Kooperatiften Çıkarılma Şartları ve 3 Aylık İtiraz Süresi | 1163 m.16 Rehberi 2026

Kısa ve net cevap: Kooperatif ortağı yalnızca anasözleşmede açıkça yazılı çıkarılma sebeplerinden biri gerçekleşirse ortaklıktan çıkarılabilir. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.16 uyarınca çıkarma sebepleri anasözleşmede açıkça gösterilmelidir; anasözleşmede bulunmayan bir sebeple çıkarma kararı verilemez. Kural olarak çıkarma kararı, yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurulca verilir. Anasözleşme yönetim kuruluna da çıkarma yetkisi tanıyabilir. Çıkarma kararı gerekçeli olmalı, tutanağa ve ortaklar defterine yazılmalı, onaylı örneği 10 gün içinde notere bırakılmalı ve ortağa tebliğ edilmelidir. Ortak tebliğden itibaren 3 ay içinde mahkemede itiraz davası açabilir; yönetim kurulu kararına karşı aynı süre içinde genel kurula da itiraz edebilir.

Kooperatiften çıkarılma, ortağın ekonomik ve yönetsel haklarını sona erdiren ağır bir işlemdir. Bu nedenle “yönetim istemiyor”, “uyumsuz davranıyor” veya “kooperatife güven vermiyor” gibi anasözleşmede karşılığı bulunmayan soyut gerekçeler tek başına yeterli değildir. Çıkarma sürecinde sebep, yetkili organ, gerekçe, tebligat ve üç aylık hak düşürücü süre birlikte incelenmelidir.

1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu m.16 Ne Düzenler?

Madde 16, kooperatif ortaklığından çıkarılmanın maddi ve usulî çerçevesini birlikte düzenler. İlk fıkra, çıkarılma sebeplerinin anasözleşmede açıkça gösterilmesini zorunlu kılar. İkinci fıkra çıkarma kararının hangi organ tarafından verileceğini düzenler. Sonraki fıkralar ise gerekçe, kayıt, tebligat, itiraz süresi, genel kurula başvuru ve karar kesinleşinceye kadar ortağın statüsünü belirler.

Bu yapı önemlidir. Bir çıkarma kararının yalnız gerekçesinin haklı olması yetmez; yetkili organ tarafından alınması ve kanuni tebligat-itiraz usulüne uyulması gerekir. Tersine, usulün doğru yürütülmesi de anasözleşmede bulunmayan bir çıkarma sebebini geçerli hale getirmez. Hukuka uygun çıkarma için hem maddi sebep hem usul birlikte bulunmalıdır.

M.16 emredici nitelikte koruma getirir. Kooperatif anasözleşmesi, ortağı kanunun tanıdığı üç aylık itiraz ve dava hakkından mahrum bırakamaz. Yönetim kurulu veya genel kurul da “kararımız kesindir” yazarak yargısal denetimi ortadan kaldıramaz.

Kooperatiften Çıkarma Sebepleri Nasıl Belirlenir?

Kanun, her kooperatif için tek bir çıkarma sebebi listesi saymak yerine, kooperatifin türüne ve amacına göre sebeplerin anasözleşmede açıkça belirlenmesini ister. Bu nedenle ilk kontrol edilecek belge, ticaret siciline tescilli güncel anasözleşmedir. Eski bir anasözleşme nüshası üzerinden çıkarma yapılamaz; yürürlükteki tescilli metin esas alınır.

Sebep açık ve ölçülebilir olmalıdır. Örneğin belirli ortaklık şartının kaybedilmesi, anasözleşmede öngörülen objektif yükümlülüğün yerine getirilmemesi veya kooperatif türüne özgü şartın ortadan kalkması açık biçimde düzenlenebilir. Buna karşılık “kooperatif için uygun görülmemek”, “yönetim kuruluyla geçinememek” gibi sınırı belli olmayan ifadeler, keyfî uygulama riskini artırır.

