Kooperatif Davaları Ticari Dava mıdır? Basit Yargılama Usulü | 1163 m.99 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.99 uyarınca, bu Kanunda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır. Bu nedenle kooperatif ile ortak, eski ortak, yönetici veya başka bir kişi arasındaki uyuşmazlığın kaynağı 1163 sayılı Kanunda düzenlenen bir mesele ise dava ticari dava niteliği kazanabilir. Görevli mahkeme kural olarak asliye ticaret mahkemesidir; asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı yerde asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir. m.99 ayrıca bu davalarda basit yargılama usulünün uygulanmasını öngörür. Ancak her kooperatif taraflı dava sırf taraf kooperatif olduğu için m.99 kapsamına girmez; uyuşmazlığın hukuki kaynağı ve özel görev kuralları ayrıca incelenmelidir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.99 ne düzenliyor?
m.99, kooperatifler hukukundan doğan uyuşmazlıkların yargısal niteliğini belirleyen temel hükümdür. Kooperatifler Kanununda düzenlenen konulardan doğan hukuk davaları, tarafların tacir sıfatını ayrıca ispatlamaya gerek olmaksızın ticari dava olarak kabul edilir.
Bu düzenleme, kooperatif ortağının gerçek kişi ve tacir olmamasının davanın ticari dava niteliğini ortadan kaldırmasını önler. Örneğin ortaklıktan çıkarma, genel kurul kararının iptali veya kooperatifler hukukundan doğan belirli ortaklık hesabı uyuşmazlığı m.99 bakımından ticari dava niteliğinde olabilir.
Güncel 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; kooperatifçilik uygulamaları Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik sayfasından kontrol edilmelidir.
Kooperatifin taraf olduğu her dava ticari dava mıdır?
Hayır. m.99’un ölçütü yalnız taraflardan birinin kooperatif olması değil, davanın Kooperatifler Kanununda düzenlenen bir husustan doğmasıdır. Kooperatifin işçiyle kıdem tazminatı uyuşmazlığı iş mahkemesinin; tüketiciyle özel tüketici işlemi tüketici mahkemesinin; idari işlem uyuşmazlığı idari yargının görev alanına girebilir.
Bu nedenle dava açılmadan önce uyuşmazlığın gerçek hukuki sebebi belirlenmelidir. Sözleşmenin adı, tarafların dava dilekçesindeki nitelendirmesi veya kooperatif unvanı tek başına görevli mahkemeyi belirlemez.
Ortaklık sıfatı, genel kurul kararı, yönetim kurulu sorumluluğu, kooperatif aidatı ve anasözleşmeden kaynaklanan bazı hak/borç meseleleri m.99’un tipik uygulama alanlarıdır.
Kooperatif davasında görevli mahkeme hangisidir?
Kooperatifler Kanunundan doğan ticari davalarda kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Ayrı asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde asliye hukuk mahkemesi, ticaret mahkemesi sıfatıyla bu davalara bakabilir.
Görev kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece yargılamanın her aşamasında re’sen dikkate alınabilir. Yanlış mahkemede dava açılması usuli zaman ve maliyet kaybına neden olabilir.
Özel kanunda başka bir mahkemeye açık görev verilmişse o özel hüküm uygulanır. Bu nedenle m.99 her uyuşmazlıktaki özel mahkeme düzenini ortadan kaldıran genel bir hüküm olarak kullanılmamalıdır.
Basit yargılama usulü ne anlama gelir?
m.99 kooperatifler hukukundan doğan davalarda basit yargılama usulünü öngörür. Basit yargılama, HMK’daki yazılı yargılamaya göre daha yoğunlaştırılmış bir usuldür. Dilekçe sayısı, delillerin sunulması ve tahkikatın yürütülmesi bakımından tarafların sürelere daha dikkatli davranması gerekir.
Dava dilekçesinde talep, hukuki olay, delil ve belgeler mümkün olduğunca eksiksiz sunulmalıdır. “Daha sonra ayrıntılı delil bildiririz” yaklaşımı süre kaybına yol açabilir. Davalı da cevap süresini ve delil bildirimini dikkatle takip etmelidir.
Basit yargılama, davanın mutlaka tek celsede biteceği anlamına gelmez. Bilirkişi, keşif, tanık veya kapsamlı hesap incelemesi gereken kooperatif davaları uzun sürebilir; usulün adı mahkemenin gerekli delili toplamamasını gerektirmez.
Kooperatif davalarında arabuluculuk zorunlu mu?
Dava şartı arabuluculuk, davanın ticari dava olmasından ayrı olarak 6325 sayılı Kanun ve ilgili özel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.
Buna karşılık genel kurul kararının iptali gibi para alacağından farklı statü davalarında arabuluculuk şartı aynı şekilde uygulanmayabilir. Her dava türü kendi hukuki niteliğine göre incelenmelidir.
Arabuluculuk zorunlu olduğu hâlde başvuru yapılmadan dava açılması usulden ret sonucuna yol açabilir. Dava açmadan önce talebin türü ve güncel dava şartı hükümleri mutlaka kontrol edilmelidir.
Genel kurul kararının iptali davası nereye açılır?
m.53 kapsamındaki genel kurul iptal davası kooperatifler hukukundan doğan özel ticari davadır. Davanın kanuni süre içinde, görevli ve yetkili mahkemede açılması gerekir.
