Kooperatifler Kanununda Hüküm Yoksa Hangi Hükümler Uygulanır? TTK Atfı | 1163 m.98 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.98 uyarınca, Kooperatifler Kanununda aksine açıklama bulunmayan konularda Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlere ilişkin hükümleri kooperatifin yapısına uygun düştüğü ölçüde tamamlayıcı olarak uygulanır. Bu atıf, kooperatifin anonim şirkete dönüştüğü veya bütün anonim şirket hükümlerinin aynen uygulanacağı anlamına gelmez. İlk olarak 1163 sayılı Kanundaki özel hüküm, ikinci olarak kooperatifin tescilli anasözleşmesi ve emredici kooperatif ilkeleri incelenir; açık boşluk kalırsa 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun anonim şirket hükümlerine başvurulur. Özellikle yönetim kurulu sorumluluğu, temsil, bazı organ işlemleri, bilanço ve kurumsal hükümler bakımından m.98 uygulamada önemli bir tamamlayıcı normdur.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.98 ne düzenliyor?
Kooperatifler Kanunu ayrıntılı bir özel kanundur; fakat şirketler hukukunda ortaya çıkabilecek her olayı tek tek düzenlemez. m.98, bu boşlukların hangi hukuk kaynağıyla tamamlanacağını belirler. Kanunda aksine özel açıklama yoksa Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlere ilişkin hükümleri tamamlayıcı kaynak olur.
Bu hüküm sayesinde kooperatifler hukukunda gerçek kanun boşluğu oluştuğunda keyfî çözüm üretilmez. Ancak atıf otomatik değildir: anonim şirket hükmünün kooperatifin ortaklık, eşitlik, değişir ortaklı yapı ve demokratik yönetim özellikleriyle bağdaşması gerekir.
Güncel 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; kooperatifçilik uygulamaları Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik sayfasından kontrol edilmelidir.
Kooperatif uyuşmazlığında hangi sırayla mevzuata bakılır?
Birinci kaynak, somut konuyu düzenleyen 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu hükmüdür. İkinci olarak kooperatifin güncel tescilli anasözleşmesi incelenir; anasözleşme Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz. Konu özel kooperatif mevzuatıyla düzenlenmişse anonim şirket hükmü özel düzenlemeyi değiştirmek için kullanılamaz.
Üçüncü aşamada, gerçek bir boşluk varsa m.98 atfıyla Türk Ticaret Kanununun anonim şirket hükümlerinin somut meseleye uygun düşüp düşmediği değerlendirilir. Gerektiğinde Türk Borçlar Kanunu, Medeni Kanun, HMK, İİK, vergi veya sektör mevzuatı da kendi uygulama alanlarında devreye girer.
Bu sıralama özellikle dava ve hukuki görüşlerde önemlidir. Yalnız TTK maddesine dayanıp 1163 sayılı Kanundaki özel kooperatif hükmünü atlamak yanlış sonuca yol açabilir.
Kooperatifler Kanununda özel hüküm varsa TTK uygulanır mı?
Aynı konuyu doğrudan düzenleyen özel kooperatif hükmü varsa öncelikle o hüküm uygulanır. Örneğin genel kurulda oy, ortaklığa giriş-çıkış, ek ödeme, üst kuruluşlar veya Bakanlık denetimi gibi kooperatiflere özgü konularda 1163 sayılı Kanunun özel sistemi belirleyicidir.
TTK hükmü, özel düzenlemenin açıkça kurduğu sonucu etkisiz hâle getirecek biçimde kullanılamaz. “Anonim şirkette böyle” gerekçesi kooperatifin özel kanuni yapısını ortadan kaldırmaz.
Bununla birlikte özel hüküm konunun yalnız bir bölümünü düzenliyorsa kalan boşluk için TTK tamamlayıcı olabilir. Bu durumda özel ve genel hükmün kapsamı dikkatle ayrıştırılmalıdır.
Neden anonim şirket hükümlerine atıf yapılmıştır?
Kooperatifin genel kurul, yönetim kurulu, tüzel kişilik, temsil, mali tablolar ve organ sorumluluğu bakımından sermaye şirketleriyle ortak kurumsal özellikleri vardır. Kanun koyucu, ayrıntılı şirketler hukuku kurallarının gerekli olduğu boşluklarda anonim şirket hükümlerini tamamlayıcı model olarak seçmiştir.
