Maden Buluculuk Hakkı Kimlere Verilir? UMREK ve Grup Sınırı | Maden Yönetmeliği m.77 (2026)
Maden Yönetmeliği m.77’ye göre buluculuk hakkı nedir?
Buluculuk hakkı, arama ruhsatı döneminde yapılan jeolojik, jeofizik, jeokimyasal, sondaj ve diğer arama faaliyetleri sonucunda daha önce bilinen veya idari kayıtlarda mevcut olan bir üretim alanından farklı olarak ekonomik değer taşıyan maden yatağının görünür rezervinin ortaya konulmasıyla doğan özel bir mali-hukuki haktır. Hakkın amacı arama yatırımı ve teknik keşif faaliyetini teşvik etmektir. Bu nedenle sırf ruhsat sahibi olmak veya sahada maden emarelerine rastlamak buluculuk hakkı kazanmak için yeterli değildir.
Buluculuk için maden yatağının teknik olarak tanımlanması, rezervin görünür seviyede hesaplanması ve bu hesaplamanın mevzuatın aradığı standartta raporlanması gerekir. Genel Müdürlüğün raporu kabul etmesi ve buluculuğa esas rezervi belirlemesiyle hak sicil niteliği kazanır. Hak sahibi, daha sonra maden üretimini bizzat yapmasa dahi m.78’de düzenlenen yıllık buluculuk payına hak kazanabilir; ancak bu ekonomik hak m.77’de belirlenen rezerv ve süre sınırlarına tabidir.
Buluculuk hakkı ile maden ruhsatı aynı şey midir?
Hayır. Maden ruhsatı arama veya işletme faaliyetini yürütme yetkisi verir. Buluculuk hakkı ise arama sonucunda ortaya çıkarılan görünür rezerv üzerinden tanınan, ruhsattan bağımsız ve ekonomik karşılığı bulunan ayrı bir haktır. Aynı kişi hem ruhsat sahibi hem bulucu olabilir; ancak bu iki hukuki sıfat birbirine karıştırılmamalıdır.
Ruhsatın devredilmesi buluculuk hakkının kendiliğinden yeni ruhsat sahibine geçtiği anlamına gelmez. Buluculuk hakkı sicilde ayrı izlenir. Aynı şekilde buluculuk hakkının devri, maden ruhsatının veya işletme yetkisinin devri sonucunu doğurmaz. Hakların konusu ve devir işlemleri kendi mevzuat hükümlerine göre yürütülür.
Hangi maden gruplarında buluculuk hakkı verilmez?
M.77 açık sınırlama getirir: I. Grup, II. Grup ve V. Grup madenler için buluculuk hakkı verilmez. Bu nedenle yapı ve inşaat hammaddeleri ile Yönetmelikte bu gruplar altında sınıflandırılan madenlere ilişkin arama veya üretim çalışması, diğer şartlar bulunsa bile m.77 anlamında buluculuk hakkı doğurmaz. Başvuru yapılmadan önce madenin ruhsat grubunun doğru belirlenmesi gerekir.
Grup sınıflandırmasında hata, yalnız buluculuk talebini değil ruhsatın kendisini de etkileyebilir. Numune, analiz ve mineralojik değerlendirme sonucu madenin hangi gruba girdiği tereddütsüz ortaya konulmalıdır. Ruhsat veya maden grubu yanlış gösterilerek buluculuk hakkı kazanılması, Maden Kanununun gerçek dışı beyan ve haksız hak iktisabı hükümlerini gündeme getirir.
Bir sahada birden fazla maden varsa buluculuk hakkı nasıl değerlendirilir?
Aynı ruhsat alanında birden fazla maden cinsi bulunabilir. Buluculuk hakkı her maden ve buluculuğa esas görünür rezerv bakımından teknik raporla ayrı değerlendirilir. Ruhsat sahasında bir maden için buluculuk hakkı tanınmış olması, sahada bulunan bütün mineraller üzerinde otomatik buluculuk hakkı vermez. Özellikle farklı ruhsat grubundaki madenlerin rapor ve rezerv sınırları ayrı kurulmalıdır.
Bir madenin yan ürün veya birlikte bulunan mineral olması hâlinde ekonomik üretim, rezerv hesabı ve ruhsat grubu teknik olarak açıklanmalıdır. Buluculuk hakkına esas alınan madenin adı, miktarı ve koordinat/rezerv modeli sicil ve teknik raporda açık olmalıdır. Böylece m.78’deki %1 hesabının hangi üretime uygulanacağı sonradan tereddüt yaratmaz.
UMREK teknik raporu buluculuk hakkı için neden önemlidir?