Bir olayın anasözleşmedeki çıkarma sebebine gerçekten uyup uymadığı somut belgelerle değerlendirilir. Yönetim kurulu gerekçesinde yalnız madde numarasını yazmamalı; hangi olayın ne zaman gerçekleştiğini ve bu olayın anasözleşmenin hangi hükmünü ihlal ettiğini ortaya koymalıdır.

Aynı çıkarma sebebinin bütün ortaklara eşit uygulanması gerekir. Kanun m.23 uyarınca ortaklar hak ve yükümlülüklerde eşittir. Aynı ihlali yapan bir grup ortağın hiç işlem görmemesi, yalnız belirli bir ortağa çıkarma uygulanması halinde eşitlik ilkesi de uyuşmazlığın parçası olur.

Kooperatiften Çıkarma Kararını Kim Verir?

Kanun m.16’nın temel sisteminde ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurul karar verir. Ancak anasözleşme, çıkarılan ortağın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere, yönetim kurulunu da bu konuda yetkili kılabilir. Bu nedenle karar organı belirlenirken güncel anasözleşme mutlaka okunmalıdır.

Anasözleşmede yönetim kuruluna açık çıkarma yetkisi verilmemişse yönetim kurulu tek başına kesin çıkarma kararı alamaz; genel kurula teklif götürür. Kooperatif başkanı, müdür, tek bir yönetim kurulu üyesi veya muhasebe birimi de ortaklıktan çıkarma kararı veremez.

Genel kurul karar verecekse çıkarma konusu usulüne uygun gündeme alınmalı, toplantı ve karar kuralları uygulanmalıdır. Ortağın çıkarılmasına ilişkin kararın gerekçesi toplantı tutanağından anlaşılmalıdır. Yönetim kurulunun teklifi ve dayanak belgeler genel kurul dosyasına eklenmelidir.

Yönetim kurulu yetkiliyse kurul toplantı ve karar nisabı sağlanmalı, karar defterine gerekçeli karar yazılmalıdır. Yetkili organın kim olduğu belirsiz bırakılırsa karar, daha ilk aşamada yetki yönünden tartışmalı hale gelir.

Çıkarma Kararı Neden Gerekçeli Olmalı?

M.16 açıkça çıkarma kararının gerekçeli olarak tutanağa geçirilmesini ve ortaklar defterine yazılmasını öngörür. Gerekçe, ortağın hangi fiil veya durum nedeniyle çıkarıldığını anlayabilmesi ve buna karşı etkili itiraz yapabilmesi için zorunludur.

“Anasözleşmeye aykırılık nedeniyle çıkarılmasına” şeklindeki tek cümle, somut olayın ne olduğunu göstermiyorsa yeterli hukuki açıklık sağlamaz. Kararda ilgili anasözleşme maddesi, olayın tarihi, dayanak belge ve gerekiyorsa önceki ihtarlar belirtilmelidir. Özellikle mali yükümlülük iddiasında hangi borcun hangi karara veya anasözleşme hükmüne dayandığı açıklanmalıdır.

Kararın ortaklar defterine işlenmesi de kayıt düzeninin parçasıdır. Ancak deftere “çıkarıldı” yazılması tek başına çıkarma kararını kesinleştirmez. Tebligat ve üç aylık başvuru süreci tamamlanmadan ortağın statüsünün sona erdiği varsayılamaz.

Onaylı Karar Örneği 10 Gün İçinde Notere Verilmeli mi?

Evet. M.16’ya göre çıkarma kararının onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilir. Bu düzenleme, çıkarılan ortağın karar ve gerekçeden resmen haberdar edilmesini ve üç aylık itiraz süresinin başlangıcının ispatlanmasını sağlar.

On günlük süre kararın kooperatif içinde unutulmasını önleyen bir usul kuralıdır. Kooperatif yönetimi karar tarihini, noter tevdi tarihini ve tebliğ tarihini ayrı ayrı kayıt altına almalıdır. Sadece telefon, WhatsApp veya sözlü bildirim, m.16’daki noter-tebligat sisteminin yerini tutmaz.

