Kooperatif Ortakları Eşit Haklara mı Sahip? 1163 m.23 Eşitlik İlkesi (2026)
Kısa ve Net Cevap
Evet. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.23, ortakların Kanunun kabul ettiği esaslar içinde hak ve yükümlülüklerde eşit olduğunu düzenler. Yönetim kurulu veya genel kurul, aynı hukuki durumda bulunan ortaklar arasında kişiye göre ayrıcalık veya keyfî yük oluşturamaz. Eşitlik, her ortağın her durumda aynı miktarda ödeme yapacağı anlamına gelmez; kanun, anasözleşme veya objektif ve önceden belirlenmiş ölçüt farklı bir hesaplama gerektiriyorsa bu ölçüt tüm benzer durumdaki ortaklara aynı uygulanır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu m.23 Ne Diyor?
Kooperatif ortaklığı sermaye şirketi ortaklığından farklıdır. Kooperatifin temelinde ortakların belirli ekonomik menfaatlerini karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet yoluyla koruma amacı bulunur. Bu yapının en önemli sonuçlarından biri ortaklar arasındaki eşitliktir. Kooperatifler Kanunu m.23, “Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde eşittirler” kuralını getirir.
Hüküm kısa olmasına rağmen genel kurul, yönetim kurulu, aidat, tahsis, bilgi edinme, oy, hizmetlerden yararlanma, çıkma ve hesaplaşma dahil çok sayıda işlemde uygulanır. Kooperatif organları karar alırken kişiye göre ayrıcalık yaratamaz. Aynı koşulları taşıyan iki ortaktan birine hak verilip diğerine verilmemesi için kanuni veya anasözleşmeye dayalı objektif bir neden bulunmalıdır.
Eşitlik ilkesi mutlak biçimde herkesin her konuda aynı sonuca sahip olması değildir. Ortakların objektif durumları farklıysa uygulanacak sonuç da farklılaşır. Önemli olan farkın kişiye göre değil, önceden belirlenmiş hukuki ve nesnel ölçüte göre oluşmasıdır. Örneğin farklı metrekareli bağımsız bölümlerin gerçek maliyet farkı, anasözleşme ve genel kurul kararları çerçevesinde farklı ödeme hesabı doğurur; fakat aynı nitelikte bağımsız bölüm alan iki ortaktan yalnız birine keyfî ek bedel yüklenmesi eşitlik sorununa yol açar.
Kooperatifte Hangi Haklarda Eşitlik Uygulanır?
Ortakların bilgi edinme hakkı, genel kurula katılma hakkı, oy hakkı, kooperatif hizmetlerinden yararlanma ve ortaklık statüsünden doğan diğer haklar m.23’teki eşitlik zemini üzerinde kullanılır. Kanunun m.48 hükmü de genel kurulda her ortağın kural olarak bir oy hakkı olduğunu düzenleyerek kooperatif demokrasisini güçlendirir.
Bilgi edinme bakımından yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu, bilanço, gelir-gider farkı hesapları ve denetim raporlarını kanuni sürede ortakların incelemesine açar. Aynı statüdeki ortaklardan birine belge verilip diğerine sebepsiz biçimde erişim engeli konulamaz. Madde 24 zaten bilgi edinme hakkının anasözleşme veya organ kararıyla kaldırılamayacağını ve sınırlandırılamayacağını ayrıca düzenler.
Seçim ve adaylık süreçlerinde de kişiye özgü engeller yaratılamaz. Kanunun yönetim ve denetim organları için getirdiği objektif şartlar herkese uygulanır. Bu şartları taşıyan adaylar arasında yönetim kurulunun kişisel tercihine dayalı erişim engeli kurulması m.23 yönünden denetlenir.
Kooperatif Aidatları Her Ortak İçin Aynı mı Olmak Zorunda?