İptal davasında gündem, çağrı, toplantı/karar nisabı, oy hakkı, muhalefet şerhi ve dava açma sıfatı gibi özel şartlar önem taşır. m.99’un ticari dava hükmü, m.53’teki özel dava şartlarını ortadan kaldırmaz.
Genel kurul kararının yokluğu, butlanı veya iptal edilebilirliği aynı kavram değildir. Talep hukuki niteliğine göre kurulmalı; yalnız “karar hukuka aykırı” şeklinde genel ifade kullanılmamalıdır.
Kooperatif aidat ve ortaklık alacağı davaları ticari dava mıdır?
Aidat, sermaye, ek ödeme veya kooperatif hizmetinden doğan alacağın hukuki dayanağı 1163 sayılı Kanun ve anasözleşmedeki ortaklık ilişkisiyse m.99 ticari dava niteliğinin belirlenmesinde önemlidir. Ancak alacağın gerçekten doğup doğmadığı ayrıca genel kurul kararı, anasözleşme, ortaklık dönemi ve ödeme kayıtlarıyla ispatlanmalıdır.
Kooperatifin sadece fatura düzenlemiş olması, hukuki dayanağı bulunmayan aidat veya ek ödemeyi geçerli kılmaz. Ek ödeme ve mali yükümlülüklerde m.52 gibi özel hükümler kontrol edilmelidir.
Para alacağı davasıysa dava şartı arabuluculuk ve icra takibine itirazın iptali gibi özel usuller ayrıca gündeme gelebilir.
Kooperatif yöneticisine karşı tazminat davası ticari dava mıdır?
Yönetim kurulu üyesinin kooperatife verdiği zararın 1163 sayılı Kanundaki yönetici sorumluluğundan kaynaklandığı davalar m.99 ve m.98’in TTK atfıyla birlikte ticari dava niteliğinde değerlendirilebilir.
m.62 kapsamında kusur, zarar ve nedensellik bağı somut belgelerle ortaya konulmalıdır. Yönetici olumsuz sonuçtan otomatik sorumlu değildir; hukuka aykırı ve kusurlu eylem/ihmal ile zarar arasında bağ aranır.
Dava kooperatif adına açılacaksa temsil ve genel kurul/yönetim kurulu kararının nasıl alınacağı, hakkında dava açılacak yöneticinin temsil çatışması yaratıp yaratmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kooperatif davasında yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Görev ile yetki farklıdır. Görev mahkeme türünü, yetki ise hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirler. m.99 ticari dava niteliğini belirlerken, yer bakımından yetki HMK, TTK ve varsa 1163 sayılı Kanunun özel hükümlerine göre tespit edilir.
Kooperatif merkezinin bulunduğu yer, sözleşmenin ifa yeri, haksız fiil yeri veya davalının yerleşim yeri somut davaya göre önem kazanabilir. Kesin yetki bulunan dava türlerinde taraflar başka mahkemeyi seçemez.
Dava süreleri de talepten talebe değişir. Genel kurul iptali gibi kısa hak düşürücü süreler ile parasal alacak zamanaşımı süreleri birbirinden ayrıdır.
m.99 dava açma kontrol listesi
- Uyuşmazlığın gerçek hukuki sebebini belirleyin.
- 1163 sayılı Kanunda doğrudan düzenlenen bir husustan doğup doğmadığını kontrol edin.
- Özel görev kuralı yoksa asliye ticaret mahkemesi görevini değerlendirin.
- Yer bakımından yetki kuralını ayrı inceleyin.
- Basit yargılama usulüne göre dilekçe ve delilleri eksiksiz hazırlayın.
- Dava şartı arabuluculuk bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Hak düşürücü süre ve zamanaşımını dava türüne göre hesaplayın.
- Güncel tescilli anasözleşme ve organ kararlarını dosyaya ekleyin.
- Ortaklık/pay ve muhasebe kayıtlarını birbiriyle mutabık hâle getirin.
- Mahkeme kararından sonra sicil/KOOPBİS veya muhasebe kaydı gerekiyorsa uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatif davaları ticari dava mıdır?
1163 sayılı Kanunda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları m.99 uyarınca tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır.
Her kooperatif davasına asliye ticaret mahkemesi mi bakar?
Hayır. Uyuşmazlığın kaynağı ve özel görev kuralları ayrıca incelenmelidir.
Ortak tacir değilse dava ticari olmaktan çıkar mı?
m.99 kapsamındaki kooperatifler hukuku davasında hayır; tarafın tacir sıfatı belirleyici değildir.
Asliye ticaret mahkemesi olmayan yerde ne olur?
Asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir.
Kooperatif davasında hangi yargılama usulü uygulanır?
m.99 kapsamındaki davalarda basit yargılama usulü uygulanır.
Basit yargılama tek celse demek midir?
Hayır. Dosyanın niteliğine göre bilirkişi, keşif ve birden fazla duruşma gerekebilir.
Kooperatif alacak davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Para alacağı niteliğindeki ticari dava için güncel dava şartı arabuluculuk hükümleri kontrol edilmelidir.
Genel kurul iptal davası ticari dava mıdır?
Evet, kooperatifler hukukundan doğan özel ticari dava niteliğindedir ve m.53’ün özel şartları uygulanır.
İşçi ile kooperatif arasındaki dava ticaret mahkemesine mi gider?
İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıkta özel iş mahkemesi görev kuralları uygulanır; tarafın kooperatif olması tek başına m.99’u uygulamaz.
Görev ve yetki aynı şey midir?
Hayır. Görev mahkeme türünü, yetki davanın hangi yerde görüleceğini belirler.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