Üç aylık itiraz süresi açısından kritik tarih tebliğ tarihidir. Bu nedenle noter mazbatası, tebliğ belgesi ve varsa iade şerhi dosyada korunmalıdır. Tebligatın usulsüz olduğu iddiası varsa Tebligat Kanunu hükümleri ayrıca incelenir.

Kooperatiften Çıkarılmaya İtiraz Süresi Kaç Aydır?

Çıkarılan ortak, kararın kendisine tebliğinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir. Bu süre m.16’da açıkça düzenlenmiştir ve çıkarma uyuşmazlığının en kritik sürelerinden biridir. Tebliğ alındıktan sonra yalnız kooperatif yöneticileriyle görüşmek veya gayriresmî çözüm beklemek, süreyi durdurmaz.

Dava açılacaksa mahkeme görevi, yetki, talep sonucu ve taraf sıfatı somut kooperatifin niteliğine göre doğru kurulmalıdır. Dava dilekçesinde yalnız “çıkarma haksızdır” demek yerine, anasözleşmede çıkarma sebebinin bulunmadığı, sebebin gerçekleşmediği, yetki/usul hatası, gerekçe eksikliği, eşitlik ihlali veya tebligat sorunları ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.

Üç aylık sürenin kaçırılması halinde çıkarma kararı kesinleşir. Bu nedenle tebliğ tarihinin doğru tespiti dosyanın ilk işidir. Tebligatın hiç yapılmadığı veya usulsüz olduğu iddiası varsa süre başlangıcı ayrıca değerlendirilir.

Yönetim Kurulu Kararına Karşı Genel Kurula İtiraz Edilebilir mi?

Eğer çıkarma kararı anasözleşmedeki yetkiye dayanarak yönetim kurulu tarafından verilmişse, ortak üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu başvuru noter aracılığıyla yönetim kuruluna tebliğ ettirilecek yazılı itirazla yapılmalıdır. İtiraz, yapılacak ilk genel kurul gündemine alınır.

Burada seçim önemlidir. Kanunun sistemine göre yönetim kurulu kararına karşı genel kurula itiraz yolunu seçen ortak, aynı yönetim kurulu kararına karşı doğrudan itiraz davası açamaz. Genel kurul itirazı karara bağladıktan sonra genel kurul kararına karşı dava hakkı saklıdır. Dolayısıyla “hem genel kurula gideyim hem aynı anda yönetim kurulu kararına dava açayım” yaklaşımı m.16 sistemine uygun değildir.

Genel kurula itiraz hazırlanırken çıkarma kararının tamamı, tebligat, anasözleşme, ödeme veya davranışa ilişkin belgeler eklenmelidir. İtiraz açık talepli olmalı; hangi sebeple kararın kaldırılmasının istendiği yazılmalıdır.

Çıkarma Kararı Ne Zaman Kesinleşir?

Ortak, tebliğden itibaren üç ay içinde mahkemeye veya yönetim kurulu kararı söz konusuysa genel kurula başvurmazsa çıkarma kararı kesinleşir. Süresinde başvuru yapılırsa kararın kesinleşmesi başvuru sonucuna göre belirlenir.

Kesinleşme tarihi, ortaklık haklarının ve mali hesabın hangi tarihte sona ereceği bakımından önemlidir. Kooperatif, karar verildiği gün ortağın bütün haklarını yok sayamaz. Kanun, kesinleşme öncesi statüyü açıkça korur.

Karar Kesinleşmeden Yeni Ortak Alınabilir mi?

Hayır. M.16’nın son fıkrası uyarınca haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.

Bu hüküm özellikle yapı kooperatiflerinde önemlidir. Bir ortağın tahsisli konumu veya ortaklık pozisyonu çıkarma kararı verilir verilmez üçüncü bir kişiye devredilmemelidir. Önce çıkarma kararının kesinleşmesi gerekir. Aksi uygulama aynı ortaklık üzerinde birden fazla kişi bakımından hak iddiası doğurabilir.