M.77, buluculuğa esas görünür rezervin UMREK kodu ve standartlarına uygun teknik raporla belirlenmesini esas alır. Görünür rezerv, jeolojik güvenilirliği ve örnekleme yoğunluğu yüksek, ekonomik değerlendirmeye elverişli rezerv seviyesidir. Tahmini veya mümkün kaynak, tek başına buluculuk hakkının ekonomik sınırını oluşturmaz.
UMREK raporunda jeolojik model, sondaj ve numune verisi, analiz kalite kontrolü, yoğunluk, tenör, sınır tenör, üç boyutlu model ve rezerv dönüşümünü destekleyen teknik bilgiler bulunur. Raporun yetkili ve yeterli teknik kişilerce hazırlanması gerekir. Genel Müdürlüğe sunulan rezerv rakamı, rapordaki veri ve sonuçlarla birebir uyumlu olmalıdır.
UMREK raporu sonradan revize edilirse buluculuk hakkı değişir mi?
Yeni arama verileri rezerv miktarını artırabilir veya azaltabilir. Ancak daha sonraki her rezerv artışı otomatik olarak eski buluculuk hakkının kapsamına girmez. M.77 bakımından esas olan Genel Müdürlükçe buluculuğa kabul edilen görünür rezerv miktarı ve bunun teknik dayanağıdır. Yeni görünür rezerv geliştirme çalışmaları ayrıca mevzuattaki görünür rezerv geliştirme hakkı veya ilgili ruhsat işlemleri kapsamında değerlendirilir.
Rapor revizyonu yapılırken eski buluculuğa esas bloklarla yeni geliştirilen bloklar ayrılmalıdır. Aynı rezervin iki kez ekonomik hakka konu edilmemesi için koordinat, tonaj ve maden cinsi bazında izlenebilir kayıt tutulmalıdır. Bu ayrım m.100’deki sicil işlemleri bakımından da önemlidir.
Buluculuk hakkı bütün ruhsat rezervini kapsar mı?
Hayır. Buluculuk hakkı, Genel Müdürlükçe kabul edilen buluculuğa esas görünür rezerv miktarıyla sınırlıdır. Ruhsat sahasında daha sonra bulunan veya başka teknik çalışmalarla geliştirilen bütün rezervler kendiliğinden ilk buluculuk hakkına eklenmez. Hakkın ekonomik ve hukuki sınırı sicil ile onaylı teknik raporda belirlenen rezervdir.
Bu nedenle üretim başlayınca hangi üretimin buluculuğa esas rezerv bloğundan geldiğinin izlenmesi gerekir. Maden yatağının blok modeli, üretim panoları, imalat haritaları ve yıllık üretim miktarları buluculuk rezervinin tüketimini gösterecek biçimde tutulmalıdır. Buluculuk hakkı sahibine ödenecek payın hangi tarihe kadar devam edeceği bu teknik stok-rezerv takibiyle belirlenir.
Rezerv tükenmesi nasıl ispatlanır?
Buluculuğa esas görünür rezervin tükenmesi yalnız ruhsat sahibinin beyanıyla kabul edilmemelidir. Üretim miktarları, blok model, imalat haritası, stok, zenginleştirme kayıpları ve gerekiyorsa güncel teknik rapor birlikte değerlendirilir. Üretim başka rezerv bloğuna geçtiğinde buluculuk hakkı sahibine yapılan ödeme bakımından hangi sınırın aşıldığı teknik olarak gösterilmelidir.
Bulucu ile ruhsat sahibi arasında uyuşmazlık çıkmaması için her yıl üretimin hangi rezerv alanından yapıldığına ilişkin iç hesap cetveli hazırlanabilir. Buluculuk hakkı sahibinin ticari sırrı aşan sınırsız denetim yetkisi bulunmasa da kendi mali hakkının hesabına esas üretim verisinin ispatlanabilir olması gerekir.
Buluculuk hakkının ruhsattan bağımsız olması ne anlama gelir?
Bağımsızlık, buluculuk hakkının maden ruhsatıyla özdeş olmaması ve kendi başına hak konusu olabilmesi anlamına gelir. Ruhsat el değiştirebilir, birleşebilir veya belirli şartlarda sona erebilir; buluculuk hakkı ise mevzuattaki rezerv ve sicil koşulları içinde ayrı izlenir. Yeni ruhsat sahibinin sahayı devralırken mevcut buluculuk hakkını bilmesi bu nedenle önemlidir.
M.100, buluculuk ve görünür rezerv geliştirme hakkının sicilde nasıl gösterileceğini ayrıca düzenler. Ruhsat devrinde alıcının buluculuk hakkı konusunda bilgilendirilmesi, daha sonra %1 ödeme yükümlülüğünün ‘bilmiyordum’ gerekçesiyle reddedilmesini önler. Maden sicilinin aleniliği de bu hakların üçüncü kişiler bakımından görünürlüğünü güçlendirir.
