Jeotermal Ruhsatta Teknik Sorumlu Zorunlu mu? Teknik Sorumlu Olmadan Faaliyetin Yaptırımı | Yönetmelik m.10/1 (2026)

Jeotermal Ruhsatta Teknik Sorumluluk Hangi Maddeye Dayanır?

Jeotermal faaliyetler sıradan bir işletme faaliyeti değildir. Kaynağın aranması, rezervuarın değerlendirilmesi, sondaj, üretim, enjeksiyon, reenjeksiyon, deşarj ve sürdürülebilirlik çalışmaları doğrudan mühendislik bilgisi gerektirir. Bu nedenle 5686 sayılı Kanun m.7 teknik sorumluluk sistemini kanun seviyesinde kurmuş; Uygulama Yönetmeliği m.10 ise uygulama ayrıntılarını düzenlemiştir.

Kanun m.7/1, arama ve işletme ruhsatı süresince faaliyetlerin ilgili mühendislik dallarından bir mühendisin sorumluluğunda sürdürülmesini zorunlu kılar. Yönetmelik m.10/1 bu kuralı daha açık hâle getirerek projede belirtilen faaliyetlerin tümünün ilgili mühendislik dallarından bir mühendisin sorumluluğunda yürütülmesini ister ve teknik sorumlu olmaksızın hiçbir faaliyette bulunulamayacağını söyler.

Teknik sorumluluk, ruhsatın başvuru aşamasında bir kez isim yazılıp unutulacak şekli unsur değildir. Arama ve işletme dönemi boyunca devam eden bir faaliyet şartıdır. İşletme projesinde sonradan değişiklik yapılması gerektiğinde teknik değerlendirme ile İdare izni birlikte yürütülmelidir. İzinsiz proje değişikliklerinin sonuçlarını Jeotermal İzinsiz Proje Revizyonu rehberimizde açıkladık.

Jeotermal Teknik Sorumlu Kim Olabilir?

Yönetmelik m.10/1, projede belirtilen faaliyetlerin ilgili mühendislik dallarından bir mühendisin sorumluluğunda yürütülmesini öngörür. Bu ifade, teknik sorumlunun faaliyetin niteliğiyle ilişkili mühendislik yeterliliğine sahip olması gerektiğini gösterir. 2013 değişikliğinden önceki metinde belirli meslek adları daha dar biçimde sayılırken güncel sistem “ilgili mühendislik dalları” kavramını kullanır.

Doğal mineralli su işletme tesisleri için m.10/3 ayrıca özel hüküm getirir: ilgili mühendislik fakültesi mezunu kişiler teknik sorumlu olarak atanabilir. Ancak hangi mühendisin somut proje bakımından uygun olduğu, yapılan faaliyetin niteliği, meslek mevzuatı ve İdarenin kayıt sistemiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Teknik sorumlu ataması yapılırken diplomanın veya meslek unvanının varlığı kadar kişinin başka kaç ruhsat sahasında teknik sorumluluk üstlendiği de kontrol edilmelidir. Yönetmelik m.10/6 genel olarak en fazla beş ruhsat sahası, elektrik üretimi yapılan sahalarda ise yalnızca bir ruhsat sahası sınırı getirir. Bu konu ayrı bir rehberde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Teknik Sorumlunun Görevleri Nelerdir?

Yönetmelik m.10/2 teknik sorumlunun görev alanını ayrıntılı biçimde açıklar. Teknik sorumlu; jeotermal sistem ve rezervuarın aranması, araştırılması, geliştirilmesi ve korunması; sürdürülebilirliğinin sağlanması; gerekli testlerin yapılması; akışkanın emniyetli verim dikkate alınarak üretilmesi; enjeksiyon, reenjeksiyon ve deşarj faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında bilimsel ve teknik esaslara bağlı kalmak zorundadır.

Bu görev tanımı, teknik sorumlunun yalnızca evrak imzalayan kişi olmadığını gösterir. Üretim miktarı rezervuarın emniyetli verimini aşıyorsa, reenjeksiyon sistemi projeye uygun çalışmıyorsa veya kuyu performansında rezervuarı etkileyen değişiklik görülüyorsa teknik sorumlunun mühendislik değerlendirmesi gerekir.

Yıllık arama ve işletme faaliyet raporları da teknik sorumlu veya sorumlular tarafından hazırlanıp imzalanır. Bu nedenle ruhsat sahibinin teknik sorumlu ilişkisinin kesildiği bir dönemde “faaliyeti sürdürür, raporu sonra başka mühendise imzalatırız” yaklaşımı mevzuata uygun değildir. Teknik sorumlu faaliyetin yürütüldüğü sırada bulunmalıdır.

