10’dan Az Personelli İşletme Mesleki Eğitim veya Staj Öğrencisi Alabilir mi? 3308 m.18 | 2026
3308 m.18 küçük işletmeler hakkında ne düzenliyor?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.18’in temel sistemi, 10 ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler için asgari öğrenci kontenjanı yükümlülüğü kurarken 10’dan az personelli işletmeleri sistem dışında bırakmaz. Kanun, bu küçük işletmelerin de mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerine beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırabilmesine açıkça imkân verir.
Dolayısıyla 3, 5 veya 9 personelli bir işletmenin “10 kişiden azız, öğrenci almamız yasak” demesi doğru değildir. Fark, zorunlu asgari kontenjan hesabındadır. 10+ personelli işletmede %5 kuralı devreye girerken küçük işletme mevzuat şartlarını sağlayarak gönüllü biçimde öğrenci kabul edebilir.
Zorunluluk ile isteğe bağlı öğrenci kabulü arasındaki fark nedir?
10 ve daha fazla personelli işletmeler için m.18, personel sayısının en az %5’i oranında öğrenciye mesleki eğitim/staj/tamamlayıcı eğitim yaptırma yükümlülüğü getirir. 10’dan az personelli işletme ise bu asgari %5 kontenjan yükümlülüğünün altında değildir. Ancak öğrenci almayı seçerse eğitim ilişkisinin diğer kanuni yükümlülüklerinden muaf olmaz.
Bu ayrım önemlidir: “Öğrenci alma zorunluluğu yok” demek, “öğrenci alırsam ücret, sözleşme veya İSG kuralı uygulanmaz” demek değildir. Küçük işletme de öğrenciyi resmî program, sözleşme ve okul koordinasyonu içinde kabul etmelidir.
Küçük işletme hangi tür öğrencileri kabul edebilir?
İşletmenin faaliyet alanı ve eğitim kapasitesine göre mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencileri için beceri eğitimi, staj veya tamamlayıcı eğitim söz konusu olabilir. Öğrencinin hangi statüde olduğu okul programından anlaşılır. MESEM öğrencilerinde ise çıraklık ve mesleki eğitim merkezi sistemi ayrıca uygulanır.
İşletme bütün öğrencileri “stajyer” olarak adlandırmamalıdır. Staj, işletmede mesleki eğitim, tamamlayıcı eğitim ve MESEM çıraklığı farklı hukuki programlar olabilir. Sözleşme türü, ücret, teorik eğitim ve kayıt işlemleri öğrencinin gerçek statüsüne göre yürütülmelidir.
İşyeri küçük olsa da meslek alanı uyumu şart mı?
Evet. Öğrencinin kayıtlı olduğu alan ve dal ile işyerinin fiili faaliyeti arasında eğitim sağlayacak gerçek bağlantı bulunmalıdır. Örneğin belirli teknik beceri programında bulunan öğrencinin, işletmenin o mesleğe ilişkin hiçbir ekipman ve faaliyet sunmadığı yerde yalnızca genel yardımcı işlerde çalıştırılması mesleki eğitim amacıyla bağdaşmaz.
Küçük işletmenin avantajı, öğrencinin ustayla daha yakın çalışabilmesi olabilir; ancak bu yakınlık program uygunluğunun yerine geçmez. Okul, işyerinin hangi becerileri öğretebildiğini ve eksik uygulamaların nerede tamamlanacağını değerlendirmelidir.
Usta öğretici veya eğitim sorumlusu şartı küçük işletmede kalkar mı?
Hayır. Öğrencinin statüsüne ve programına göre mevzuatın aradığı usta öğretici/eğitim personeli koşulları sağlanmalıdır. MESEM aday çırak ve çırakları bakımından 3308 m.15 işyerinde usta öğretici bulunmasını açıkça zorunlu tutar.
Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencilerinde de işletmede beceri eğitiminin nitelikli ve programlı yürütülmesi gerekir. “İşletme küçük, sahibi zaten işi biliyor” düşüncesi resmî eğitim sorumluluğu şartlarını otomatik karşılamaz. İlgili belgenin ve görevlendirmenin okulca doğrulanması gerekir.
İşletme sahibi aynı zamanda usta öğretici olabilir mi?
İşletme sahibi gerekli ustalık ve usta öğreticilik şartlarını taşıyorsa öğrencinin eğitiminde bu rolü üstlenebilir. Ancak yalnızca işyeri sahibi olmak usta öğretici belgesi yerine geçmez. Kişinin ilgili meslek alanındaki belge ve yeterliliği resmî kayıttan kontrol edilmelidir.
Küçük işletmelerde işverenin hem işyeri sahibi hem eğitim sorumlusu olması yaygın olabilir. Bu durumda öğrencinin eğitim programına zaman ayırabilecek gerçek kapasitenin bulunması da önemlidir.
Küçük işletmede öğrenciyle sözleşme yapılması gerekir mi?
Evet. Öğrencinin programına göre MEB’in öngördüğü işletmede mesleki eğitim/staj/tamamlayıcı eğitim sözleşmesi veya MESEM çıraklık sözleşmesi düzenlenir. İşletmenin az personelli olması sözleşmeyi sözlü hâle getirmez.
Sözleşmede taraflar, işyeri, öğrenci, okul, meslek alanı, eğitim dönemi ve ücret gibi temel bilgiler eksiksiz olmalıdır. Öğrenci reşit değilse kanuni temsilci süreci ilgili mevzuata göre yürütülür. Sözleşme nüshaları taraflarda saklanmalıdır.
Ücret ödenmesi gerekir mi?
Öğrencinin program türüne göre 3308 m.25 ve güncel MEB düzenlemelerindeki asgari ücret oranları uygulanır. Küçük işletme olması öğrencinin ücret hakkını ortadan kaldırmaz. 2026 net asgari ücret 28.075,50 TL olduğundan öğrenci statüsüne göre kanuni oran üzerinden asgari ödeme hesaplanır.
Ödeme banka üzerinden ve açıklamalı biçimde yapılmalıdır. Yol, yemek veya servis gibi yan menfaatler kanuni asgari ücretin yerine geçirilmemelidir.
Küçük işletme devlet katkısından yararlanabilir mi?
Devlet katkısı, öğrencinin türü ve yürürlükteki 3308 geçici hükümleri ile MEB uygulamasına göre değerlendirilir. Güncel MEB devlet katkısı sisteminde işletmenin çalışan sayısı bazı öğrenci gruplarında katkı oranını etkileyebilir; MESEM öğrencilerinde ise geçici düzenleme kapsamında farklı oranlar uygulanabilmektedir.
İşletme katkıyı öğrenci ücretinden ayrı değerlendirmelidir. Katkının geç yatması veya hiç yatmaması öğrencinin kanuni ücretinin ödenmemesi için gerekçe değildir. Başvuru ve ödeme koşulları ilgili okuldan ve güncel MEB duyurularından doğrulanmalıdır.
Öğrencinin sigortasını küçük işletme mi yapar?
Mesleki eğitim öğrencilerinin sigorta işlemleri program türüne göre 5510 sayılı Kanun ve 3308 sayılı Kanun çerçevesinde okul/MEB sistemi üzerinden yürütülebilir. İşletme, öğrenciyi normal çalışan gibi kendi inisiyatifiyle farklı statüde bildirmek yerine okulun belirlediği resmî süreci takip etmelidir.
Önemli olan öğrencinin işyerine başlamadan önce gerekli kayıtların tamamlanmış olmasıdır. “Küçük işletmeyiz, sigorta gerekmez” yaklaşımı hukuken yanlıştır.
İş sağlığı ve güvenliği bakımından küçük işletmeye istisna var mı?