Ortaklık haklarının devam etmesi, genel kurula katılma hakkı bakımından m.26 ile birlikte değerlendirilir. Aidat ve diğer yükümlülüklerin devamı da kararın kesinleşme tarihine göre ele alınır. Kooperatifin “seni çıkardık, artık hiçbir hakkın yok” şeklindeki tek taraflı yaklaşımı m.16’nın son fıkrasıyla bağdaşmaz.

Çıkarma Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Toplanmalı?

İlk belge kooperatifin güncel, tescilli anasözleşmesidir. Çıkarma sebebinin gerçekten yazılı olup olmadığı ve karar organının kim olduğu buradan görülür. İkinci belge çıkarma kararının aslı veya onaylı örneğidir. Kararın gerekçesi, tarih ve karar numarası incelenir.

Üçüncü grup tebligat belgeleridir: notere tevdi tarihi, noter evrakı, tebliğ mazbatası ve teslim tarihi. Üç aylık süre bu kayıtlar üzerinden hesaplanır. Dördüncü grup, çıkarma sebebine ilişkin maddi delillerdir. Borç iddiası varsa genel kurul kararları, hesap ekstresi, ödeme dekontları ve ihtarlar; davranış veya ortaklık şartının kaybı iddiası varsa bunu gösteren resmi belgeler dosyalanır.

Beşinci grup ortaklar defteri ve KOOPBİS kayıtlarıdır. Çıkarma kesinleşmeden kayıt silinmiş veya yerine yeni ortak alınmışsa bu husus ayrıca tespit edilir. Altıncı olarak aynı durumdaki diğer ortaklara nasıl işlem yapıldığı, m.23 eşitlik ilkesi bakımından önem taşıyabilir.

İtiraz Dilekçesinde Kontrol Edilecek Başlıklar

• Çıkarma sebebi anasözleşmede açıkça var mı?
• Somut olay gerçekten bu sebebi oluşturuyor mu?
• Kararı veren organ yetkili mi?
• Karar gerekçeli mi?
• Karar tutanağa ve ortaklar defterine işlendi mi?
• Onaylı örnek 10 gün içinde notere tevdi edildi mi?
• Tebligat usulüne uygun mu?
• 3 aylık itiraz süresi hangi tarihte başladı?
• Genel kurula itiraz mı, doğrudan dava mı seçilecek?
• Karar kesinleşmeden yerine yeni ortak alındı mı?

Sık Sorulan Sorular

Kooperatif yönetimi istediği ortağı çıkarabilir mi?

Hayır. Çıkarma sebebi anasözleşmede açıkça yazılı olmalı ve olay bu sebebe uymalıdır.

Çıkarma kararını kim verir?

Kural olarak yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurul verir. Anasözleşme, genel kurula itiraz hakkı saklı olmak üzere yönetim kuruluna da yetki tanıyabilir.

Çıkarma kararı sözlü bildirilebilir mi?

Kanun m.16 gerekçeli karar, kayıt ve noter aracılığıyla tebligat sistemi öngörür. Sözlü bildirim bu usulün yerine geçmez.

İtiraz süresi kaç aydır?

Tebliğ tarihinden itibaren üç aydır.

Yönetim kurulu kararına hem genel kurula hem mahkemeye aynı anda itiraz edebilir miyim?

Genel kurula itiraz yolu seçilirse yönetim kurulu kararına karşı doğrudan itiraz davası açılamaz; genel kurulun itiraz üzerine vereceği karara karşı dava hakkı saklıdır.

Üç ay içinde hiçbir şey yapmazsam ne olur?

Çıkarma kararı kesinleşir.

Karar kesinleşmeden yerime yeni ortak alınabilir mi?

Hayır. M.16 açıkça buna izin vermez.

Karar kesinleşene kadar aidat borcu devam eder mi?

Ortaklık hak ve yükümlülükleri kesinleşmeye kadar devam eder. Aidatın hukuki dayanağı ve dönemi ayrıca incelenir.

Çıkarıldıktan sonra ödediğim sermaye yanar mı?

Hayır. M.17’ye göre çıkış hesabı ayrıca yapılır; ortağın sermaye veya mevduatından tamamen ya da kısmen yoksun kalmasını öngören şartlar hükümsüzdür.

