Karbon Piyasasında Piyasa Bozucu Davranış Nedir? EPDK Denetimi 2026
Kısa ve net cevap: Türkiye ETS piyasası, 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik kapsamındadır. Yönetmelik 1 Haziran 2026’da yürürlüğe girmiştir. Dâhilî bilgiye dayanarak işlem yapmak, mevcut teklifi veya işlemi değiştirmek ya da iptal etmek, dâhilî bilgiyi yetkisiz açıklamak veya başkasını yönlendirmek; ayrıca fiyatı yapay seviyeye taşımaya, arz-talep veya fiyat hakkında yanlış ya da yanıltıcı işaret vermeye yönelik piyasa manipülasyonu yasaktır. 7552 sayılı İklim Kanunu m.10/1-ç uyarınca ETS piyasasında piyasa bozucu davranışlara ilişkin gözetim ve denetim usullerini EPDK belirler.
Karbon Piyasasında Piyasa Bütünlüğünün Hukuki Dayanağı
7552 sayılı İklim Kanununun 10. maddesi Türkiye ETS piyasasının yalnız tahsisat alım-satımından ibaret olmadığını, piyasa bütünlüğünü koruyan ayrı bir gözetim ve denetim sistemi bulunduğunu gösterir. Maddenin 1/ç bendine göre EPDK, ETS piyasasında piyasa bozucu davranışlara ilişkin piyasa gözetimi ve denetimine yönelik usul ve esasları Sermaye Piyasası Kurulunun görüşünü alarak belirler.
Aynı maddenin 1/d bendi piyasa işletmecisine, piyasa bozucu davranışları İklim Değişikliği Başkanlığına ve EPDK’ya bildirme yükümlülüğü getirir. Böylece piyasa işletmecisinin operasyonel gözlemi ile EPDK’nın düzenleme ve denetim yetkisi birbirine bağlanır.
Bu kanuni çerçeveyi somutlaştıran Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Haziran 2026’da yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, enerji piyasalarıyla birlikte emisyon ticaret sistemi piyasasını da açıkça kapsamına alır.
Türkiye ETS Neden Şeffaflık Yönetmeliğinin Kapsamında?
Karbon tahsisatı fiyatı, ETS işletmelerinin üretim maliyetini, yatırım kararını ve teslim yükümlülüğünü doğrudan etkileyen piyasa fiyatıdır. Bu nedenle kamuya açıklanmamış ve fiyatı etkileyebilecek bilginin belirli katılımcılar tarafından haksız avantaj için kullanılması piyasa güvenini bozar. Aynı şekilde yapay işlem veya yanıltıcı emirlerle fiyatın yönlendirilmesi, tahsisat fiyatının gerçek arz-talep dengesinden kopmasına neden olur.
Şeffaflık Yönetmeliği vadeli elektrik, gün öncesi, gün içi, dengeleme güç, yan hizmetler, vadeli doğal gaz, spot doğal gaz, ETS ve organize YEK-G piyasalarını birlikte ele alır. Toptan satış amacıyla yapılan ilgili ikili anlaşmalar da düzenlemenin kapsamıyla bağlantılıdır.
ETS’nin çevresel amaç taşıması piyasa bütünlüğü kurallarını ortadan kaldırmaz. Tahsisat ekonomik değeri olan, devredilebilir ve organize piyasada işlem gören kaydi haktır. Bu nedenle bilgi eşitliği, şeffaflık ve manipülasyon yasağı karbon piyasasının güvenilirliği için zorunludur.
Dâhilî Bilgi Nedir?
Dâhilî bilgi, henüz kamuoyuyla paylaşılmamış olmakla birlikte açıklandığında ilgili piyasa fiyatını etkileyebilecek nitelikte bilgidir. Karbon piyasasında bir tesisin üretim duruşu, emisyon seviyesi, büyük ölçekli tahsisat ihtiyacı veya piyasa arz-talep dengesini önemli ölçüde etkileyebilecek başka bir olgu, somut koşullara göre dâhilî bilgi niteliği taşıyabilir.
Her şirket içi bilgi dâhilî bilgi değildir. Bilginin kamuya açıklanmamış olması ve açıklandığında fiyatı etkileyebilecek nitelikte bulunması temel ayrımdır. Şirket bu değerlendirmeyi belgelemeli, hangi bilginin hangi tarihte dâhilî bilgi olarak sınıflandırıldığını ve ne zaman açıklandığını kayıt altına almalıdır.
Dâhilî bilgiye erişen yönetici, çalışan, danışman veya başka kişi bakımından bilgi güvenliği sistemi kurulmalıdır. Erişim listeleri, gizlilik hükümleri ve işlem yasak dönemleri şirketin piyasa uyum programının parçası olmalıdır.
Dâhilî Bilginin Kötüye Kullanılması Hangi Fiilleri Kapsar?
Yönetmelikte dâhilî bilgi suistimali yalnız “gizli bilgiyi kullanarak yeni işlem yapmak” şeklinde dar düzenlenmemiştir. Kamuya açıklanmamış fiyat etkili bilgiye dayanarak işlem yapılması, mevcut teklifin veya işlemin değiştirilmesi ya da iptal edilmesi de yasak kapsamındadır.