Ancak kooperatifin amacı sermayenin yatırım getirisi değil ortakların ekonomik ihtiyaçlarının karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet yoluyla karşılanmasıdır. Bu nedenle pay sahipliği ve sermaye ağırlığına dayanan her anonim şirket kuralı kooperatifte aynı biçimde uygulanamaz.
Özellikle “bir ortak bir oy” ilkesi veya kooperatifin değişir ortaklı/değişir sermayeli yapısı, anonim şirket mantığından farklıdır. m.98 bu farklılıkları silmez.
TTK yönetim kurulu hükümleri kooperatifte uygulanabilir mi?
Kooperatif yönetim kurulunun seçimi, üyelik şartları, görev ve sorumlulukları öncelikle m.55–64 hükümlerine tabidir. m.62 yönetim kurulunun özen ve sorumluluğunu özel olarak düzenler.
Bu özel hükümlerin cevaplamadığı yönetici sorumluluğu veya organ işleyişi meselesinde TTK anonim şirket hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde tamamlayıcı uygulanması gündeme gelebilir. Kusur, zarar, nedensellik ve sorumluluk ilişkisi somut olayda birlikte değerlendirilir.
TTK’nın her yönetim kurulu düzenlemesinin doğrudan kooperatife aktarılması doğru değildir. Yönetim kurulu üye sayısı, eğitim şartı veya kooperatif ortağı olma gibi özel şartlarda 1163 sayılı Kanun esas alınır.
Temsil ve imza yetkisinde m.98 nasıl kullanılır?
Kooperatifin temsil ve ilzamı öncelikle Kooperatifler Kanunu, tescilli anasözleşme ve ticaret sicili kayıtlarına göre belirlenir. Temsil yetkisinin devri, sınırı, tescili ve üçüncü kişilere etkisi bakımından özel hüküm bulunmayan alanlarda TTK hükümleri tamamlayıcı olabilir.
Yönetim kurulu kararının bulunmadığı veya sicilde tescil edilmeyen temsil düzeniyle önemli sözleşme yapılması, sonradan yetki uyuşmazlığı yaratabilir. m.98 atfı, sicil ve organ kararı gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Üst kuruluş temsilciliği, genel kurul temsilciliği ve dış temsil yetkisi de birbirinden ayrıdır. Üst kuruluş genel kurul temsilcisi sırf temsilci olduğu için tüzel kişiliği dışarıda ilzam etme yetkisi kazanmaz.
Genel kurulda TTK hükümleri ne zaman devreye girer?
Kooperatif genel kuruluna ilişkin m.42–54 özel hükümleri önceliklidir. Çağrı, gündem, toplantı ve karar nisapları, oy yasağı, iptal davası ve seçimler bu özel sistem içinde değerlendirilir.
Kanunun ve anasözleşmenin açıkça düzenlemediği teknik bir genel kurul meselesinde, anonim şirket hükümleri kooperatif yapısına uygun düştüğü ölçüde tamamlayıcı olabilir. Ancak bu atıf, kooperatifte kanunen aranan nisabı anonim şirket kuralıyla düşürmek veya ortakların özel haklarını kaldırmak için kullanılamaz.
Genel kurul kararının iptali gibi özel düzenlenmiş konularda öncelik Kooperatifler Kanunundadır.
“Uygun düştüğü ölçüde” değerlendirmesi nasıl yapılır?
İlk soru, Kooperatifler Kanununda gerçek bir boşluk bulunup bulunmadığıdır. İkinci soru, başvurulan anonim şirket hükmünün amacıyla kooperatifin hukuki yapısının uyumlu olup olmadığıdır. Üçüncü soru, hükmün uygulanmasının kooperatifin emredici ortaklık ve eşitlik ilkelerini ihlal edip etmediğidir.
Anonim şirkette sermaye oranına göre hak kullanımı öngören bir hükmün, kooperatifte bir ortak bir oy ilkesini bozacak şekilde uygulanması çoğu durumda uygun düşmez. Buna karşılık yönetim kurulu sorumluluğunda kurumsal özen standardına ilişkin tamamlayıcı hüküm daha kolay uyum gösterebilir.