Öğrencinin güvenliği işletmenin büyüklüğüne bağlı bir hak değildir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 3308 sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler ve MEB’in mesleki eğitim İSG düzenlemeleri çerçevesinde riskler yönetilmelidir. Öğrenciye işbaşı eğitimi, uygun kişisel koruyucu donanım ve güvenli çalışma talimatı verilmelidir.
Küçük işletmelerde iş süreçleri daha gayriresmî yürütülebilir; ancak öğrenci bakımından bu durum kayıt ve eğitim yükümlülüklerini azaltmaz. Makine, elektrik, kimyasal, sıcak yüzey, kesici alet veya yüksekte çalışma gibi riskler varsa öğrencinin yaş ve deneyimsizliği ayrıca dikkate alınmalıdır.
Kaç öğrenci alınabilir?
10’dan az personelli işletmede m.18’in %5 asgari zorunluluk hesabı uygulanmaz. Ancak işletmenin eğitim kapasitesi sınırsız değildir. Fiziksel ortam, usta öğretici/eğitim personeli, programın gerektirdiği ekipman ve öğrencilerin güvenli biçimde gözetilebilmesi dikkate alınmalıdır.
Küçük bir işyerinin çok sayıda öğrenciyi aynı anda kabul etmesi, fiilen eğitim verilememesi sonucunu doğurabilir. Okul öğrenci yerleştirirken işletmenin gerçek kapasitesini değerlendirmelidir.
İşletme tek personelle öğrenci alabilir mi?
Kanun 10’dan az personelli işletmeye genel olarak eğitim/staj yaptırma imkânı tanısa da somut programın diğer şartları mutlaka sağlanmalıdır. Tek kişi çalışan bir işletmede öğrencinin mesleki eğitimi, gözetimi, iş güvenliği ve gerekli usta öğretici yeterliği fiilen mümkünse okul tarafından ayrıca değerlendirilir.
Dolayısıyla yalnızca “10’dan az personel alabilir” hükmünden hareketle her mikro işletmenin otomatik uygun olduğu sonucu çıkarılamaz. Eğitim kapasitesi ve program uyumu belirleyicidir.
Öğrencinin yaptığı işler nasıl seçilmelidir?
Görevler öğrencinin kayıtlı olduğu mesleki programdaki kazanımlara hizmet etmelidir. Küçük işletmelerde öğrencinin “her işe koşturan yardımcı” hâline gelmesi riski vardır. Temizlik, taşıma, kişisel iş veya meslek dışı görevler sürekli hâle gelmemelidir.
Usta öğretici/eğitim sorumlusu haftalık veya dönemlik beceri planı hazırlayarak öğrencinin hangi işleri öğrendiğini takip etmelidir. İşyerinde bulunmayan beceriler okul veya uygun eğitim biriminde tamamlanmalıdır. Bu konuda Eksik pratik eğitim nerede tamamlanır? rehberimiz incelenebilir.
İşletme öğrenciyi istediği zaman çıkarabilir mi?
Öğrencinin işyerindeki ilişkisi resmî eğitim sözleşmesine bağlıdır. İşveren normal çalışan işten çıkarma mantığıyla tek taraflı ve kayıtsız biçimde öğrenciyi gönderip okul sürecini yok saymamalıdır. Sözleşmenin sona ermesi, işyeri değişikliği veya programın devamı ilgili okul/mesleki eğitim merkeziyle kayıt altına alınmalıdır.
İşyeri eğitimi devam edemiyorsa öğrencinin önceki eğitim süresinin ve sigorta/ücret kayıtlarının korunması önemlidir. Yeni işletmeye geçiş gerekiyorsa yeni sözleşme fiili başlangıçtan önce tamamlanmalıdır.
Küçük işletme için başvuru adımları
İşletme önce hangi meslek alanında öğrenciye eğitim verebileceğini belirlemelidir. Ardından ilgili mesleki ve teknik okul veya mesleki eğitim merkeziyle iletişime geçerek program koşullarını, usta öğretici/eğitim personeli şartını ve sözleşme sürecini öğrenmelidir. İşyerinin faaliyet ve İSG koşulları okul tarafından değerlendirilir.