Dâhilî bilginin kişinin mesleği veya görevinin normal seyri dışında başka kişiye açıklanması da piyasa bütünlüğü bakımından yasaklanan alana girer. Bilgiye dayanarak başka kişiye işlem yapması yönünde tavsiye veya yönlendirme verilmesi de aynı şekilde risk taşır.
Örneğin şirket yöneticisinin henüz kamuya açıklanmamış büyük üretim duruşunu bilerek tahsisat pozisyonunu değiştirmesi, somut olayın koşullarına göre dâhilî bilgi suistimali incelemesine konu olur. Aynı bilginin üçüncü kişiye aktarılıp o kişinin işlem yapmasının sağlanması da ayrı piyasa bütünlüğü sorunu oluşturur.
Piyasa Manipülasyonu Nedir?
Piyasa manipülasyonu, fiyatı yapay bir seviyeye taşımaya, yapay fiyat oluşumu sağlamaya veya arz, talep ve fiyatla ilgili yanlış ya da yanıltıcı işaret vermeye yönelik fiilleri kapsar. Emir verme davranışı kadar gerçekleştirilen işlemler ve bu yöndeki girişimler de piyasa gözetimi bakımından önemlidir.
Karbon piyasasında yapay işlem hacmi yaratılması, ekonomik gerekçesi bulunmayan karşılıklı işlemlerle fiyat algısı oluşturulması, gerçekte olmayan arz veya talep görüntüsü verilmesi veya başka katılımcıların fiyat beklentisini yanlış yönlendiren emir stratejileri piyasa manipülasyonu incelemesine konu olabilir.
Şirketin ticari işlem yapması elbette yasak değildir. Esas ayrım, meşru piyasa işlemi ile fiyat veya arz-talep görünümünü yapay şekilde bozmayı amaçlayan veya bu sonucu doğuracak nitelikteki davranıştır. Uyum birimi büyük, olağandışı veya stratejik işlemlerde işlem gerekçesini ve karar sürecini belgelendirmelidir.
Dâhilî Bilgi Ne Zaman Açıklanmalı?
Yönetmelik dâhilî bilginin kural olarak derhal kamuya açıklanmasını esas alır. Böylece yalnız belirli kişilerin sahip olduğu fiyat etkili bilginin tüm piyasa katılımcılarına eşit şekilde ulaşması sağlanır. Bilgi açıklamasının ilgili şeffaflık ve dâhilî bilgi platformları üzerinden mevzuata uygun biçimde yapılması gerekir.
Açıklamanın geciktirilmesi istisnadır. Gecikmenin kamuoyunu yanıltmaması, bilginin gizliliğinin korunabilmesi ve gecikme döneminde bu bilgiye dayanarak işlem yapılmaması gibi koşullar birlikte değerlendirilir. Geciktirme gerekçesi ve koşulların ne zaman sona erdiği kayıt altına alınmalıdır.
Şirket içindeki birimlerin “bu bilgi ticari sır” demesi açıklama yükümlülüğünü otomatik olarak kaldırmaz. Ticari sır, rekabet ve piyasa şeffaflığı hükümleri birlikte incelenir. Hangi bilginin yayımlanacağı ve hangi verinin korunacağı Yönetmelik hükümlerine göre belirlenir.
EPDK Karbon Piyasasında Ne Yapar?
7552 m.10/1-ç EPDK’ya ETS piyasasında piyasa bozucu davranışlara ilişkin piyasa gözetimi ve denetimi usul ve esaslarını belirleme yetkisi verir. Kurum bu düzenlemeyi hazırlarken Sermaye Piyasası Kurulunun görüşünü alır. Bu düzenleme yöntemi, karbon tahsisat piyasasının piyasa suistimali bakımından sermaye piyasası tecrübesinden yararlanmasını sağlar.
EPDK, piyasa katılımcılarının davranışlarını, işlem örüntülerini ve bilgi açıklama yükümlülüklerini mevzuat çerçevesinde denetler. Piyasa işletmecisi tarafından yapılan bildirimler de gözetim mekanizmasının bir girdisidir.
Piyasa katılımcısı şirketler EPDK soruşturması veya bilgi talebi geldiğinde işlem kayıtlarını, karar gerekçelerini, iletişim kayıtlarını ve yetki zincirini düzenli şekilde sunabilecek uyum altyapısına sahip olmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklamalar yerine işlem tarihinde tutulan kayıtlar daha güçlü kurumsal savunma sağlar.
EPİAŞ’ın Piyasa Bozucu Davranışları Bildirme Görevi
7552 m.10/1-d uyarınca piyasa işletmecisi, piyasa bozucu davranışları İklim Değişikliği Başkanlığına ve EPDK’ya bildirir. EPİAŞ işlem platformunu ve İşlem Kayıt Sistemini işlettiği için olağandışı işlem veya fiyat davranışlarını teknik olarak izleyebilecek veri altyapısına sahiptir.
