Kıyı Tesisi Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Olmadan Faaliyet Gösterebilir mi? | 5312 m.8 (2026)
Kısa ve net cevap: Hayır. 5312 sayılı Kanun m.8 uyarınca Kanun kapsamındaki kıyı tesislerinin zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırması gerekir; zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan kıyı tesisinin faaliyetine izin verilmez. Bu zorunluluk, liman veya terminal işletmesinin ticari sözleşmelerinden bağımsız bir kamu hukuku yükümlülüğüdür. Tesisin genel işletme sigortasının bulunması, 5312’nin aradığı zorunlu mali sorumluluk sigortasının yerine kendiliğinden geçmez.
- Kanuni dayanak
- Hangi kıyı tesisleri kapsamdadır?
- Zorunlu sigortanın amacı
- Sigorta yoksa faaliyete ne olur?
- Genel işletme poliçesi yeterli mi?
- Teminat ve poliçe kontrolü
- Kirlilik olayı sonrası sigorta süreci
- Tesis için belge kontrol listesi
- Mersin kıyı tesislerinde uygulama
- Sık sorulan sorular
5312 m.8 Kıyı Tesisi İçin Ne Öngörür?
5312 sayılı Kanun, petrol ve diğer zararlı maddelerle faaliyet gösteren kıyı tesislerini doğrudan kapsamına alır. Kanunun 8. maddesi, bu tesislerin deniz kirliliğinden doğabilecek zararları karşılayacak mali güvenceye sahip olmasını zorunlu kılar. Kanun koyucu burada açık bir faaliyet şartı öngörmüştür: zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan kıyı tesisinin faaliyetine izin verilmez.
Düzenleme yalnız kirlilik olduktan sonra ödeme yapılmasını amaçlamaz. Sigorta, tesis faaliyete devam ederken sürekli olarak mevcut bulunması gereken bir ön koşuldur. Poliçenin sona ermesi, iptal edilmesi veya zorunlu teminatı karşılamaz hale gelmesi halinde tesisin faaliyeti yönünden m.8 tekrar gündeme gelir.
Kanunun güncel metni Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – 5312 sayılı Kanun üzerinden kontrol edilmelidir.
Hangi Kıyı Tesisleri 5312 Kapsamındadır?
5312 m.2, petrol ve diğer zararlı maddelerle faaliyet gösteren kıyı tesislerini Kanun kapsamına alır. Gemi bakımından öngörülen 500 GT eşiğinin kıyı tesisi için karşılığı yoktur. Tesisin faaliyetinin petrol veya Kanun anlamında diğer zararlı maddelerle bağlantılı olması temel ölçüttür.
Akaryakıt terminalleri, kimyasal veya sıvı dökme yük tesisleri, tehlikeli yük elleçleyen terminaller ve faaliyetinin niteliği gereği petrol veya diğer zararlı maddelerle çalışan başka kıyı tesisleri somut faaliyetlerine göre değerlendirilir. Tesisin adı veya ticaret sicilindeki faaliyet kodu tek başına yeterli değildir; fiilen hangi yüklerin depolandığı, elleçlendiği, transfer edildiği ve hangi operasyonların yürütüldüğü incelenir.
Kapsam değerlendirmesi hakkında 5312 Sayılı Kanun Kimlere Uygulanır? yazımızda gemi ve kıyı tesisi ayrımını ayrıntılı olarak açıkladık.
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının Amacı Nedir?
Bir kıyı tesisindeki boru, hortum, tank, manifold veya yük transfer sisteminden kaynaklanan kirlilik çok yüksek temizleme ve tazminat maliyetlerine yol açabilir. 5312 m.6; müdahale ve temizleme giderlerinden doğal kaynak zararına, özel mal zararından ölüm ve yaralanmaya, gelir kaybından rehabilitasyon maliyetlerine kadar geniş zarar kalemleri düzenler. Zorunlu sigortanın temel işlevi, bu ekonomik riskin karşılanabilmesini sağlamaktır.
Sigorta yükümlülüğü, tesis işletmecisinin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Poliçe, sorumluluğun mali güvenceye bağlanmasıdır. Zararın poliçe limiti veya kapsamı dışında kalması halinde işletmecinin doğrudan sorumluluğu ayrıca devam edebilir. Aynı şekilde sigortacının ödeme yapması, diğer sorumlu tarafların olayla bağlantılı sorumluluğunu kendiliğinden sona erdirmez.
Temizleme ve müdahale giderlerinin kapsamı için Deniz Kirliliğinde Temizleme ve Acil Müdahale Masraflarını Kim Öder? rehberimiz bağlantılıdır.