Eşitlik ilkesi, her durumda nominal olarak aynı miktarın tahsil edileceği anlamına gelmez. Ödeme yükümlülüğünün dayanağı anasözleşme, kanun ve genel kurul kararlarıdır. Ortaklar aynı hukuki ve ekonomik kategorideyse aynı hesaplama yöntemi uygulanmalıdır. Farklılık varsa bunun objektif temeli açık olmalıdır.
Yapı kooperatifinde konut veya işyerlerinin büyüklük, maliyet, konum, proje niteliği veya açıkça kararlaştırılmış başka objektif özellikleri farklı olabilir. Bu farklar maliyet paylaşımında etkiliyse ölçüt genel kurul kararında ve hesaplarda gösterilmelidir. “Bu ortak daha sonra girdi”, “bu ortak yönetimle anlaşamıyor” veya “bu kişiden daha fazla tahsil edelim” gibi kişisel gerekçeler tek başına farklı mali yükün hukuki temeli değildir.
Ek ödeme istenmesi halinde de m.31 ve m.52 gibi özel hükümler devreye girer. Ek ödeme yükümlülüğünün anasözleşmede bulunması ve kanundaki karar şartlarına uyulması gerekir. Eşitlik ilkesi, kanunen doğmamış bir borcu tüm ortaklara eşit dağıtmak suretiyle geçerli hale getirmez; önce borcun hukuki dayanağı bulunmalıdır.
Geç Giren Ortak ile Eski Ortak Aynı Ödemeyi mi Yapar?
Ortaklık tarihleri farklıysa, kooperatifin daha önce yaptığı giderlere katılım ve yeni ortağın giriş koşulları anasözleşme ve genel kurul kararları çerçevesinde değerlendirilir. Yeni ortağın, daha önceki ortakların karşıladığı gerçek maliyetlere objektif yöntemle katılması eşitlik ilkesine aykırı değildir. Ancak “geç giriş cezası” adı altında hukuki dayanağı olmayan ve maliyetle bağlantısı kurulmayan keyfî bedel tahsil edilemez.
Doğru yöntem, önce hangi giderin hangi dönem ve amaç için yapıldığını belirlemek, sonra bu giderden yararlanma ve ortaklık statüsü bakımından benzer durumdaki kişilere aynı hesaplama sistemini uygulamaktır. Hesabın şeffaf olması m.23 ile birlikte m.24 bilgi edinme hakkının da gereğidir.
Fazla Payı Olan Ortağın Fazla Oy Hakkı Var mı?
Kooperatiflerde sermaye miktarı oy gücünü kural olarak artırmaz. Madde 48, genel kurulda her ortağın yalnız bir oya sahip olduğunu düzenler. Bir ortağın daha fazla ortaklık payı taahhüt etmiş olması, genel kurulda otomatik olarak birden fazla oy hakkı doğurmaz. Bu yapı, m.23’teki eşitliğin kooperatif yönetimindeki somut görünümüdür.
Temsil yoluyla oy kullanma ve 1000’den fazla ortağı bulunan kooperatiflerdeki özel temsil düzeni m.49’da ayrıca belirlenmiştir. Bunlar kişinin sermaye gücüne göre ek oy sahibi olması anlamına gelmez; temsil edilen ortakların iradesinin toplantıya taşınmasıdır.
Yapı Kooperatifinde Daire veya İşyeri Tahsisinde Eşitlik
Yapı kooperatiflerinde eşitlik uyuşmazlıkları çoğunlukla konut/işyeri tahsisi, kura, şerefiye, ek maliyet ve teslim koşullarında ortaya çıkar. Aynı proje içinde farklı nitelikte bağımsız bölümler varsa farklı değer hesabı yapılması mümkündür; ancak değerlendirme kriterleri önceden belirlenmiş, ölçülebilir ve bütün ortaklara uygulanabilir olmalıdır.