Hangi Jeotermal Faaliyetlerde Teknik Sorumlu Bulunmalıdır?

m.10/1’in “projede belirtilen faaliyetlerin tümü” ifadesi geniştir. Arama dönemindeki jeolojik ve jeofizik çalışmalar, sondaj ve test üretimi; işletme dönemindeki üretim, kuyu çalışmaları, kapasite takibi, enjeksiyon ve reenjeksiyon, deşarj, kaynak koruma ve proje kapsamındaki diğer teknik faaliyetler bu sistemin dışında düşünülemez.

Mevcut kuyudaki bakım ve temizlik çalışmaları bakımından m.9/6 işlem sonrası bildirim imkânı tanısa da bu, teknik sorumlu zorunluluğunu kaldırmaz. Kuyu tamir, bakım ve temizliği rejimini Jeotermal Kuyu Bakımı ve Sonradan Bildirim yazımızda açıkladık.

Teknik sorumlunun işten ayrılması, sözleşmesinin sona ermesi, görev yapamayacak duruma gelmesi veya sahada sorumluluk limitini aşması hâlinde ruhsat sahibi faaliyetleri otomatik biçimde sürdüremez. Yeni teknik sorumlu ataması tamamlanmadan teknik faaliyet yürütülmesi yaptırım riski taşır.

Teknik Sorumlu Olmadan Faaliyet Yapılırsa Ne Olur?

Yönetmelik m.10/1 yaptırımı açık ve doğrudan düzenler. Teknik sorumlu olmaksızın faaliyet yürütüldüğü tespit edilirse ruhsat teminatı irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur. Hüküm, teknik sorumlu zorunluluğunu tavsiye niteliğinde bir organizasyon kuralı olmaktan çıkarıp ruhsatın fiilen kullanılmasının şartı hâline getirir.

Teminatın irat kaydı mali bir yaptırımdır. Faaliyet durdurma ise işletmenin üretim ve diğer teknik çalışmalarına devam etmesini engeller. Bu iki sonuç birlikte doğduğu için teknik sorumlu değişiklikleri şirket içinde kesintisiz planlanmalıdır. Bir mühendisin ayrılış tarihi ile yeni mühendisin resmi atama/kabul tarihi arasında faaliyet boşluğu bırakılmamalıdır.

Durdurma kararı varken fiilen faaliyete devam edilmesi yeni ve daha ağır uyuşmazlıklar yaratabilir. Ruhsat sahibi, yeni teknik sorumlu ataması tamamlanmadan yalnızca üretimi değil, yönetmeliğin teknik faaliyet kapsamında değerlendirdiği diğer saha işlemlerini de başlatmamalıdır.

Yeni Teknik Sorumlu Atanınca Faaliyet Otomatik Başlar mı?

Yönetmelik, durdurulan faaliyetlerin teknik sorumlu atanmadığı sürece devam ettirilemeyeceğini belirtir. Bu nedenle yeniden başlama için öncelikle geçerli teknik sorumlu atamasının tamamlanması gerekir. İdare tarafından verilmiş somut durdurma kararında ayrıca yerine getirilmesi istenen kayıt veya bildirim şartları varsa bunlar da tamamlanmalıdır.

Şirket yalnızca mühendisle özel hukuk sözleşmesi imzalamakla yetinmemelidir. Teknik sorumlunun ruhsat dosyasındaki atama kaydı, mesleki yeterlilik belgeleri ve İdarenin aradığı bildirimler tamamlanmalıdır. Eski teknik sorumlunun ayrılış tarihinin de dosyada açık olması gerekir.

Yeni sorumlu göreve başladığında devam eden üretim verileri, açık teknik sorunlar, kuyu durumları, proje revizyonları, reenjeksiyon kayıtları ve yaklaşan faaliyet raporu tarihleri için teslim tutanağı hazırlanması yararlıdır. Böylece mühendis yalnızca isim olarak değil, fiilen teknik dosyayı devralır.

Ruhsat Sahibi ile Teknik Sorumlunun Yükümlülükleri Nasıl Ayrılır?

Teknik sorumlunun bulunması, ruhsat sahibinin mevzuat yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Ruhsat sahibi İdare karşısında ruhsatın hak sahibi ve temel muhatabıdır; gerekli izinleri almak, harç ve teminatı yerine getirmek, raporları süresinde sunmak ve faaliyetleri onaylı proje içinde yürütmek zorundadır. Teknik sorumlu ise mühendislik faaliyetlerinin bilimsel ve teknik esaslara uygun yürütülmesinde görev üstlenir.