Zorunlu Sigorta Yoksa Kıyı Tesisi Faaliyete Devam Edebilir mi?
Hayır. Kanun m.8 açık biçimde zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan kıyı tesisinin faaliyetine izin verilmeyeceğini düzenler. Burada idareye “isterse faaliyete izin verebilir” şeklinde genel bir takdir alanı tanınmamıştır. Sigorta, faaliyetin hukuka uygun yürütülmesinin şartlarından biridir.
Tesis işletmecisi açısından bu sonuç yalnız ilk ruhsat veya izin aşamasında önem taşımaz. Poliçenin geçerliliğinin kesintisiz izlenmesi gerekir. Yenilemenin gecikmesi, sigorta şirketinin poliçeyi feshetmesi veya teminat şartlarında Kanuni zorunluluğu karşılamayan değişiklik yapılması halinde işletmeci derhal hukuki durumunu kontrol etmelidir.
Faaliyet izninin bulunması, zorunlu sigortanın sona erdiği dönemde tesise otomatik bir kazanılmış hak vermez. Kanunda açıkça devam eden sigorta zorunluluğu öngörüldüğü için, işletme izni ile sigorta şartı birlikte değerlendirilir.
Genel İşletme Sigortası veya Yangın Poliçesi Yeterli midir?
Hayır. Kıyı tesisinin yangın, işveren sorumluluk, makine kırılması, mülk veya genel üçüncü şahıs mali sorumluluk poliçelerinin bulunması 5312 m.8’deki özel zorunlu mali sorumluluk sigortasının yerine otomatik olarak geçmez. Esas olan, ilgili zorunlu sigorta rejiminin aradığı teminatın ve poliçe şartlarının sağlanmasıdır.
Bir işletmenin çok sayıda poliçesi bulunabilir. Hukuki kontrolde poliçe adından çok teminat kapsamına, sigortalı sıfatına, tesis adresine, faaliyet tanımına, teminat limitine, muafiyetlere, istisnalara ve geçerlilik tarihine bakılır. Özellikle kirlenmenin üçüncü kişilere, doğal kaynaklara ve temizleme giderlerine etkisini kapsayan hükümler kontrol edilmelidir.
Tesisin yalnız kiracı veya alt işletmeci olarak faaliyet gösterdiği hallerde kimin sigortalı olduğu ayrıca önemlidir. Poliçe ana işletmeciyi kapsıyor ancak fiili faaliyeti yürüten alt işletmeciyi kapsamıyorsa sorumluluk ve sigorta uyuşmazlığı doğabilir.
Poliçe ve Teminat Kontrolünde Hangi Noktalara Bakılmalıdır?
İlk kontrol poliçenin sigortalı tarafıdır. Tesisin mevcut ticaret unvanı, işletmeci şirketi ve adresi doğru olmalıdır. İkinci kontrol faaliyet kapsamıdır; tesisin fiilen elleçlediği petrol veya zararlı maddeler poliçe kapsamında bulunmalıdır. Üçüncü kontrol teminat dönemi ve limitlerdir.
Poliçedeki çevre kirliliği istisnaları dikkatle okunmalıdır. Genel poliçelerde ani ve beklenmedik kirlilik ile yavaş ve kademeli kirlilik farklı şekilde düzenlenebilir. Zorunlu sigorta rejiminde ise emredici teminat şartları, genel sözleşme hükümlerine göre öncelik taşıyabilir. Somut poliçe, ilgili zorunlu sigorta genel şartları ve Kanun birlikte incelenmelidir.
Sigorta şirketinin yetkisi ve poliçenin doğrulanabilirliği de kayıt altına alınmalıdır. Elektronik poliçe numarası, düzenleme tarihi, zeyilnameler ve yenilemeler tek dosyada saklanmalıdır.
Deniz Kirliliği Meydana Gelirse Sigorta Süreci Nasıl Yönetilir?
Kirlilik olayı gerçekleştiğinde öncelik çevresel müdahaledir; sigorta bildirimi bu müdahaleyi geciktirmemelidir. Bununla birlikte poliçedeki ihbar süresi ve usulü kaçırılmamalıdır. Olay tarihi, saat, konum, kirletici türü, tahmini miktar, ilk müdahale ve kamu otoritesine yapılan bildirimler sigortacıya eksiksiz aktarılır.
Tesis işletmecisi, zarar görenlerle veya diğer sorumlularla kapsamlı sulh ve ibra metni imzalamadan önce sigorta sözleşmesindeki onay şartlarını kontrol etmelidir. Sigortacının bilgisi dışında sorumluluğun kabulü veya yüksek tutarlı ödeme yapılması, poliçeye göre teminat tartışması doğurabilir.