Çıkarma kararında neden yazmıyorsa dava açılabilir mi?

Kararın gerekçeli olması kanuni zorunluluktur. Gerekçesizlik ve anasözleşme dayanağının gösterilmemesi hukuki denetimde ileri sürülür.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

1163 sayılı Kanun m.16 Türkiye genelindeki kanuna tabi kooperatiflerde uygulanır. Mersin’deki çıkarma uyuşmazlıklarında anasözleşme, ticaret sicili, yönetim/genel kurul kararları, ortaklar defteri, KOOPBİS ve noter tebligatı birlikte incelenmelidir. Kooperatifin yapı, tarım, üretim, taşımacılık veya başka özel türde olması halinde ilgili özel düzenlemeler ayrıca kontrol edilir.

Çıkarma Kararı Kesinleşmeden Kooperatif Yönetiminin Yapamayacağı İşlemler

Çıkarma kararı kesinleşmeden ortağın ortaklık statüsü devam ettiği için yönetim, kişiyi sırf çıkarma kararı verilmiş olmasına dayanarak ortak listelerinden hukuken yok sayamaz. Genel kurul hakkı m.26 şartları çerçevesinde devam eder; ortaklık yükümlülükleri de aynı dönemde sürer. KOOPBİS ve ortaklar defterinde kararın durumu doğru gösterilmeli, kesinleşmemiş karar kesinleşmiş gibi işlenmemelidir.

Özellikle yapı kooperatiflerinde, çıkarılan ortağın yerine yeni ortak kaydı yapılamaz. Tahsis, kura, konut veya işyeri numarası gibi işlemler varsa bunların kesinleşmemiş çıkarma kararına dayanılarak üçüncü kişiye aktarılması iki ayrı ortak bakımından çatışan hak iddiaları yaratabilir. M.16’nın son fıkrası bu nedenle doğrudan koruyucu niteliktedir.

Yönetim kurulu ayrıca itiraz eden ortağın kooperatif belgelerine erişimini yalnız uyuşmazlık nedeniyle engelleyemez. M.24’teki bilgi edinme hakkı ve m.25’teki defter inceleme sistemi, ortağın statüsü devam ettiği sürece kanuni çerçevede uygulanır. Bununla birlikte ticari sırlar ve kişisel veriler bakımından m.25 ile KVKK sınırlamaları korunur.

Çıkarma Sebebinin Sonradan Değiştirilmesi Mümkün mü?

Çıkarma kararının hukuki denetimi, karar tarihinde belirtilen gerekçe üzerinden yapılır. Kooperatif kararında gösterilmeyen bambaşka bir sebebi dava sırasında ileri sürerek gerekçesiz veya dayanıksız kararı sonradan tamamlamaya çalışmamalıdır. Yeni bir olay gerçekten ayrı bir çıkarma sebebi oluşturuyorsa bu, kendi usulü içinde ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle çıkarma kararı hazırlanırken somut olay, anasözleşme maddesi ve delil bağlantısı kurulmalıdır. Ortağın hangi yükümlülüğü hangi tarihte ihlal ettiği anlaşılmıyorsa etkili savunma ve itiraz hakkı da zedelenir. Gerekçeli karar zorunluluğu yalnız şekil şartı değil, hukuki denetimin temelidir.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu içerik, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.16 ve bağlantılı m.17, m.23 ve m.26 hükümleri esas alınarak 11 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Üç aylık itiraz süresi, 10 günlük noter işlemi, genel kurula itiraz alternatifi ve kesinleşme öncesi ortaklık haklarının devamı güncel kanun metni üzerinden doğrulanmıştır.

Resmî mevzuat: Ticaret Bakanlığı – 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu. İlgili içerikler: kooperatife ortaklık başvurusu, kooperatiften çıkma, kooperatif anasözleşmesi.

Çıkarma kararı, üç aylık itiraz süresi veya ortaklık statüsünün somut belgeler üzerinden incelenmesi için Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.