktan sonra ikinci soru, bu eksikliğin niteliğidir. Eksiklik ilk derece yargılamasının temelini etkiliyor mu, yoksa dosya üzerinden tamamlanabilir mi? Bölge adliye mahkemesinin karar türünü bu ayrım belirler.
Duruşmasız İstinaf Kararında Sonuç Fıkrası Nasıl Okunmalıdır?
İstinaf kararlarında yalnız “kabul” veya “ret” kelimesine bakmak yeterli değildir. Öncelikle başvurunun esastan reddedilip reddedilmediği, ilk derece kararının kaldırılıp kaldırılmadığı ve kaldırma sonrasında dosyanın geri gönderilip gönderilmediği belirlenmelidir. Çünkü bu seçeneklerin sonraki yargısal adımları birbirinden tamamen farklıdır.
Başvurunun esastan reddi, bölge adliye mahkemesinin ilk derece kararını hukuka uygun bulduğu anlamına gelir. Buna karşılık karar kaldırılıp yeniden esas hakkında hüküm kurulmuşsa, icra ve sonraki kanun yolu bakımından artık istinaf hükmünün sonuç fıkrası önem kazanır. Dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesi hâlinde ise yeni yargılama, gönderme kararında gösterilen çerçeve ve usul eksikliğinin giderilmesi amacıyla devam eder.
Kararın “kesin” olup olmadığı ayrıca incelenmelidir. HMK m.353 içinde bazı geri gönderme kararları için kesinlik ifadesi yer alır; öte yandan esasa ilişkin diğer kararların temyize elverişliliği HMK m.361 ve özellikle m.362’deki kesinlik hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle kararın duruşmasız verilmiş olması ile temyize açık olup olmaması aynı konu değildir.
Karar okumasında hüküm fıkrası, gerekçe ve kanun yolu bildirimi birlikte değerlendirilmelidir. Kanun yolu bildiriminin varlığı, kararın niteliğini değiştirmez; ancak tarafın hangi süre içinde hangi mercie başvuracağı bakımından önemlidir. Tebliğ tarihi de temyiz süresinin başlangıcını etkileyebilir. Böylece yalnız UYAP’taki kısa statüye göre değil, tam karar metnine göre hareket edilmiş olur.
UYAP’ta “Heyete Gönderildi” veya “Karara Çıkmış” Görünmesi Duruşmasız Karar Demek midir?
UYAP’taki işlem adı tek başına kararın hangi HMK bendine dayanacağını göstermez. Dosyanın “heyete gönderildi” görünmesi, dosyanın karar değerlendirmesine geçtiğini gösterebilir; ancak kararın içeriği gerekçeli karar açıklanmadan kesin biçimde bilinemez. Benzer şekilde dosyanın duruşma günü olmadan karara çıkması HMK m.353 kapsamında bir işlem ihtimalini güçlendirse de hangi bent uygulandığı ancak karar metninden anlaşılır.
UYAP statüsünü anlamak için UYAP’ta istinaf dosyası heyete gönderildi ne demek? başlıklı açıklama yararlıdır. Dosya ekranında görülen kısa statüler, gerekçeli kararın yerine geçmez.
İstinaf kararında; başvurunun esastan reddedilip reddedilmediği, ilk derece kararının kaldırılıp kaldırılmadığı, dosyanın geri gönderilip gönderilmediği, yeniden esas hakkında hüküm kurulup kurulmadığı ve kararın kesin olup olmadığı ayrı ayrı okunmalıdır.
HMK 353 İçin Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Görev sorunu: İlk derece mahkemesi görevli olduğu hâlde görevsizlik kararı vermişse ve dosya istinafa taşınmışsa, HMK m.353/1-a’daki şartlar çerçevesinde bölge adliye mahkemesi duruşma yapmadan kararı kaldırarak dosyanın yeniden görülmesi için gönderilmesine karar verebilir.
Örnek 2 – Hukuki nitelendirme hatası: Tüm deliller toplanmış, tarafların iddia ve savunmaları incelenmiş, fakat uygulanacak kanun hükmü yanlış belirlenmiş ve bu yanlışlık yeni bir yargılama gerektirmiyorsa, HMK m.353/1-b kapsamında duruşmasız biçimde düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi gündeme gelebilir.
Örnek 3 – Önemli delil hiç toplanmamış: Uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyen ve tarafça usulüne uygun bildirilen önemli bir delil ilk derece mahkemesince hiç toplanmamışsa, bölge adliye mahkemesi eksikliğin niteliğine göre HMK m.353/1-a-6 çerçevesinde kararın kaldırılması ve dosyanın geri gönderilmesi yoluna gidebilir.
Örnek 4 – Gerekçe hatası: Hüküm sonucu dosyanın maddi ve hukuki durumuna uygun, ancak gerekçede düzeltilmesi gereken hukuki hata varsa ve yeni yargılama gerekmiyorsa, bölge adliye mahkemesi duruşmasız karar verebilir.
Örnek 5 – Dosya üzerinden giderilebilir eksiklik: Eksik kalan işlem, tarafların yeniden sözlü olarak dinlenmesini veya geniş kapsamlı tahkikat yapılmasını gerektirmeksizin tamamlanabiliyorsa, HMK m.353/1-b-3 kapsamında eksiklik tamamlanarak dosyanın esası hakkında karar kurulabilir.
Bu örneklerde ortak ölçüt, istinaf mahkemesinin önündeki eksikliğin türü ve yeniden yargılama ihtiyacıdır. Duruşma açılması bir amaç değil, adil ve kanuna uygun incelemenin gerektirdiği hâllerde kullanılan usuldür.