Öğrenci belirlendikten sonra sözleşme, sigorta ve ücret işlemleri tamamlanmalı; eğitim planı ve devam kayıtları oluşturulmalıdır. Öğrenci fiilen başlamadan önce bütün temel belgelerin hazır olması en güvenli yöntemdir.
İşletmenin saklaması gereken belgeler
- Öğrenci ve okul bilgileri.
- İmzalı eğitim/staj/çıraklık sözleşmesi.
- Usta öğretici veya eğitim sorumlusu belgesi.
- Eğitim planı ve devam çizelgeleri.
- Ücret banka kayıtları.
- Sigorta ve okul bildirimleri.
- İSG eğitim ve kişisel koruyucu donanım kayıtları.
- Koordinatör öğretmen/okul görüşme kayıtları.
Küçük işletmelerin en sık yaptığı hatalar
Birinci hata, 10’dan az personel bulunduğu için 3308 hükümlerinin hiç uygulanmadığını düşünmektir. İkinci hata, öğrenciyle yazılı sözleşme yapmadan fiili eğitime başlamaktır. Üçüncü hata, işyeri sahibinin deneyiminin usta öğreticilik belgesi yerine geçtiğini varsaymaktır. Dördüncü hata ise öğrenciyi ücretsiz veya sigortasız çalıştırmaktır.
Beşinci hata, öğrencinin programını takip etmeden yalnız günlük işlerde kullanılmasıdır. Küçük işletme olmanın avantajı yakın eğitim ve birebir gözetimdir; mevzuat dışı esneklik değildir.
Resmî kaynaklar
3308 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat için MEB’in Mesleki Eğitim Mevzuatı sayfası; işletmelerde mesleki eğitim için MEB Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün güncel duyuruları kullanılmalıdır. 10+ personelli işletmelerde zorunlu kontenjan hesabı için 10 ve daha fazla personelli işletme kaç öğrenci alır? rehberimiz incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
5 personelli işletme stajyer alabilir mi?
Evet. M.18, 10’dan az personelli işletmelerin de şartları sağlayarak öğrenciye eğitim/staj yaptırabilmesine izin verir.
9 personelli işletmede %5 zorunluluğu var mı?
10+ işletmelere uygulanan asgari %5 kontenjan zorunluluğu 9 personelli işletmede aynı şekilde doğmaz.
Küçük işletme öğrenci alırsa ücret öder mi?
Evet. Öğrencinin programına göre 3308 m.25 ve güncel ücret kuralları uygulanır.
Küçük işletmede sigorta gerekir mi?
Evet. Öğrencinin resmî programına göre sigorta işlemleri mevzuata uygun tamamlanmalıdır.
İşletme sahibi usta öğretici olabilir mi?
Gerekli belge ve yeterliğe sahipse olabilir; sadece işyeri sahibi olmak yeterli değildir.
Tek kişilik işletme öğrenci alabilir mi?
Genel izin vardır; ancak somut işyerinin eğitim kapasitesi, gözetim, belge ve İSG şartları okulca uygun bulunmalıdır.
Küçük işletmede sözleşme zorunlu mu?
Evet. Öğrencinin programına uygun yazılı sözleşme yapılmalıdır.
Kaç öğrenci alınabilir?
Sabit bir %5 asgari zorunluluk yoktur; fakat işletmenin gerçek eğitim ve gözetim kapasitesi sınırdır.
Öğrenci her işi yapmak zorunda mı?
Hayır. Görevler mesleki eğitim programıyla bağlantılı olmalıdır.
Küçük işletme devlet katkısı alabilir mi?
Öğrenci türü ve yürürlükteki güncel devlet katkısı şartları sağlanıyorsa ilgili sistemden yararlanabilir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