Şirketin işlemi organize piyasada gerçekleştiğinde emir zamanı, miktar, fiyat ve hesap hareketleri elektronik kayıt bırakır. Bu nedenle piyasa manipülasyonu veya dâhilî bilgi suistimali incelemesinde sistem kayıtları merkezi önemdedir.
Şirketler “işlem küçük kaldı, görülmez” anlayışıyla hareket etmemelidir. Piyasa gözetimi tek bir işlemin mutlak büyüklüğünden ziyade işlem örüntüsü, piyasa koşulları, bilgi erişimi ve davranışın etkisini birlikte değerlendirebilir.
ETS Piyasa Katılımcıları İçin 2026 Uyum Programı
Birinci adım dâhilî bilgi politikasının yazılı hâle getirilmesidir. Hangi bilginin fiyat etkili sayılacağı, sınıflandırmayı kimin yapacağı ve açıklamanın hangi kanal üzerinden gerçekleştirileceği belirlenmelidir. İkinci adım dâhilî bilgiye erişen kişi listesinin tutulmasıdır.
Üçüncü adım çalışan ve yöneticiler için işlem öncesi onay sistemi kurulmasıdır. Özellikle karbon tahsisatı alım-satımı yapan ekip ile üretim ve emisyon verisine erişen kişiler arasında bilgi bariyerleri tasarlanmalıdır. Dördüncü adım olağandışı işlemlerin bağımsız uyum incelemesine tabi tutulmasıdır.
Beşinci adım dâhilî bilgi açıklama ve geciktirme kararlarının gerekçeli kaydını tutmaktır. Altıncı adım emir, işlem, telefon, e-posta ve karar tutanağı gibi ilgili kayıtların mevzuata uygun saklanmasıdır. Yedinci adım piyasa bozucu davranış eğitiminin trader, yönetici, çevre/sürdürülebilirlik ve hukuk ekiplerine birlikte verilmesidir.
Sekizinci adım şirketin tahsisat işlem politikasını yıllık teslim yükümlülüğüyle bağlamaktır. Spekülatif veya riskli piyasa stratejisinin Kasım son iş günü teslim borcunu tehlikeye sokmaması gerekir. Dokuzuncu adım EPİAŞ, EPDK ve İklim Değişikliği Başkanlığının güncel duyurularının merkezi uyum takibine alınmasıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Piyasa bozucu davranış kuralları ulusal organize karbon piyasasında işlem yapan bütün katılımcılara uygulanır. Şirketin merkezinin Mersin’de veya başka ilde olması gözetim rejimini değiştirmez.
Mersin’de ETS’ye tabi sanayi şirketlerinin tahsisat ticareti yapan çalışanları ile tesis emisyon, üretim ve bakım bilgisine erişen ekipleri arasında dâhilî bilgi politikası kurulmalıdır. Özellikle planlı veya plansız büyük üretim duruşları piyasa fiyatını etkileyebilecek nitelikteyse açıklama ve işlem kısıtı birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye ETS piyasa bozucu davranış Yönetmeliğinin kapsamında mı?
Evet. Yönetmelik emisyon ticaret sistemi piyasasını açıkça kapsamına alır.
Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?
14 Şubat 2026’da yayımlandı ve 1 Haziran 2026’da yürürlüğe girdi.
Dâhilî bilgiyle işlem yapmak yasak mı?
Evet. Kamuya açıklanmamış fiyat etkili bilgiye dayanarak işlem yapmak, teklifi değiştirmek veya iptal etmek yasak kapsamındadır.
Bilgiyi başkasına vermek de yasak mı?
Görevin normal seyri dışındaki yetkisiz açıklama ve başkasını işlem yapmaya yönlendirme de dâhilî bilgi suistimali kapsamına girebilir.
Piyasa manipülasyonu nedir?
Fiyatı yapay seviyeye taşımaya veya arz, talep ve fiyat hakkında yanlış ya da yanıltıcı işaret vermeye yönelik işlem, emir veya girişimlerdir.
EPDK’nın yetkisi nereden geliyor?
7552 sayılı İklim Kanunu m.10/1-ç.
EPİAŞ piyasa bozucu davranışı bildirir mi?
Evet. Kanun m.10/1-d uyarınca Başkanlığa ve EPDK’ya bildirim yapar.
Dâhilî bilgi her durumda hemen açıklanır mı?
Kural derhal açıklamadır. Yönetmelikteki koşullar birlikte sağlanırsa istisnai geciktirme mekanizması uygulanabilir; gecikme süresince bilgiye dayanarak işlem yapılamaz.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
EPİAŞ’ın Türkiye ETS’deki Görevleri · Türkiye ETS Nedir? · Karbon Piyasası Kurulu Nedir?.
Resmî mevzuat: 14 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete · 7552 sayılı İklim Kanunu m.10.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 7552 sayılı İklim Kanununun 10. maddesi ile 14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son hukuk kontrolü: 11 Eylül 2026
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