Olayda gemi de sorumluysa geminin mali sorumluluk belgeleri, P&I bilgileri ve garantörü ayrıca tespit edilir. Gemi ile tesis arasında rücu ilişkisi doğabilir. Bu nedenle terminal kontrol listeleri, basınç kayıtları, yük transfer logları ve acil durdurma zamanı korunmalıdır.
Kıyı Tesisi İçin Sigorta Kontrol Listesi
- Tesisin 5312 m.2 kapsamındaki faaliyetini yazılı olarak belirleyin.
- Zorunlu mali sorumluluk poliçesinin güncel nüshasını alın.
- Sigortalı şirket ve tesis adresinin doğru olduğunu kontrol edin.
- Poliçenin başlangıç ve bitiş tarihlerini izin/operasyon takvimiyle karşılaştırın.
- Faaliyet ve kirletici madde kapsamını doğrulayın.
- Teminat limitlerini ve varsa alt limitleri inceleyin.
- Çevre kirliliğine ilişkin istisna ve muafiyetleri zorunlu sigorta düzeniyle karşılaştırın.
- Zeyilname, yenileme ve fesih bildirimlerini tek dosyada tutun.
- Olay ihbar usulü ve acil iletişim kişilerini önceden belirleyin.
- Sigortasız veya teminat kesintili dönemde faaliyete devam edilmemesini sağlayın.
Mersin Kıyı Tesislerinde Neden Özellikle Önemlidir?
Mersin’de liman, sıvı yük terminali, akaryakıt ve tehlikeli madde elleçleme faaliyetleri yoğun olduğundan deniz kirliliği riski yüksek mali sonuçlar doğurabilir. Tesis işletmecileri yalnız Limanlar Yönetmeliği ve tehlikeli yük mevzuatı kapsamında değil, 5312’nin özel hazırlık ve mali güvence hükümleri bakımından da düzenli uyum kontrolü yapmalıdır.
Kıyı tesisi işleticisinin tehlikeli yük operasyonlarındaki görevleri için Tehlikeli Yüklerde Kıyı Tesisi İşleticisinin Sorumlulukları yazımız; olayda sorumlu tarafların belirlenmesi için ise Deniz Kirliliğinde Sorumlu Taraf Kimdir? rehberimiz kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
1. 5312 kapsamındaki kıyı tesisi zorunlu sigorta olmadan çalışabilir mi?
Hayır. M.8 uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası olmayan kıyı tesisinin faaliyetine izin verilmez.
2. Genel işyeri sigortası yeterli midir?
Hayır. Kanunun ve ilgili zorunlu sigorta rejiminin aradığı özel mali sorumluluk teminatı sağlanmalıdır.
3. Sigorta yalnız yeni kurulacak tesis için mi zorunludur?
Hayır. Faaliyet devam ettiği sürece zorunlu sigorta şartının korunması gerekir.
4. Poliçe bir gün dahi kesintiye uğrarsa ne olur?
Sigortasız dönemde m.8’deki faaliyet şartı sağlanmaz. İşletmeci faaliyet durumunu derhal yetkili idare ve sigortacıyla uyumlu hale getirmelidir.
5. Kıyı tesisindeki her kirlilik otomatik olarak sigortadan ödenir mi?
Ödeme; olayın poliçe ve zorunlu sigorta kapsamına, zarar türüne ve teminat limitlerine göre belirlenir.
6. Sigortacı ödeme yaparsa işletmeci tamamen sorumluluktan çıkar mı?
Hayır. Poliçe dışı veya limit üstü zararlar ve diğer hukuki sorumluluklar ayrıca devam edebilir.
7. Gemi ile kıyı tesisi birlikte kusurluysa ne olur?
5312 m.6’daki birlikte sorumluluk ve rücu hükümleri somut olaya göre uygulanır; geminin sigorta ve mali güvence belgeleri de incelenir.
8. Kirlilik olayında sigortacıya ne zaman bildirim yapılmalıdır?
Poliçedeki ihbar usulüne uygun ve gecikmeden bildirim yapılmalı; bu işlem acil çevresel müdahaleyi geciktirmemelidir.
9. Alt işletmeci varsa poliçede adı geçmeli mi?
Fiili işletme yapısı ve sigortalı sıfatları poliçe kapsamıyla uyumlu olmalıdır. Alt işletmeci riski ayrıca kontrol edilmelidir.
10. En önemli yıllık uyum kontrolü nedir?
Poliçe yenileme tarihinden önce kapsam, limit, faaliyet tanımı, tesis bilgileri ve zeyilnamelerin 5312 yükümlülükleriyle karşılaştırılmasıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