HMK 353 Hakkında Yanlış Bilinenler
“İstinafta duruşma yapılmadıysa karar hukuka aykırıdır” ifadesi doğru değildir. HMK m.353 duruşmasız karar verilecek hâlleri açıkça düzenler. “Bölge adliye mahkemesi duruşma yapmadan sadece ret kararı verebilir” düşüncesi de yanlıştır; kanun bazı hâllerde kararın kaldırılıp dosyanın gönderilmesini ve bazı hâllerde yeniden esas hakkında hüküm kurulmasını öngörür.
“Her delil eksikliği dosyanın geri gönderilmesini gerektirir” sonucu da doğru değildir. Delilin uyuşmazlığın çözümündeki önemi ve eksikliğin duruşma yapılmadan tamamlanıp tamamlanamayacağı değerlendirilir. “Duruşma talep edilince mahkeme mutlaka duruşma açar” şeklinde genel bir kural da yoktur.
Son olarak, yalnız UYAP ekranındaki statüye bakarak HMK m.353’ün hangi bendinin uygulanacağını kesin olarak söylemek mümkün değildir. Kararın sonuç ve gerekçe bölümü incelenmelidir.
2026 Uygulama Kontrol Listesi
- İstinaf dilekçesindeki her sebebi ilk derece kararının ilgili bölümüyle eşleştirin.
- Usule ilişkin kaldırma ve geri gönderme sebeplerini HMK m.353/1-a yönünden kontrol edin.
- Önemli delillerin toplanıp değerlendirilip değerlendirilmediğini inceleyin.
- Talebin bütün bölümleri hakkında hüküm kurulup kurulmadığını kontrol edin.
- Hukuki hata yeni yargılama gerektiriyor mu, yoksa dosya üzerinden düzeltilebilir mi değerlendirin.
- UYAP statüsü yerine gerekçeli istinaf kararını esas alın.
- Duruşma açılmışsa HMK m.358’deki yokluk sonuçlarını ayrıca değerlendirin.
- Kararın kesin olup olmadığını ve temyiz yolunun açık bulunup bulunmadığını karar metninden kontrol edin.
- Kanun yolu süresini tebliğ tarihine göre ayrı hesaplayın.
- Güncel HMK metnini Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden teyit edin.
Sık Sorulan Sorular
İstinaf mahkemesi beni çağırmadan karar verebilir mi?
Evet. Dosya HMK m.353’teki duruşmasız karar hâllerinden birine giriyorsa bölge adliye mahkemesi duruşma açmadan karar verebilir.
Duruşmasız karar sadece başvurunun reddi midir?
Hayır. HMK m.353 hem bazı durumlarda kararın kaldırılıp dosyanın yeniden görülmek üzere gönderilmesini hem de bazı durumlarda esasa ilişkin karar verilmesini düzenler.
Önemli delil toplanmadıysa ne olur?
Uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delil toplanmamış veya değerlendirilmemişse HMK m.353/1-a-6 kapsamında kararın kaldırılması ve dosyanın geri gönderilmesi gündeme gelebilir.
İstinafta duruşma talep etmek zorunlu mu?
Kanun yolu başvurusunun geçerliliği için genel olarak “duruşma talebi” yazılması şart değildir. İnceleme biçimi HMK hükümlerine göre belirlenir.
Duruşma yapılmadan karar verilirse savunma hakkı ihlal edilmiş olur mu?
Kanunun açıkça duruşmasız incelemeye izin verdiği hâllerde yalnız duruşma yapılmamış olması ihlal sonucunu doğurmaz. Somut dosyada tarafların dilekçeleri, delilleri ve dinlenilme hakkının bütün süreci değerlendirilir.
İstinaf kararı ilk derece kararını kaldırırsa dava biter mi?
Her zaman değil. HMK m.353/1-a kapsamında karar kaldırılıp dosya yeniden görülmek üzere gönderilmişse ilk derece yargılaması devam eder.
Bölge adliye mahkemesi hukuki hatayı kendisi düzeltebilir mi?
Yeniden yargılama gerekmeyen ve HMK m.353/1-b kapsamına giren hâllerde düzelterek yeniden esas hakkında karar verebilir.
İstinafta yeni delil sunmak serbest midir?
Hayır. HMK m.357 istinafta yeni iddia, savunma ve delil konusunda sınırlamalar getirir. HMK m.353’teki eksik delil incelemesi bu kurallarla birlikte değerlendirilmelidir.
Duruşmasız istinaf kararı temyiz edilebilir mi?
Temyiz edilebilirlik, kararın türü ve HMK m.362’deki kesinlik sınırları ile özel hükümler dikkate alınarak belirlenir. “Duruşmasız” olması tek başına temyiz hakkını belirlemez.
UYAP’ta duruşma günü görünmüyorsa dosya mutlaka HMK 353’ten mi sonuçlanır?
Hayır. UYAP statüsü tek başına uygulanacak maddeyi kesin göstermez; gerekçeli karar ve dosya işlemleri birlikte değerlendirilir.
Sonuç
Bölge adliye mahkemesi her istinaf dosyasında duruşma açmak zorunda değildir. HMK m.353, hem usule ilişkin bazı ağır eksikliklerde kararın kaldırılıp dosyanın geri gönderilmesini hem de yeniden yargılama gerektirmeyen bazı durumlarda esasa ilişkin duruşmasız karar verilmesini açıkça düzenler. Dosyanın hangi bent kapsamında değerlendirildiği, yalnız UYAP statüsünden değil gerekçeli istinaf kararından anlaşılır.
Güncellik: 23 Eylül 2026. Temel dayanak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.353’tür. Duruşma, inceleme sınırı, yeni delil ve kanun yolu bakımından HMK m.355-358 ve ilgili diğer hükümler birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