Bu değerlendirme mekanik madde kopyalama değil hukukî nitelendirme gerektirir. Uyuşmazlık varsa Yargıtay’ın konuya ilişkin güncel içtihatları da kontrol edilmelidir; doğrulanmamış karar numarası kullanılmamalıdır.
m.98 uygulaması için pratik örnekler
Kooperatif yönetim kurulu üyesinin kusurlu işlemiyle zarar doğmuş, 1163 sayılı Kanun sorumluluk ilkesini düzenlemiş fakat belirli ayrıntıyı açıklamamışsa TTK yönetici sorumluluğu hükümleri tamamlayıcı kaynak olabilir.
Temsil yetkisinin tescil ve üçüncü kişilere etkisinde, Kooperatifler Kanununun özel kuralları yetersiz kaldığı noktada TTK ticaret şirketi hükümleri dikkate alınabilir.
Buna karşılık ortaklıktan çıkarma usulünde doğrudan m.16 uygulanır; anonim şirkette pay sahibinin durumu örnek alınarak kooperatif ortağının çıkarma hakkı değiştirilemez.
Benzer şekilde kooperatif üst kuruluşlarının temsilci sayısı m.78’de özel olarak düzenlenmişse anonim şirket genel kurul temsil hükümleri bu beş kişilik üst sınırı aşmak için kullanılamaz.
m.98 hukuk kaynağı kontrol listesi
- Somut hukuki soruyu açık biçimde tanımlayın.
- 1163 sayılı Kanunda doğrudan özel hüküm arayın.
- Kooperatifin güncel tescilli anasözleşmesini kontrol edin.
- Özel hükmün konuyu tamamen mi kısmen mi düzenlediğini belirleyin.
- Gerçek boşluk varsa TTK anonim şirket hükümlerini tespit edin.
- TTK hükmünün kooperatif yapısına uygun düşüp düşmediğini analiz edin.
- Kooperatifin emredici eşitlik, oy ve ortaklık ilkelerini koruyun.
- Gerekirse TBK, HMK, İİK veya sektör mevzuatını ayrıca uygulayın.
- Güncel ve doğrulanmış yüksek yargı içtihadını kontrol edin.
- Hukuki görüşte hangi hükmün özel, hangisinin tamamlayıcı olduğunu açıkça yazın.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatifler Kanununda hüküm yoksa ne uygulanır?
m.98 uyarınca aksine açıklama olmayan konularda TTK’nın anonim şirket hükümleri uygun düştüğü ölçüde tamamlayıcı uygulanır.
Kooperatif anonim şirket sayılır mı?
Hayır. Kooperatif ayrı bir tüzel kişi türüdür; m.98 yalnız tamamlayıcı atıf yapar.
TTK her durumda doğrudan uygulanır mı?
Hayır. Önce Kooperatifler Kanunundaki özel hüküm ve kooperatif yapısına uygunluk değerlendirilir.
Anasözleşme TTK’dan önce mi gelir?
Anasözleşme kendi uygulama alanında önemlidir; ancak Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz. Kanun boşluğunda m.98 atfı ayrıca değerlendirilir.
Yönetim kurulu sorumluluğunda TTK uygulanabilir mi?
m.55–64’teki özel hükümler öncelikli olmak üzere, boşluk kalan alanlarda anonim şirket hükümleri tamamlayıcı olabilir.
Kooperatif genel kurulunda anonim şirket oy sistemi uygulanır mı?
Kooperatifin özel oy ve genel kurul hükümleri önceliklidir; TTK bu sistemi değiştirecek şekilde uygulanamaz.
Ortaklıktan çıkarma için TTK’ya bakılır mı?
Öncelikle 1163 sayılı Kanunun m.16 ve bağlantılı özel hükümleri uygulanır.
m.98 yalnız davalarda mı kullanılır?
Hayır. Kurumsal işlem, temsil, yönetim, sorumluluk ve diğer özel hukuk konularında da kanun boşluğunu doldurabilir.
TTK hükmü kooperatif yapısına uymuyorsa ne olur?
m.98 atfı mekanik değildir; uygun düşmeyen anonim şirket hükmü kooperatifin özel yapısını bozacak biçimde uygulanmaz.
Yargıtay kararları önemli midir?
Evet. Kanun boşluğu ve m.98 uygulamasında güncel içtihat yol gösterici olabilir; yalnız doğrulanmış kararlar kullanılmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