Kura sistemi kararlaştırılmışsa kura süreci şeffaf yürütülmelidir. Yönetim kurulunun bazı ortaklara kura dışında daha değerli bağımsız bölüm ayırması için kanuni veya anasözleşmesel yetki ve objektif neden bulunmalıdır. Aksi durumda m.23 yanında genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının hukuka uygunluğu da tartışılır.
Şerefiye bedeli belirleniyorsa cephe, kat, büyüklük, manzara veya ticari değer gibi kriterler somutlaştırılmalıdır. Kişiye göre rakam üretilmesi eşitlik ilkesini ihlal eder. Ortakların hesaplamayı inceleyebilmesi için değerleme ve dağıtım tablosu erişilebilir tutulmalıdır.
Kooperatif Hizmetlerinden Yararlanmada Ayrım Yapılabilir mi?
Kooperatifin amacı kapsamında sunduğu mal veya hizmetlerden yararlanma koşulları anasözleşme ve organ kararlarıyla belirlenir. Aynı koşulları taşıyan ortaklardan birinin başvurusu kabul edilirken diğerinin sebepsiz reddedilmesi m.23 yönünden sorun yaratır. Sıra, kota veya kapasite sınırlaması varsa bu kriterler önceden belirlenmeli ve herkese aynı uygulanmalıdır.
Örneğin taşıma kooperatifinde çalışma sırası, tarımsal kooperatifte ürün alım koşulları veya işletme kooperatifinde ortak hizmetten yararlanma yöntemi kişisel tercihe göre değiştirilemez. Objektif kriterin varlığı ve tutarlı uygulanması hukuki denetimin merkezindedir.
Eşitlik İlkesine Aykırı Genel Kurul Kararı Ne Olur?
Genel kurul kooperatifin en yetkili organıdır; ancak kanunun üstünde değildir. Madde 53, kanuna, anasözleşmeye ve iyi niyet esaslarına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası düzenler. M.23’teki eşitlik ilkesini ihlal eden bir genel kurul kararı, m.53 koşulları içinde yargısal denetime götürülür.
Toplantıda karara karşı oy kullanan ortağın muhalefetini tutanağa geçirtmesi, iptal davası bakımından önemlidir. M.53 ayrıca toplantıya usulsüz çağrılan, oy kullanmasına haksız olarak izin verilmeyen veya yetkisiz kişilerin karara katıldığını ileri süren ortaklara da belirli şartlarla dava hakkı tanır. Dava süresi toplantıyı izleyen günden başlayarak bir aydır.
Yönetim kurulu kararı eşitlik ilkesini ihlal ediyorsa uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre genel kurul denetimi, kararın iptali, alacak veya tazminat talepleri gündeme gelir. Hangi yolun uygulanacağı işlemin türüne göre belirlenir.
Eşit Davranılmadığını İspatlamak İçin Hangi Belgeler Gerekir?
Öncelikle anasözleşme ve genel kurul kararları temin edilir. İddia aidat veya ek ödeme farkına ilişkinse tüm ortaklara uygulanan tarife, maliyet tablosu, borçlandırma listesi ve kişinin cari hesabı karşılaştırılır. Tahsis uyuşmazlığında kura tutanakları, tahsis listeleri, şerefiye hesapları ve bağımsız bölüm özellikleri incelenir.
Bilgi edinme veya genel kurula katılım engeli varsa yazılı başvuru, yönetim kurulu cevabı, KOOPBİS kayıtları, çağrı belgeleri ve hazirun listesi önem taşır. Hizmetten yararlanma uyuşmazlığında sıra listesi, başvuru tarihleri ve diğer ortaklara uygulanan kriterler karşılaştırılır.
Eşitlik iddiası soyut “bana haksızlık yapıldı” cümlesiyle değil, aynı durumda bulunan başka ortaklara uygulanan kural ile karşılaştırılarak somutlaştırılır. Farklı uygulamanın hukuki dayanağı olup olmadığı bu belgeler üzerinden belirlenir.