Buluculuk hakkı devredilebilir mi?
Evet. M.77, buluculuk hakkının ruhsattan ayrı olarak devredilebilen bağımsız bir hak olduğunu kabul eder. Devir, tarafların özel sözleşmesiyle sınırlı kalmamalı; mevzuatın öngördüğü MAPEG ve sicil işlemleri tamamlanmalıdır. Devredilen hakkın maden cinsi, buluculuğa esas rezerv miktarı ve sicil bilgisi açıkça belirlenmelidir.
Buluculuk hakkının devriyle ruhsat sahibinin üretim yetkisi değişmez. Yeni buluculuk hakkı sahibi, yalnız buluculuk payı ve hakkın mevzuatta tanınan sonuçlarını edinir. İşletme sahasına girme, üretimi yönetme, sevkiyat yapma veya ruhsat üzerinde tasarruf yetkisi kazanmaz.
Buluculuk hakkı miras yoluyla geçer mi?
Buluculuk hakkı malvarlığı değeri taşıyan bağımsız bir hak olduğundan hak sahibinin ölümü hâlinde miras ve sicil işlemleri ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür. Mirasçılar, hak sahibinin kimliğinin değiştiğini MAPEG kayıtlarında usulüne uygun biçimde güncellemelidir. Ödeme yapılacak banka ve iletişim bilgileri de buna göre değiştirilir.
Mirasın intikali, buluculuğa esas rezerv miktarını veya hakkın süresini değiştirmez. Mirasçılar hakka hangi sınır ve koşullarla sahip olunmuşsa aynı sınırlar içinde devralır. Rezerv tükenmişse sırf miras intikali nedeniyle yeni bir buluculuk hakkı doğmaz.
Bulucu kim olarak kabul edilir?
Bulucu, maden yatağının görünür rezervini mevzuata uygun arama çalışması ve teknik raporla ortaya koyan, Genel Müdürlükçe buluculuk hakkı tanınan kişidir. Sahada ilk numuneyi gören çalışan, arazi sahibinin kendisi veya eski bir jeolojik raporu bulan kişi sırf bu nedenle bulucu sayılmaz. Hak idari ve teknik kabul sürecine bağlıdır.
Ruhsat sahibi şirket adına yapılan arama çalışmalarında teknik personel çalıştırılmış olması, şirket içindeki mühendise kendiliğinden kişisel buluculuk hakkı kazandırmaz. Başvuru ve raporlama hangi ruhsat sahibi/hak sahibi adına yürütülmüşse idari kayıt buna göre tesis edilir. Özel sözleşmelerin taraflar arasındaki ücret veya prim hükümleri, MAPEG sicilindeki buluculuk hakkının yerine geçmez.
Eski rapor veya MTA verisi buluculuk hakkı doğurur mu?
Daha önce kamu kurumları, MTA veya eski ruhsat sahiplerince belirlenmiş ve kayıt altına alınmış bir maden yatağının yalnız yeniden raporlanması, yeni bir buluculuk hakkı için yeterli değildir. Buluculuk kavramı yeni keşif ve görünür rezervin ortaya konulmasıyla bağlantılıdır. Mevcut jeolojik bilginin kapsamı başvuru incelenirken dikkate alınır.
Yeni arama faaliyeti mevcut bilginin ötesinde ekonomik değeri kanıtlanan yeni bir cevher zonu veya rezerv bloğu ortaya çıkarıyorsa teknik rapor bu farkı açıkça göstermelidir. Eski ve yeni verilerin sınırı ayrılmadan hazırlanan rapor, buluculuk rezervinin belirlenmesinde uyuşmazlık yaratır.
Buluculuk hakkı ne zaman sona erer?
M.77 bakımından temel sona erme sebebi, buluculuğa esas görünür rezervin tükenmesidir. Hakkın ekonomik karşılığı belirli rezervden üretime bağlı olduğundan bu rezerv ortadan kalkınca buluculuk hakkı da devam etmez. Ruhsat alanında başka rezervlerin üretimine geçilmesi, eski buluculuk hakkını süresiz olarak bütün üretime yaymaz.
Ayrıca hakkın hukuken geçerli sicil ve devir koşullarına uyulması gerekir. Gerçek dışı beyanla kazanıldığı tespit edilen hak Maden Kanununun haksız hak iktisabı hükümlerine tabidir. İdari işlemle buluculuk hakkı iptal veya düzeltilirse m.78 kapsamındaki ödeme sonucu da buna göre değişir.