Örneğin teknik sorumlunun “bu kuyuyu açabiliriz” şeklindeki teknik değerlendirmesi, m.9/6 kapsamında gerekli İdare izninin yerine geçmez. Aynı şekilde ruhsat sahibinin ticari olarak kapasite artışı istemesi de teknik sorumlunun emniyetli verim ve rezervuar sürdürülebilirliği değerlendirmesini bertaraf etmez.

İyi yönetilen ruhsat dosyasında karar akışı iki aşamalıdır: önce teknik sorumlunun mühendislik değerlendirmesi, ardından gerekiyorsa İdare izin ve kayıt işlemi. Bu sistem, hem kaynağın korunması hem de idari yaptırım riskinin azaltılması için gereklidir.

Teknik Sorumlu Ataması Hangi Kayıtlarla Takip Edilmelidir?

Ruhsat sahibi her saha için teknik sorumlunun adı, meslek dalı, atama tarihi, varsa İdare kabul/kayıt tarihi ve görevin sona erdiği tarihi gösteren güncel bir çizelge tutmalıdır. Özellikle birden fazla ruhsatı bulunan şirketlerde m.10/6’daki saha sayısı sınırları bu tablo üzerinden kontrol edilmelidir.

Atama dosyasında İdarenin istediği mesleki belgeler, imza ve iletişim bilgileri, görev tanımı ve önceki teknik sorumludan devir kayıtları saklanmalıdır. Yıllık faaliyet raporlarında imzası bulunan teknik sorumlunun ilgili dönem içinde gerçekten sorumluluk üstlenmiş olması gerekir.

Şirket satın alma veya insan kaynakları sürecinin teknik sorumluluk statüsünü İdare kayıtlarından bağımsız yönetmesi ciddi risk yaratır. İş sözleşmesinin başlaması/bitmesi ile ruhsat dosyasındaki teknik sorumlu kaydının tarihleri birlikte takip edilmelidir.

Teknik Sorumluluk İçin Uygulama Kontrol Tablosu

Resmî Kaynaklar

5686 sayılı Kanunun teknik sorumluluk hükmü için MAPEG Maden Kanunları; uygulama ayrıntıları için MAPEG Yönetmelikler ve 11 Aralık 2007 tarihli Resmî Gazete kontrol edilmelidir. Teknik sorumluluğa ilişkin güncel hüküm m.10’da, kanuni temel ise 5686 sayılı Kanun m.7’dedir.

Somut atamada İdarenin güncel belge ve kayıt prosedürü ayrıca kontrol edilmelidir. Teknik sorumlunun birden fazla ruhsat sahasında görev alması durumunda m.10/6’daki sayısal sınırlar ve ilgili meslek odası kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

1. Jeotermal ruhsatta teknik sorumlu zorunlu mudur?

Evet. 5686 sayılı Kanun m.7 ve Yönetmelik m.10/1 teknik sorumlu zorunluluğunu açıkça düzenler.

2. Teknik sorumlu olmadan kısa süreli faaliyet yapılabilir mi?

Hayır. Yönetmelik teknik sorumlu olmaksızın hiçbir faaliyette bulunulamayacağını belirtir.

3. Teknik sorumlu yokken faaliyete devam edilirse ne olur?

Ruhsat teminatı irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur.

4. Faaliyet ne zaman yeniden başlayabilir?

Teknik sorumlu atanmadan durdurulan faaliyetlere devam edilemez. Somut durdurma kararındaki diğer şartlar da tamamlanmalıdır.

5. Teknik sorumlu yalnızca işletme döneminde mi gerekir?

Hayır. Arama ve işletme ruhsatı süresince zorunludur.

6. Teknik sorumlunun görevi yalnızca rapor imzalamak mıdır?

Hayır. m.10/2 kaynak, rezervuar, üretim, enjeksiyon, reenjeksiyon, deşarj ve sürdürülebilirlik faaliyetlerinde bilimsel ve teknik sorumluluk öngörür.

7. Doğal mineralli su tesislerinde kim teknik sorumlu olabilir?

m.10/3 ilgili mühendislik fakültesi mezunu kişilerin teknik sorumlu olarak atanabileceğini düzenler.

8. Teknik sorumlu proje değişikliğine tek başına izin verebilir mi?

Hayır. m.9/6 kapsamındaki proje değişiklikleri için gerekli İdare izni ayrıca alınmalıdır.

9. Teknik sorumlu bakım çalışmalarında da gerekir mi?

Evet. Bakımın işlem sonrası bildirim rejiminde olması teknik sorumluluk zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

10. Teknik sorumlu kaç ruhsat sahasında görev alabilir?

Genel kural en fazla beş ruhsat sahasıdır; elektrik üretimi yapılan sahalarda yalnızca bir saha için teknik sorumluluk üstlenilebilir.