Yönetim Kurulu Eşitlik İlkesini Nasıl Uygulamalı?
Yönetim kurulu kararlarında kriterleri kişiden bağımsız oluşturmalıdır. Aidat, ödeme planı, hizmet sırası, belge erişimi ve benzeri alanlarda aynı durumda bulunan ortaklara aynı prosedür uygulanmalıdır. İstisna varsa karar gerekçesinde kanuni veya anasözleşmesel dayanak gösterilmelidir.
Kararların tutanağa açık geçirilmesi ve KOOPBİS ile ortaklar defterindeki kayıtların güncel tutulması eşitlik denetimini kolaylaştırır. Şeffaf kayıt sistemi, hem ortakların güvenini sağlar hem yöneticilerin m.62 kapsamındaki sorumluluk riskini azaltır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Madde 23 Türkiye genelindeki kooperatiflerde geçerlidir. Mersin’de yapı, tarım, taşıma, işletme veya diğer kooperatif türlerinde aynı hukuki durumda bulunan ortaklar arasında keyfî ayrıcalık kurulamaz. Kooperatif türüne göre objektif maliyet ve hizmet kriterleri değişir; eşitlik ilkesinin özü değişmez.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatifte herkes aynı aidatı mı öder?
Aynı hukuki ve ekonomik durumda bulunan ortaklara aynı hesaplama yöntemi uygulanır. Objektif maliyet farkları kanun ve anasözleşme çerçevesinde farklı tutar doğurabilir.
Yönetim kurulu sevmediği ortağa ek borç çıkarabilir mi?
Hayır. Borcun kanuni, anasözleşmesel veya geçerli genel kurul kararına dayanan objektif temeli bulunmalıdır.
Fazla sermaye payı fazla oy verir mi?
Hayır. Madde 48’e göre her ortak kural olarak bir oya sahiptir.
Geç giren ortaktan farklı bedel alınabilir mi?
Gerçek geçmiş maliyetlere objektif ve belgeli katılım hesabı yapılabilir; kişiye özgü ve dayanağı olmayan ceza niteliğinde bedel eşitlik ilkesiyle bağdaşmaz.
Kura dışında daire tahsisi yapılabilir mi?
Tahsis yöntemi anasözleşme ve geçerli organ kararlarıyla belirlenir. Kişiye göre ayrıcalık yaratan keyfî tahsis m.23 yönünden denetlenir.
Bir ortağa belge verilip diğerine verilmemesi mümkün mü?
Madde 24 kapsamındaki bilgi edinme hakkı ortaklar için kanuni haktır ve organ kararıyla kaldırılamaz veya sınırlandırılamaz.
Eşitliğe aykırı genel kurul kararına dava açılır mı?
M.53’teki kişiler, şartlar ve bir aylık süre içinde kanuna aykırı karara karşı iptal davası açabilir.
Eşitlik herkese aynı daireyi vermek anlamına mı gelir?
Hayır. Eşitlik aynı durumda bulunanlara aynı ölçütün uygulanmasıdır; farklı bağımsız bölüm özellikleri objektif değer farkı yaratır.
Ortağın yönetimle kişisel anlaşmazlığı ödeme miktarını etkiler mi?
Hayır. Ödeme borcu kişisel ilişkiye değil kanun, anasözleşme ve geçerli kararlara dayanır.
Eşitlik ihlalini hangi belgeler gösterir?
Anasözleşme, genel kurul ve yönetim kurulu kararları, borç listeleri, tahsis/kura kayıtları, KOOPBİS, ortaklar defteri ve diğer ortaklara uygulanan kriterler karşılaştırılır.
Resmî Kaynaklar
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 11 Eylül 2026 tarihinde 1163 sayılı Kanun m.23 ile bağlantılı m.24, m.31, m.48, m.52 ve m.53 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Eşitlik ilkesi, objektif farklılaştırma ve keyfî ayrım birbirinden ayrılmıştır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