Ruhsat sona ererse buluculuk hakkı da hemen sona erer mi?
Ruhsatın sona ermesi ile buluculuk rezervinin hukuki durumu birlikte incelenmelidir. Hak ruhsattan bağımsız olmakla birlikte ekonomik karşılığı o rezervden yapılan üretime bağlıdır. Aynı saha yeniden ruhsatlandırıldığında mevcut buluculuk hakkının sicil durumu m.100 ve yeni ruhsat işlemleri kapsamında dikkate alınır.
Bu nedenle ruhsat iptali veya terk hâlinde buluculuk hakkı kayıtlarının göz ardı edilmemesi gerekir. Yeni ruhsat sahibine mevcut hak bildirilmeli; üretim başladığında m.78 ödeme yükümlülüğü ilgili rezerv yönünden tekrar gündeme gelebilir.
Buluculuk hakkı uyuşmazlığında hangi belgeler önemlidir?
En önemli belgeler buluculuğa esas UMREK teknik raporu, Genel Müdürlük kabul/tespit işlemi, buluculuk hakkı sicil kaydı, rezerv blok modeli, üretim haritaları, yıllık üretim miktarları ve devir/miras belgeleridir. Uyuşmazlık çoğu kez hakkın varlığından değil, hangi rezerv miktarını kapsadığı veya rezervin tükenip tükenmediğinden çıkar.
Ruhsat sahibi ve hak sahibi aynı rezerv tanımını kullanmalıdır. Teknik rapordaki rezerv ile muhasebe sisteminde kullanılan toplam ruhsat rezervi birbirine karıştırılırsa %1 pay hesabı hatalı olur. Buluculuk rezervi, ruhsatın bütün jeolojik kaynağından ayrı izlenmelidir.
Buluculuk hakkı başvurusu için kontrol listesi
- Maden grubu I, II veya V dışında mı?
- Yeni bir maden yatağı/görünür rezerv teknik olarak ortaya konuldu mu?
- UMREK kodu ve standartlarına uygun rapor hazır mı?
- Numune, analiz ve QA/QC kayıtları raporu destekliyor mu?
- Görünür rezerv miktarı ve koordinatları açık mı?
- Eski bilinen rezerv ile yeni keşif ayrılmış mı?
- Başvuru sahibi ve ruhsat kayıtları uyumlu mu?
- Buluculuğa esas maden cinsi doğru grupta mı?
- MAPEG kabul ve sicil işlemleri tamamlandı mı?
- Devir varsa hak ayrıca ve açıkça devredildi mi?
- Üretim başladığında buluculuk rezervini izleyecek sistem kuruldu mu?
- m.78 ödeme süreci için hak sahibi iletişim/banka bilgileri güncel mi?
Sık Sorulan Sorular
1. Her maden ruhsatında buluculuk hakkı var mı?
Hayır. Hakkın doğması için yeni görünür rezervin mevzuata uygun teknik raporla ortaya konulması gerekir.
2. I. Grup madenlerde buluculuk hakkı verilir mi?
Hayır. M.77 I., II. ve V. Grup madenlerde buluculuk hakkı verilmediğini düzenler.
3. II. Grup madenlerde buluculuk hakkı var mı?
Hayır. M.77’nin grup sınırlaması II. Grup madenleri de kapsar.
4. UMREK raporu zorunlu mudur?
Buluculuğa esas görünür rezervin UMREK kodu ve standartlarına uygun raporla belirlenmesi gerekir.
5. Buluculuk hakkı ruhsatla birlikte mi devredilir?
Hayır. Hak ruhsattan bağımsızdır ve ayrı devir/sicil işlemine konu olabilir.
6. Buluculuk hakkı bütün ruhsat rezervini kapsar mı?
Hayır. Sadece Genel Müdürlükçe kabul edilen buluculuğa esas görünür rezervle sınırlıdır.
7. Rezerv biterse buluculuk hakkı devam eder mi?
Hayır. Buluculuğa esas rezervin tükenmesiyle hak sona erer.
8. Bulucu üretimi yönetebilir mi?
Hayır. Buluculuk hakkı işletme ruhsatı veya üretim yetkisi vermez.
9. Buluculuk hakkı satılabilir mi?
Mevzuattaki devir ve sicil şartları tamamlanmak kaydıyla bağımsız olarak devredilebilir.
10. Buluculuk payı hangi maddede düzenlenir?
Yıllık %1 buluculuk hakkı ve ödeme usulü Maden Yönetmeliği m.78 ve ilgili Maden Kanunu hükümlerinde düzenlenir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Buluculuk hakkı, UMREK raporları, maden ruhsatı ve MAPEG sicil işlemleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
